باید‌ها و نبایدهای دولت اعتدالی چیست؟

رضا پورعلوی

تقریباً تا یک ماه آینده قوه مجریه در اختیار حجت‌الاسلام حسن روحانی رئیس‌جمهور منتخب قرار می‌گیرد. یقین است که در این مدت زمان ایشان در حال واکاوی اوضاع و تحقیق و بررسی و جست‌وجوی افراد شایسته برای تشکیل کابینه‌ای قوی، کاری و کارآمد هستند.

در این اوضاع نگاهی به تجربه روسای جمهور قبلی و مسائل مرتبط با کابینه آنها می‌تواند کمکی باشد برای رئیس‌جمهور جدید تا اشتباهات تکراری را تکرار نکند.

دوری از آزمون و خطا و حفظ ثبات کابینه

یکی از مشکلاتی که دولت‌های گذشته بعضاً با آن مواجه بودند، عدم ثبات و تغییرات گسترده‌ای بود که مردم را در کنار بسیاری از مسئولان به تعجب واداشته بود. اگرچه تغییر وزیر بنابر دلایل منطقی تا حدودی مثبت ارزیابی می‌شود و این موضوع از اختیارات رئیس‌جمهور است، اما گاهی دیده شده یک رئیس‌جمهور در طول دو دوره ریاست‌جمهوری خود بیش از 20 وزیر را عزل و نصب کرده است.

طبیعی است که اگر وزیری کارآمد نباشد و انتظارات مردم را در بخش‌های مرتبط با وزارتخانه خود نتواند برآورده کند، عزل و جایگزینی او کاری مثبت است، اما اتفاقی که در بعضی دولت‌ها افتاد به تشکیل کابینه بر اساس منطق آزمون و خطا بیشتر شباهت داشت.

اینکه رئیس‌جمهور فردی را بدون شناسایی و تحقیق لازم درباره شایستگی‌های او، آزمایش و به وزارت منصوب کند و پس از مدتی با اعلام نارضایتی و پی بردن به خطای خود در انتخاب او یا به این دلیل که آن وزیر صد در صد مطابق میل رئیس‌جمهور عمل نکرده، جای وی را به شخص دیگری بدهد، روشی نیست که برآورد آن در میان افکار عمومی معقول و منطقی باشد.

از این رو رئیس‌جمهور جدید باید در انتخاب وزرا نهایت دقت را داشته باشد تا پس از تشکیل کابینه تنها در شرایط ضروری به تغییر آنان روی آورد. وزارتخانه و پست وزارت محلی نیست که بتوان با آن آزمون و خطا انجام داد و با این روش تا جایی پیش برویم که بعضا اعتماد عمومی را نیز خدشه دار کنیم.

شناسایی همه جانبه افراد قبل از تشکیل کابینه

برای مثال در کابینه دولت سید محمد خاتمی نیز مشکلاتی وجود داشت از جمله اینکه برخی افراد شاید از ابتدا هم تعهد لازم برای احراز پست وزارت را نداشتند و به رغم آنکه رأی اعتماد مجلس را گرفته بودند نمی‌بایست در آن پست قرار می‌گرفتند. استعفای برخی از وزرا در شرایطی که صرفاً اقدامی احساساتی محسوب می‌شد یا اقدامات ناشایست برخی وزرایی که اکنون به عنوان اپوزیسیون خارج نشین شناخته می‌شوند و در آن زمان چاره‌ای غیر از برکناری آنان برای رئیس‌جمهور وقت نبود را باید در این حیطه برشمرد.

از این رو شناخت و شناسایی دقیق و همه جانبه افراد از این نظر که تا چه حد تخصص، تعهد، تجربه و صلاحیت لازم برای احراز پست وزارت را دارند، یکی از مواردی است که رئیس‌جمهور باید قبل از آنکه وزرایش در کابینه با اقدامات عجیب و غریب، شگفتی بیافرینند، به آن توجه داشته باشد.

انتخاب افراد با توجه به این موارد و سایر شایستگی‌هایی که در کارنامه کاری خود دارند، می‌تواند کمکی باشد در راستای تشکیل دولت اعتدالی و دوری از «افراط و تفریط» که گاه این مورد یکی از آسیب‌های کابینه دولت‌های قبلی شناخته می‌شد.

تشکیل دولت اعتدالی و فراجناحی

حجت‌الاسلام والمسلمین مجتبی ذوالنور، کارشناس مسائل سیاسی در همین ارتباط‌ با اشاره به ویژگی‌های کابینه دولت آینده معتقد است: آقای روحانی رئیس‌جمهور منتخب در تبلیغات انتخاباتی‌اش بر چند ویژگی دولت آینده تأکید داشت که مشهورترین و معروف‌ترین آنها اعتدال است.

وی افزود: روحانی همچنین بر کارآمدی افراد که توان انجام مأموریت‌ها و حل مشکلات و رفع گرفتاری‌های معیشتی مردم را داشته باشند، تأکید کرده است که این کارآمدی باید در عرصه مسائل بین‌المللی و روابط سیاسی خارجی نیز باشد. ذوالنور تأکید کرد: اصلی‌ترین مسئله مردم مباحث معیشتی و اقتصادی و از طرف دیگر مسائل بیرونی و سیاست خارجی است و کلیدی که نماد تبلیغات آقای روحانی بوده باید در این دو حوزه کارگشا باشد.

وی با بیان اینکه برخی گروه‌ها بارها سعی کرده‌اند آقای روحانی را شخصیتی اصلاح‌طلب معرفی کنند، گفت: رئیس‌جمهور منتخب خودش را شخصیت فراجناحی معرفی کرده و هیچ وقت خود را اصلاح‌طلب ندانسته است.

این کارشناس مسائل سیاسی خاطرنشان کرد: افراد متعددی در دو جریان اصولگرایی و اصلاحات هستند که توان و تخصص لازم برای اداره امور و حل مشکلات کشور را دارند و همینطور شخصیت‌های دیگری نیز فارغ از این دو جناح هستند که این توانایی را دارند و آقای روحانی می‌تواند از آنها استفاده کند.

ذوالنور در بخش دیگری از سخنانش تصریح کرد: رئیس‌جمهور منتخب باید کارگروه تألیف مبانی اعتدال را ایجاد کند. البته این موضوع امر پیچیده‌ای نیست و علی‌القاعده همه از اعتدال معنای درستی برداشت می‌کنند و در طرف مقابل هرچه که انسان را از مبانی اصلی حرکتش دور کند یا افراط است یا تفریط و اگر مسیر روحانی و هدفش اعتلای آرمان‌های انقلاب و تحقق آن و رعایت چارچوب‌ها و اصول اسلام است باید از افراط و تفریط و هرکسی که شائبه انحراف از این آرمان‌ها را داشته باشد دوری کند. وی ادامه داد: اگر کسی در بحث فتنه نقش داشته یا در برابر آن سکوت کرده و مسیرش با مسیر رسانه‌های بیگانه یکی بوده یعنی در دایره اعتدال نیست و شفاف نبوده و در این صورت نمی‌تواند روی خط وسط اعتدال باشد یا به چپ یا راست می‌افتد.

ذوالنور گفت: اصحاب فتنه و جریانات وابسته به آن نشان دادند که با ولایت‌مداری فاصله دارند در حالی که مترقی‌ترین اصل و محکم‌ترین پایه انقلاب اسلامی ولایت فقیه و تبعیت از آن است. اگر کسانی در این حوزه مشکل داشته باشند نمی‌توانند در دایره اعتدال قرار بگیرند و قطعاً آقای روحانی نیز از آنها استفاده نخواهد کرد.

این کارشناس مسائل سیاسی اظهار داشت: ویژگی دیگر افراد کابینه باید دین‌داری و پایبندی به ارزش‌های اسلام باشد. کسی که در فهم دینی و درک آن لغزش دارد به حرام و حلال الهی پایبند نخواهد بود و قطعاً حقوق مردم را نیز پیگیری نخواهد کرد.

وی افزود: رئیس‌جمهور منتخب باید سراغ متدین‌ترین و متخصص‌ترین افراد برود اما اگر بخواهد وامدار جریانات باشد و افراد کابینه را بر اساس خواست جریانات سیاسی تعیین کند هم تخصص، هم تدین، هم انقلابی‌گری و هم ولایت‌مداری کنار می‌رود و امیدواریم آقای روحانی همانطور که در شعارش اعلام کرد دولتی معتدل و فراجناحی تشکیل دهد.

ذوالنور با اشاره به اهمیت اعتدال و دوری از مکتب اباحه و لاابالی‌گری در حوزه فرهنگی گفت: قطعاً آقای روحانی نیز در این حوزه به انتخاب افراد کابینه توجه لازم را خواهد داشت زیرا اگر کابینه‌اش را با توجه به این ویژگی‌ها انتخاب نکند شعارها و وعده‌هایش زیر سؤال می‌رود.