آزمون دشوار اوباما

فریده شریفی

با ارائه طرح روسیه مبنی بر تحت نظارت قرار گرفتن تسلیحات شیمیایی سوریه توسط سازمان ملل متحد که برای جلوگیری از جنگ‌طلبی آمریکا صورت گرفت طرح حمله نظامی موقتا منتفی شد و طرح دیپلماتیک بر روی میز تصمیم‌گیری قرار گرفته است.

در همین رابطه دیدارهایی نیز بین سران و مقامات کشورهای مختلف برای حل بحران سوریه صورت گرفت که می‌توان به دیدار اخیر اخضر ابراهیمی نماینده ویژه سازمان ملل در امور سوریه با جان‌کری وزیرخارجه آمریکا و سرگئی وروف وزیر خارجه روسیه در ژنو اشاره کرد.

همزمان با تلاش‌های بین‌المللی برای حل بحران سوریه، بشار جعفری نماینده دائم سوریه در سازمان ملل از موافقت کشورش برای عضویت در معاهده منع استفاده از سلاح‌های شیمیایی خبر داد.

وی با تأکید بر اینکه مسئله سلاح‌های شیمیایی باید با پیشقدم شدن دمشق برای ارائه درخواست عضویت در معاهده منع سلاح‌های شیمیایی به پایان برسد خاطرنشان کرد پس از عضویت سوریه در این معاهده باید ادعاها درباره استفاده از سلاح‌های شیمیایی پایان یابد و از لحاظ قانونی نیز سوریه به عضویت کامل این معاهده درآیند.

نماینده سوریه در سازمان ملل همچنین به خطر زرادخانه‌های هسته‌ای اسرائیل اشاره و تأکید کرد منطقه باید عاری از سلاح‌های کشتار جمعی باشد.

همزمان با موافقت دمشق با خلع سلاح شیمیایی ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه ضمن اعلام حمایت کامل از موضع‌گیری دمشق از مردم آمریکا خواست مانع از حمله نظامی کشورشان به سوریه شوند و متعاقبا حضور نظامی خود را در دریای مدیترانه افزایش داد. اما اینکه چرا مقامات آمریکایی به سرعت از طرح روسیه استقبال کردند به اعتقاد تحلیلگران از چند منظر قابل بررسی است: نخست اینکه ایالات متحده در همراه کردن هم‌پیمانان همیشگی‌اش مثل انگلیس، آلمان، ایتالیا و سایر کشورهای اروپایی ناکام ماند و نتوانست جامعه جهانی را برای این حمله متقاعد کند و از هم‌پیمانان واشنگتن فقط فرانسه با حمله نظامی به سوریه موافقت کرد که آن هم با انتقادات فراوان در جامعه فرانسه مواجه شد تا جایی که اعضای مجلس فرانسه خواستار آن شدند که دولت این کشور همانند رئیس‌جمهور آمریکا، مسئولیت رأی‌گیری درباره حمله به سوریه را به پارلمان واگذار کند، این خواسته قانونگذاران فرانسوی بعد از رأی منفی پارلمان انگلیس به طرح حمله به سوریه و اقدام باراک اوباما رئیس‌جمهور آمریکا در واگذاری مسئولیت تصمیم‌گیری درباره حمله به سوریه به کنگره مطرح می‌شود.

مسئله دیگر فشار افکار عمومی داخلی و خارجی به دولت اوباما به‌ویژه نهادهای قدرتمند کلیسای کاتولیک، نهادهای مردمی و برگزاری تظاهرات ضدجنگ در کشورهای مختلف دنیا بود که از اوباما یک چهره جنگ‌طلب و مخالف با صلح ارائه کرد به‌ویژه آنکه بسیاری از مخالفان حمله به سوریه از رئیس‌جمهور آمریکا خواستند جایزه صلح نوبل را که به نشانه صلح دوستی و مخالفت با جنگ دریافت کرده بود پس بدهد. نظرسنجی‌های انجام شده در آمریکا هم نشان داد که بیش از 60درصد مردم آمریکا مخالف جنگ هستند و نمی‌خواهند تجربه جنگ در عراق یا افغانستان دوباره تکرار شود. پیش‌بینی سیاستمداران آمریکایی این بود که مخالفت‌ها با این جنگ افزایش خواهد یافت و دولت واشنگتن با پیامدهای خطرناکی در داخل و خارج روبه رو خواهد شد.

دلیل دیگر پذیرش طرح روسیه از سوی آمریکا نگرانی از واکنش متحدان منطقه‌ای سوریه به‌خصوص ایران و حزب‌‌الله بود چرا که مسئولین آمریکایی پس از اطلاع از تصمیم قاطع ایران در دفاع از سوریه و احتمال گسترش آن به کل منطقه و آسیب دیدن امنیت استراتژیک رژیم صهیونیستی در موضع قبلی مبنی بر حمله نظامی مردد شدند و اکنون طرح روسیه می‌تواند گزینه مناسبی برای فرار اوباما از مخمصه جنگ باشد.

ازسوی دیگر، اعلام آمادگی مسکو برای حمایت ازسوریه در صورت حمله نظامی عامل‌ دیگری برای تردید ایالات متحده در حمله به سوریه بود. درگیر شدن در جنگ منطقه‌ای می‌توانست خطرات زیادی برای امنیت آمریکا و منافع این کشور در نقاط مختلف جهان فراهم آورد. وجود پایگاه نظامی روسیه در بندر طرطوس سوریه احتمال یک جنگ گسترده نه‌تنها در منطقه بلکه در کل جهان را درپی داشت به ویژه وجود ناوهای دارای کلاهک هسته‌ای روسیه در این منطقه خطر جنگ جهانی سوم از نوع هسته‌ای را محتمل می‌ساخت به همین دلیل مجموع این عوامل ایالات متحده را دچار وحشت کرد و از ادامه تهدید نظامی علیه سوریه منصرف شده و به رایزنی دیپلماتیک پرداختند.

اما سناریوی پذیرش طرح روسیه از سوی آمریکا و متحدان غربی‌اش روی دیگری نیز دارد و آن فشارهای فراوان عربستان، رژیم اسرائیل ترکیه، قطر و دیگر کشورهای مخالف محور مقاومت برای ورود به جنگ با سوریه است، از این روست که ولادیمیر پوتین رئیس‌جمهور روسیه اعلام کرد این طرح تنها درصورتی کارآمد خواهد بود که آمریکا و حامیان آن متعهد شوند که استفاده از زور را لغو کنند چون سخت است که هر کشوری خواه سوریه باشد یا هر کشور دیگر را متقاعد کرد که درحالی که طرح حمله به آن بررسی می‌شود به‌طور یک‌جانبه خلع سلاح شود.

اما مسئله‌ای که در این راه‌حل کمتر به آن اشاره شده نقش ایران در راضی کردن سوریه برای ورود به این مرحله بود. سران دمشق در طول دو سال و نیم گذشته هرچند مشورت‌های خوبی را از مسکو دریافت کردند اما چشم امید آنها به تهران بود و هیچ درخواستی بدون مشورت ایران صورت نمی‌گرفت بنابراین پس از رایزنی‌های صورت گرفته سوریه موافقت کرد که تسلیحات شیمیایی مورد نظارت بین المللی قرار بگیرد.

واضح است که با ارائه طرح روسیه و پذیرش آن توسط سوریه که با ایفای نقش برجسته جمهوری اسلامی ایران رقم خورده است آمریکا و شخص اوباما در آزمون دشواری قرار گرفته‌اند و ابتکار عمل تا حد زیادی از دست آنها خارج شده و در معرض قضاوت افکار عمومی دنیا قرار گرفته است.

در شرایط حاضر اوباما باید صداقت خود را در رابطه با تحولات صورت گرفته درباره سوریه نشان دهد و ادوات نظامی خود را از آب‌های مدیترانه عقب بکشد و حمایت خود را از گروه‌های مسلح فعال در سوریه که مهم‌ترین آنها گروه‌های مسلح وابسته به القاعده هستند قطع کند. در غیر این صورت اگر آمریکا به طرح روسیه تن ندهد و ناوگان خود را از دریای مدیترانه خارج نکند و دست از حمله به سوریه برندارد بی‌شک مردم سوریه و مردم کشورهای دیگر به مقابله با آمریکا برمی‌خیزند چون بدون تردید سوریه در رویارویی مسالمت‌آمیز سربلند از صحنه بیرون خواهد آمد و علاوه بر سرکوب تمام گروه‌های مسلح این توان را دارد تا به مقابله با هرگونه تجاوز استعماری یا صهیونیستی برخیزد.

قرار دادن سلاح‌های شیمیایی سوریه تحت نظارت بین‌الملل نه‌تنها عقب‌نشینی برای دولت دمشق به حساب نمی‌آید بلکه یک نوع امتیازدهی به شمار می‌آید اما این امتیاز دادن در معادلات مقاومت و قدرت بازدارندگی خللی وارد نمی‌کند چرا که حتی اگر سلاح شیمیایی مورد ادعای غرب زمانی از دست سوریه خارج شود به جای آن گزینه‌های دقیق‌تر و خطرناک‌تری در معادلات قدرت وجود دارد.

هم‌اکنون سلاح شیمیایی تنها ابزار بازدارندگی به شمار نمی‌آید که محور مقاومت از آن برخوردار و درصدد باشد از آنها تنها برای مقابله با رژیم صهیونیستی یا دیگر کشورهای متخاصم استفاده کند، صرف‌نظر از اینکه در سرزمین‌های اشغالی بمب‌های شیمیایی بسیاری وجود دارد که موشک‌های دوربرد و دقیق سوریه به راحتی می‌تواند تأسیسات شیمیایی و هسته‌ای اسرائیل را هدف قرار دهد و این حملات بدون تردید زیرساخت نظامی اسرائیل را دربرخواهد گرفت تا این رژیم را از هرگونه حرکتی بازداشته و فلج کند و سرانجام اینکه نمی‌توان گفت که سلاح شیمیایی تنها سلاح بازدارنده‌ای است که می‌توان با آن به مقابله با رژیم صهیونیستی پرداخت.

بنابراین محور مقاومت توانایی هدف قراردادن نقاط استراتژیک دشمن با دقت بسیار بالا را دارد و این قدرت بازدارندگی صرفا با اتکا به سلاح شیمیایی صورت نمی‌گیرد بلکه موشک‌های دقیق مقاومت قدرت بازدارندگی به وجود آورده که بسیاری از معادلات نظامی و سیاسی منطقه را به نفع محور مقاومت تغییر می‌دهد.

به هر صورت طرح هوشمندانه، دقیق و استراتژیک روسیه که با همکاری ایران و سوریه ارائه شده در جای خود پیروزی بزرگی برای ملل منطقه و تمام ملل صلح‌طلب و آزاده جهان به شمار می‌آید.

تحلیلگران معتقدند این جنگ برافروخته نخواهد شد مگر آنکه فردی چون باراک اوباما جهان را درگیر جنگی کند که در پس خود صدها هزار قربانی و آواره و خرابی‌های گسترده به دنبال خواهد داشت.