ادبيات ديروز و امروز رييس‌جمهور

فرزانه آئيني

گروه سياسي: تغيير لحن محمود احمدي‌نژاد در سخنراني‌هايش سبب شكل‌گيري زمزمه‌هاي فراواني در عالم سياست شده است. اين روزها جنس و سبك سخنراني رييس‌جمهور نسبت به گذشته تغيير محسوسي كرده است، آنگونه كه عده‌يي از آن تعبير به «چرخش در مواضع» و برخي تعريف به «تلاش‌هاي انتخاباتي براي جذب مخاطب» مي‌كنند. از زماني كه محمود احمدي‌نژاد در سوم تير 84 رسما رييس‌جمهور شد تا امروز كه قريب به شش سال از پاستورنشيني وي سپري مي‌شود، سخنراني‌ها و اظهارنظرهايش در اكثر اوقات از بازتاب و انعكاس قابل توجهي در رسانه‌ها برخوردار شده‌اند.
گذشته از اينكه سخنراني‌ها و موضع‌گيري‌هاي رييس‌جمهور هميشه مورد توجه رسانه‌ها قرار مي‌گيرد، اما نوع ادبيات و طرح مسائل غير منتظره در سخنراني‌هايش همچون مطرح كردن بحث «هولوكاست» يا «محو اسراييل از نقشه جهان»، تاكيد بر مردمي بودنش مثل اينكه «من نوكر ملت هستم» يا «دولت خادم مردم است»، تاكيد بر مبارزه با مفاسد اقتصادي مثل «دست‌هاي مفاسد را از بيت‌المال قطع مي‌كنيم» يا روي آوردن به ادبيات ملي‌گرايانه همچون «فرزندان آرش و سياوش» يا نقد تند و تيز از سوابق و عملكرد مقامات نظام، از جمله فاكتورهايي هستند كه طي اين مدت رنگ و بوي ويژه‌يي به سخنراني‌هاي احمدي‌نژاد داده‌اند.
تفاوت سبك سخنراني احمدي‌نژاد با ديگر روساي نظام جمهوري اسلامي آنچنان است كه به سبكي جديد در موضع‌گيري‌هاي مسئولان كشور تبديل شده است تا آنجا كه الگوبرداري از آن در اظهارنظرهاي برخي مسئولان، از مديران ادارات، سازمان‌ها، ارگان‌ها و... گرفته تا روساي ديگر نظام به چشم مي‌خورد. البته در مقابل نيز جمعي به نقد اين سبك پرداخته‌اند كه از جمله آنان مي‌توان به آيت‌الله صادق آملي لاريجاني رييس دستگاه قضا و الياس نادران و احمد توكلي نمايندگان تهران در مجلس اشاره كرد. انتقاد آنان از سبك سخنراني احمدي‌نژاد زماني آشكار شد كه رييس‌جمهور مردادماه گذشته در همايش ايرانيان خارج از كشور با چند نقل قول و ضرب‌المثل عاميانه به سياست‌هاي 1+5 عليه كشور انتقاد كرد.

در پي اين اظهارات آيت‌الله آملي لاريجاني در سخناني به احمدي‌نژاد متذكر شد كه بيان اين دست سخنان شايسته نماينده مردم نيست و توكلي و نادران نيز در مجلس طي تذكراتي خطاب به احمدي‌نژاد خواستار رعايت شأن رياست جمهوري از سوي او شدند. اين دو نماينده تهران خطاب به احمدي‌نژاد تاكيد كردند كه رييس‌جمهور نماينده يك ملت است و بايد تمام شؤن ديپلماسي را در تمام محافل حتي جمع‌هاي دوستانه‌اش رعايت كند. اما در مقابل احمدي‌نژاد بي‌توجه به اين نقد و نكوهش‌ها به سبك سخنراني‌اش ادامه داد و اخيرا نيز دستورالعمل‌هاي جديدي به آن اضافه كرده است.

رييس‌جمهور كه تا پيش از اين با جملاتي چون «گردن كلفت‌تر از شما (غرب) هم نتوانست غلطي بكند»، يا «آنقدر قطعنامه بدهيد تا قطعنامه‌دانتان درآيد» از عزم جدي دولتش براي صلح‌آميز كردن ايران خبر مي‌داد و سعي در تجديد روحيه ملي در مقابل تحريم‌هاي غرب داشت، اين روزها توجه‌اش را از سياست خارجي به سياست داخلي معطوف كرده و پيكان انتقادات تند و تيزش را به سمت برخي مخالفان و گروه‌هايي كه سر همكاري با دولتش ندارند، نشانه گرفته است.

همچنان كه در واكنش به بر هم زده شدن نظم سخنراني‌اش در شامگاه 14 خرداد امسال، خطاب به گروهي كه مانع سخنراني او شدند، گفت: «ما مخلص آقاي رييس هم هستيم، نوبت شما هم مي‌رسد» يا اينكه در همايش ملي مبارزه با قاچاق كالا به برخي واردات كالاهاي نظامي ـ دفاعي انتقاد كرد و بعضي نهادها كه با تكذيب سردار جعفري فرمانده سپاه مواجه شد.

اگرچه به ظاهر اين دست موضع‌گيري به جدال لفظي و مناظره غير مستقيم وي با مخاطبانش در رسانه‌ها مي‌انجامد، اما به نظر نمي‌رسد كه استفاده رسانه‌يي و تبليغاتي وي و دولت متبوعش از اين شيوه جديد محدود به اين باشد و در عمل به مسيري ختم شود كه حكايت از تلاش احمدي‌نژاد براي فاصله گرفتن از جرياني دارد كه در سوم تيرماه 84 به حمايت از او برخاست.

همچنان كه حميد رسايي از حاميان وي تاكيد مي‌كند ما از احمدي‌نژاد جدا نشده‌ايم بلكه احمدي‌نژاد از جريان 3 تير جدا شده و به جريان خاص چسبيده است، كه شيوه سخنراني احمدي‌نژاد نيز گويايش است، حكايت از آن دارد كه وي در اين دو سال باقيمانده از عمر دولت مهرورزش سعي بر آن دارد با سبكي كه ويژه اين دولت است به برجسته كردن برخي دستاوردهايش همچون احداث يك ميليون مسكن مهر بپردازد و در مقابل محقق نشدن وعده‌هايي چون ريشه‌كن كردن فقر و گراني را به گردن نهادهاي ديگر و رقيبان بيندازد.

چنانكه اگر زماني خود را با سر دادن شعارهاي برقراري عدالت و گرفتن ثروت از اغنيا و سپردنش به فقرا، رييس دولت عدالت‌گستر معرفي مي‌كرد، امروز همگام با قشر كم‌درآمد جامعه به نكوهش دست‌هاي حمايتي از سرمايه‌داران مي‌پردازد يا اينكه اگر زماني به انكار گراني در جامعه مي‌پرداخت و استدلالش اين بود كه «حقوق‌ها را افزايش داديم، تا حدودي وضع مالي مردم بهتر شده است و همانطور كه مي‌بينيد چند ميليون نفر به مسافرت مالي رفته‌اند و اين يعني اوضاع مالي همه خوب است» يا اينكه «گراني هست اما حاد نيست» (26 فروردين 87 سايت فردا)، اين روزها مي‌گويد «در كل دنيا شهري به گراني تهران سراغ ندارم» (12 تير 90 ـ ايلنا) تا نشان دهد خود نيز از گراني‌ها به ستوه آمده است.
وي همچنين بلافاصله پس از همدردي با مردم براي كاستن از نقش دولت در اين امر، مخاطبان را متوجه بودجه‌يي كرد كه دولت براي آبادسازي شهر به شهرداري ارايه كرده و عنوان كرد كه براساس بودجه 7500 ميليارد توماني شهرداري به هر شهروند معادل يك ميليون تومان مي‌رسد. اين در حالي است كه هيچ اشاره‌يي به وعده آوردن پول نفت بر سر سفره‌هاي مردم نكرده و در كنار پرداختن به موضوع گراني‌ها، فاصله گرفتن وي از برخي سياست‌هايي كه در تمام دولت‌ها از سوي روساي جمهور رعايت شده است نيز در سبك جديد موضع‌گيري احمدي‌نژاد خودنمايي مي‌كنند.

مباحثي چون تبرئه كردن دولت از نقش داشتن در گشت‌هاي ارشاد و امنيت اخلاقي كه از سوي منتقدانش به بي‌توجهي به قانون عفاف و حجاب تعبير مي‌شود، سبب شده كه وي خود را در اين امر بي‌نقش جلوه دهد و در مقابل نيز به خاطر سيل انتقادات روحانيون به سبك برخورد با قضيه عفاف و حجاب به نحوي به بي‌توجهي به خواسته روحانيت و مراجع محكوم شود و در ادامه با طرح مكتب ايراني ـ اسلامي، مقابل مكتب اسلامي بر فاصله دولتش از روحانيت بيفزايد.

از سوي ديگر تلاش احمدي‌نژاد براي جلب نظر قشري كه اكثريت آن جواناني هستند كه سال‌هاست به دنبال آزادي در هنر ـ سينما و موسيقي ـ هستند يا عنايت ويژه دولت او (دست‌كم در شعار) براي رفع موانع ورزش بانوان همه گوياي اين است كه تغيير سبك سخنراني آقاي رييس‌جمهور مورد انتقاد جرياني است كه خاستگاه وي بوده است.