مصر؛ میدان رقابت روسیه و آمریکا (بخش اول)

 پس از بروز شکاف در روابط آمریکا و مصر، هم روسیه تلاش می کند از این فرصت برای گسترش نفوذ خود در مصر استفاده کند و هم دولتمردان جدید قاهره با نزدیک شدن به کشورهایی چون روسیه به دنبال نوعی توازن در روابط خود با قدرت های جهانی هستند .

روابط روسیه و مصر در حدود 4 دهه پیش، بویژه زمانی که جمال عبدالناصر زمام امور را در این کشور برعهده داشت، نزدیک بود اما از زمان روی کارآمدن انور سادات و پس از آن حسنی مبارک که به سمت غرب گرایش بیشتری داشتند، مناسبات مسکو و قاهره به سردی گرایید.

اینک اما نشانه های مهمی از آغاز فصل جدید در روابط روسیه و مصر بروز کرده است. روزهای پایانی هفته پیش بود که سرگئی لاوروف،وزیر امور خارجه و «سرگئی شویگو» وزیر دفاع روسیه به مصر سفر کردند. سفری که محتوای آن نشان از دور جدید همکاری و نزدیکی میان دو کشور است.

در این سفر وزیران امور خارجه و دفاع روسیه با نبیل فهمی، وزیر امور خارجه و ژنرال عبدالفتاح سیسی، وزیر دفاع مصر و نیز عدلی منصور، رئیس جمهوری موقت این کشور دیدار کردند.مقام های هر دو کشور این سفر را تاریخی برشمردند و بر گسترش روابط تاکید کردند.اما مهمترین جنبه این سفر توافق بر سر امضای یک قرارداد تسلیحاتی بین دو طرف به ارزش 2 میلیارد دلار بود.دو طرف توافق کردند که یک کمیته مشترک برای مشخص کردن زمینه های همکاری نظامی بین آنها تشکیل شود .این سفر که بعد از سقوط اخوان المسلمین در مصر و توقف بخشی از کمک های نظامی آمریکا به این کشور انجام گرفت، مورد توجه محافل سیاسی و رسانه ای قرار گرفت و صاحبنظران و کارشناسان به تحلیل و گمانه زنی در این رابطه پرداختند.

تحول در سیاست خارجی

کنار زده شدن محمد مرسی ، رییس جمهوری مصر از قدرت که به دنبال اعتراض علیه وی و توسط ارتش این کشور انجام گرفت، سیاست خارجی این کشور را نیز دستخوش تغییر کرد.دولت آمریکا که همواره روابط نزدیکی با مصر داشته، پس از کودتای ارتش، سطح روابط خود با این کشور را کاهش داد که نشانه مشخص آن نیز کاهش کمک های مالی به مصر است.بسیاری بر این باورند در چنین اوضاعی دولت موقت مصر که در سایه حضور ارتش این کشور قدرت را در دست دارد، به دنبال برقراری نوعی توازن در سیاست خارجی خود است که گسترش روابط با روسیه به عنوان رقیب دیرینه ایالات متحده آمریکا خود نشانی بر این مساله است.

ناظران بر این باورند سفر وزیران امور خارجه و دفاع روسیه به مصر و استقبال بی نظیر مصری ها از هیات روسی می تواند رابطه مصر و آمریکا را با خطر جدی مواجه کند. این تحلیلگران گمانه زنی کرده اند که مصر از راهبرد مناسبات نظامی برای بازگشت موازنه در سیاست خارجی خود استفاده می کند.در همین رابطه، روزنامه گاردین نوشت: مذاکرات وزیران دفاع و امور خارجه روسیه و مصر با یکدیگر بیانگر تحول اساسی در سیاست خارجی این کشور بعد از حوادث 30 ژوئن (آغاز اعتراض ها علیه دولت محمد مرسی) است.روزنامه «الاهرام» مصر نیز در مقاله ای به قلم «سعید اللاوندی» نوشت: هیچ سفری در عرصه بین‌المللی مانند سفر وزیران امور خارجه و دفاع روسیه به مصر هیاهو به پا نکرد. در این باره تحلیل های زیادی شده است.

برخی می گویند مصر می خواهد جهت و اتکای خود در سیاست خارجی اش را تغییر دهد. بعضی دیگر می گویند مصر در صدد بازگشت به فضای دهه 60 و70 قرن گذشته و نزدیکی به روسیه است.«سمیر غطاس» تحلیلگر فرانسوی نیز در مصاحبه با شبکه خبری «یورونیوز»، سفر وزیران روسی به مصر را بیانگر تمایل قاهره برای برقراری رابطه جدید دانست.

این تحلیلگر افزود: سیاست های ایالات متحده آمریکا در خاورمیانه و مصر باعث نگرانی هایی شده است.وی تصریح کرد: دیدار وزیران روس از مصر حاکی از آن است که مصر فصل جدیدی از روابط خارجی را گشوده است و این کشور تلاش می کند تا با همپیمانان قدیمی خود از جمله روسیه، چین و هند وارد تعامل شود.

روزنامه «ایندپندنت» انگلیس نیز در مقاله ای به سفر هیات روسی به مصر پرداخت و نوشت: هیات روس در حالی به مصر سفر کرد که رابطه مصر و آمریکا به سمت تیرگی پیش می رود.این روزنامه افزود: مصری ها با آغوش باز از هیات روس استقبال کردند؛ به طوری که این استقبال باعث شد تا برخی این طور پیش بینی کنند که رابطه همپیمانی مصر و آمریکا هر چه بیشتر در معرض خطر قرار خواهد گرفت.ایندپندنت نوشت: با توجه به این که سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه و سرگئی شویگو وزیر دفاع این کشور در صدر هیات روسی در سفر به مصر بودند، این گونه پیش بینی می شود که مصر برای بازگشت موازنه در سیاست خارجی خود از راهبرد قرارداد تسلیحاتی با مسکو بهره می برد.

این روزنامه با اشاره به اینکه عملکردهای آمریکا احساسات ضد آمریکایی مردم مصر را افزایش داده است، نوشت: تحولات سه ماه اخیر مصر به نوعی دیدگاه تلاش مصر برای ایجاد تحول سیاسی به دور از آمریکا و افزایش ناخشنودی از این کشور را تقویت کرده است.

روزنامه «کریستین ساینس مانیتور» نیز در این باره نوشت: دیدار هیات روس از مصر نشان می دهد که مصر این پیام را به واشنگتن ارسال کرده است که دولت جدید در قاهره در مناسبات بین المللی، برای جبران کمک های نظامی و اقتصادی آمریکا گزینه های زیادی در اختیار دارد.«شادی حمید» کارشناس و محقق مرکز «بروکینگر» در دوحه قطر نیز گفت: نزدیکی روسیه و کشورهای عربی راهبردی است تا واشنگتن را تحت فشار قرار دهند.

وی گفت: مصری ها از رابطه با روسیه به عنوان ابزار چانه زنی استفاده می کنند تا این پیام را به آمریکایی‌ها برسانند که مصری ها دارای همپیمانانی هستند که می‌توانند به جای آمریکا از آنها کمک بگیرند.

پایگاه خبری مصری «الوفد»، از رویکرد این کشور در تقویت تدریجی رابطه با روسیه استقبال کرد و نوشت: این رویکرد به تدریج قاهره را از چارچوبی که ایالات متحده برای مصر ترسیم کرده است خارج خواهد کرد و به وابستگی مصر به آمریکا پایان خواهد داد.روزنامه «صدی البلد» مصر نیز نوشت: برخی از تحلیلگران اتفاق نظر دارند که سفر وزیران امور خارجه و دفاع روسیه به قاهره و نزدیکی آشکار دیدگاه مصری‌ها و روس ها بعد از حوادث 30 ژوئن، زیان‌های اقتصادی، سیاسی و نظامی زیادی را به ایالات متحده آمریکا وارد خواهد کرد.

این روزنامه از قول «رفعت سید احمد» تحلیلگر مسایل سیاسی نوشت: آمریکایی ها از دیدار هیات روسی از مصر عصبانی هستند و در تنگنا قرا گرفته‌اند؛ به ویژه که مصر و آمریکا حدود 40 سال با هم رابطه داشتند و مصر به عنوان پایگاه اقتصادی، سیاسی و نظامی آمریکایی ها به شمار می رفت تا طرح های خود را در منطقه تحقق بخشد.

این در حالی است که،برخی صاحبنظران بر این باورند که تیرگی رابطه مصر و آمریکا باعث شده است تا روسیه از شکاف به وجود آمده استفاده کند تا قدرت خود را در منطقه بیش از پیش تقویت کند.

ناظران، نزدیکی مصر و روسیه را به زیان آمریکا می دانند و معتقدند روسیه به دنبال آن است تا از طریق بسط نفوذ خود در منطقه خاورمیانه عرصه را بر رقیب خود تنگ تر کند.در عین حال این دیدگاه وجود دارد که گسترش روابط میان روسیه و مصر باعث می شود تا این کشور از وابستگی به آمریکا رهایی یابد.روزنامه «فایننشال تایمز» از قول «روسلان بوخوف»، عضو شورای مشورتی وابسته به وزارت دفاع روسیه نوشت: روابط تیره مصر و ایالات متحده آمریکا شکافی را در ساختار منطقه ای ایجاد کرده و مسکو برای نفوذ خود در منطقه از این شکاف استفاده خواهد کرد.

روزنامه «النهار» لبنان نیز نوشت: در حالی که روسیه تلاش می کند که نفوذ خود را در منطقه گسترش دهد و مصر هم برای رویارویی با فشارهای واشنگتن تلاش می کند، روابط قاهره و مسکو در حال پویا شدن است. روزنامه النهار، سفر اخیر مقام های روسیه به مصر را دارای پیام های مهم دانست و نوشت: آشکار است که روس ها می خواهند با قدرت هر چه تمام به منطقه خاورمیانه برگردند؛ بنابراین مصر اساسی ترین پل برای روسیه برای تحقق این هدف به شمار می رود.

مقام های مصری با استقبال از رابطه با مسکو به واشنگتن و جهان نشان دادند که متوقف کردن بخشی از کمک های آمریکا به مصر پایان کار نیست.

در همین حال روزنامه «وال استریت ژورنال» آمریکا، سفر هیات روس به مصر را تلاشی از جانب مسکو برای استفاده از تنش به وجود آمده میان آمریکا و کشورهای عربی برای گسترش نفوذ خود در خاورمیانه دانست.

پایگاه خبری «الوفد»مصر نیز در مقاله ای به قلم «سها صلاح» نوشت: تحلیلگران معتقدند که از سرگیری رابطه مصر و روسیه به ویژه در شرایطی که این کشور تلاش می کند تا نفوذ خود را در منطقه خاورمیانه گسترش دهد و عرصه را برآمریکا تنگ‌تر کند به منزله نواختن سیلی محکمی بر صورت آمریکا است.

در مجموع می توان گفت،بسیاری بر این باورند که چرخش مصر به سمت روسیه بعد از 40 سال رابطه با آمریکا زنگ خطری برای این کشور به شمار می‌رود.تمایل مصر برای برقراری مناسبات با روسیه و عقد قرار داد تسلیحاتی میان دو کشور یادآور روزهای رقابت دو ابرقدرت در دوران جنگ سرد است .ناظران بر این باورند که روسیه با درک جایگاه راهبردی مصر در جهان عرب و با استفاده از خلا نسبی حضور آمریکا در سیاست خارجی مصر، نهایت تلاش خود را برای بازگشت به این کشور به کار می گیرد تا بار دیگر بعد از فروپاشی شوروی جای پای خود را در منطقه محکم کند و بازار جدیدی را برای فروش سلاح های خود فراهم کند. از سوی دیگر مصری ها با نزدیکی به روسیه به دنبال فرستادن این پیام به آمریکایی ها هستند که اگر تحت فشار قرار گیرند تسلیم نخواهند شد و از گزینه‌های دیگری استفاده خواهند کرد.

ناظران معتقدند روسیه در مساله سوریه اثبات کرده است که قدرتمند است و می توان به این کشور اعتماد کرد، نه فقط از این جهت که این کشور تامین کننده سلاح های نظامی است، بلکه از این جهت که همپیمان خود را رها نمی کند؛ همان طور که در مورد سوریه عمل کرد. اینک با افزایش تحرک روسیه در منطقه و تنش در روابط آمریکا با برخی از کشورهای عربی، دیگر این نظر انور سادات که در توجیه رابطه خود با آمریکا گفت که 99 درصد برگ بازی ها در دست آمریکاست، بی معنا شده است.          ادامه دارد...