دعوت پادشاه عربستان از هاشمی

طاهره ریاحی

«غلامعلی رجایی»، مشاور فرهنگی رییس مجمع‌تشخیص‌مصلحت‌نظام روز گذشته در وبلاگ خود از نامه‌ای خبر داد که پادشاه عربستان برای آیت‌الله هاشمی ارسال کرده است. رجایی نوشت: «سه‌شنبه بود که شنیدم ملک عبدالله پادشاه عربستان‌سعودی برای حج امسال از آیت‌الله هاشمی دعوت کرده است. یکی از اعضای دفتر می‌گفت در این چند سال این سومین دعوت ملک عبدالله از آقای هاشمی است. هنوز معلوم نیست آیت‌الله به این دعوت چه پاسخی خواهند داد. باید صبر کرد. همه‌چیز محتمل است. نکته مهمی که نظر مرا جلب کرد این بود که ملک عبدالله که علاقه و اعتماد خاصی به هاشمی دارد، در تعبیری بسیار عاطفی و کم‌نظیر در پای نامه خود نوشته و امضا کرده است: اخوک عبدالله (برادر تو عبدالله).

باید قدر این اعتمادها را بسیار دانست. افسوس که بعضی نمی‌دانند.» محمدهاشمی با تایید این خبر به «شرق» گفت: دعوت پادشاه عربستان از برادرم برای حضور در مراسم حج تمتع صحت دارد اما هنوز درباره حضور ایشان تصمیمی گرفته نشده است. سفر قبلی آیت‌الله هاشمی 12 خرداد 1378 به عربستان به منظور شرکت و سخنرانی در کنفرانس بین‌المللی گفت‌وگوی مذاهب اسلامی صورت گرفت. به نظر می‌رسد هاشمی به سفر به عربستان تمایل دارد. او روز پنجشنبه در گفت‌وگو با «دیپلماسی ایرانی» با بیان اینکه نزدیکی ایران و عربستان به‌عنوان دو قطب مهم منطقه و جهان می‌تواند حلال بسیاری از مشکلات بین‌المللی باشد، تاکید کرد: در سفر گذشته‌ام با پادشاه عربستان ساختاری برای همکاری دو کشور در مسایل فیمابین عراق و افغانستان و لبنان و فلسطین تنظیم شد که مسوولان ذی‌ربط نخواستند عملی کنند.

متاسفانه مسوولان در چند سال گذشته در اتخاذ مواضع و بیان مسایل درخصوص سیاست خارجی به منافع مالی کمتر توجه می‌کردند و روابط ایران و عربستان را‌ رو به تیرگی بردند، در حالی‌که اگر نگاه درستی در سیاست خارجی حاکم بود، می‌توانستیم با کمک عربستان که جایگاه ویژه‌ای در بین کشورهای اسلامی و حتی دنیا دارد، خیلی از مسایل را حل کنیم.» حالا باید دید سفر حسن روحانی و آیت‌الله هاشمی به عربستان تا چه اندازه در روابط ایران و عربستان تاثیر‌گذار خواهد بود. سفر دو نفر از مقامات بلندپایه کشوری به عربستان که مقامات عربی آنها را برادر می‌خوانند فصلی تازه از روابط ایران و عربستان و در پس آن کشورمان با منطقه را نوید می‌دهد. اما حالا خبر سفر هاشمی‌رفسنجانی در حالی به گوش می‌رسد که سفر حسن روحانی رییس‌جمهوری به عربستان هم سرگردان در تایید و تکذیب اخبار رسمی و غیررسمی است.

عربستان در گروه نخستین کشورهایی بود که انتخاب روحانی را تبریک گفت و در پیام تبریک خود روحانی را برادر خطاب کرد؛ روحانی هم در پاسخ به پیام تبریک عربستانی‌ها آنها را برادر خواند. «برادر» همان عبارتی است که در نامه رسمی از سوی پادشاه عربستان نسبت به آیت‌الله هاشمی هم به‌کار برده شده است. حسن روحانی در سال 84 در مقام دبیر شورایعالی امنیت ملی در سفری به ریاض با ملک عبدالله پادشاه این کشور دیدار کرده، او چندی پیش در جمع مسوولان حج به این پیام اشاره کرد و گفت که من و پادشاه عربستان هر دو طرف علاقه‌مند هستیم که در جهت تامین منافع دوجانبه و جهان اسلام تنش‌های جزیی را از سر راه برداریم و تاکید کرد مفتخر است اولین تفاهم‌نامه امنیتی بین ایران و عربستان‌سعودی از طرف ایران با امضای او بوده است.

اما هنوز مشخص نیست او در سفر هاشمی به عربستان همراه او خواهد بود یا خیر. روابط ایران و عربستان پس از حوادثی که در سال 66 برای حجاج ایرانی در مکه رخ داد، در دولت‌های مختلف از فرازونشیب‌های فراوانی برخوردار بوده است؛ این روابط در دوره هاشمی‌رفسنجانی بهبود یافت و به اعتماد‌سازی متقابل انجامید. در دوره خاتمی روابطی دوستانه بود تا جایی که پادشاه عربستان در سفر سیدمحمد خاتمی، رییس‌جمهور وقت ایران به ریاض نقشه حمله آمریکا به ایران را به نشانه دوستی و برقراری روابط حسنه بین دو کشور در اختیار ایران قرار داد. اما روابط ایران و عربستان با روی‌کارآمدن دولت نهم و کنارگذاشتن سیاست تنش‌زدایی به مرور افزایش یافت تا جایی که عربستان در طرح سناریویی ضد ایرانی – ماجرای ساختگی ترور سفیر عربستان در واشنگتن - و اعدام ایرانیانی که در عربستان اسیر بودند، با آمریکا همسو بود.

سال 91 و در حالی‌که تهران و ریاض در اوج بی‌اعتمادی و قطعی روابط دوجانبه به سر می‌بردند، احمدی‌نژاد بی‌توجه به شرایط وقت، راهی ریاض شد و در کنفرانس همبستگی اسلامی در شهر مکه شرکت کرد. او در دوره ریاست‌جمهوری‌اش چهار سفر به عربستان داشت اما با این همه روابط دو کشور ‌رو به تیرگی گذاشت. اینطور که به نظر می‌رسد سیاست تنش‌زدایی دولت تدبیر و امید باب تازه‌ای در سیاست خارجی کشور باز کرده است. باید دید سفر هاشمی به عربستان تا چه اندازه در روابط دو کشور موثر است و نتیجه مذاکرات آنها چه خواهد بود.