تغییر نگاه بینالمللی به بحران سوریه
پس از گذشت بیش از سه سال از بحران سوریه، بسیاری از طرفهای تاثیر گذار در سوریه به این نتیجه رسیدهاند که میتوان از طریق شرکت در کنفرانس موسوم به "ژنو2" و به کار بستن گزینه سیاسی، بحران این کشور را حل کرد.
پس از رایزنیهای فشرده بین طرفهای مختلف منطقهای و بینالمللی در نهایت قرار شد نشست ژنو2 برای حل بحران سوریه در روز دوم بهمن امسال (22 ژانویه سال 2014 میلادی) در این شهر سوییس برگزار شود. پیش از این تلاشهای بسیاری برای برگزاری کنفرانس ژنو 2 انجام میگرفت، اما به طور رسمی زمان دقیقی برای برپایی این نشست مشخص نشده بود.
آخرین بار قرار بود این کنفرانس در روزهای دوم و سوم آذر (23 و 24 نوامبر) برگزار شود، اما پس از بروز اختلاف نظرهایی بویژه در میان مخالفان دولت سوریه، برگزاری این نشست به تعویق افتاد و در نهایت "بان کی مون" دبیرکل سازمان ملل روز دوشنبه چهارم آذرماه (25 نوامبر) خبر از برگزاری این نشست در بهمن ماه امسال داد.
نشست ژنو1 سال گذشته با حضور نمایندگان آمریکا، چین، روسیه، فرانسه، انگلیس، ترکیه، سه کشور به نمایندگی از اتحادیه عرب شامل عراق، کویت و قطر، "نبیل العربی" دبیرکل این اتحادیه، "کاترین اشتون" مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و "کوفی عنان" نماینده ویژه وقت دبیرکل سازمان ملل در امور سوریه برگزار شد. با وجود توافق شرکت کنندگان بر موضوع تشکیل دولت انتقالی برای سوریه، در عمل این مساله انجام نشد.
طی بیش از سه سال گذشته که از بحران سوریه میگذرد، بسیاری از کشورهای عربی و غربی با حمایت از مخالفان سوریه تلاش کردهاند تا دولت سوریه به ریاست "بشار اسد" را ساقط کنند. با این وجود، این هدف تحقق نیافته است و در عوض دولت سوریه طی ماههای اخیر موفقیتهای چشمگیری در رویارویی با مخالفان داشته است.
اکنون که بعد از گذشت سه سال از بحران در سوریه موضوع برگزاری کنفرانس ژنو 2 مطرح میشود و بر سطح رایزنیهای دیپلماتیک در این زمینه افزوده شده، میتوان گفت که منطق بهره گیری از ابزارهای نظامی در سوریه به حاشیه رفته است و بیشتر طرفهای تاثیرگذار به این مساله پی بردهاند که بحران سوریه از طریق به کار بستن گزینه سیاسی قابل حل است.
موقعیت برتر دولت سوریه برای شرکت در کنفرانس ژنو 2
تحلیلگران معتقدند که پیروزیهای چشم گیر ارتش سوریه در نبرد با گروههای مسلح در ماههای گذشته و ناامیدی بسیاری از طرفها برای سرنگونی دولت سوریه، نقش مهمی در اجماع سازی برای نشست ژنو2 داشته است. وبسایت متعلق به حزب "جریان ملی آزاد" لبنان در مطلبی از قول "جوزف ابوفاضل" تحلیلگر مسایل سیاسی نوشت: "تحولات سوریه به نفع نظام سوریه پیش میرود و ارتش این کشور همچنان پایدار است. مخالفان دولت سوریه دیگر نمیتوانند اهداف خود را در این کشور پیش ببرند و در میدانهای جنگ هم شکستهای سهمگینی را متحمل شدهاند."
"سلیمان سلیمان" پژوهشگر و نویسنده سوری نیز در مصاحبه با خبرگزاری چینی "شینهوا" گفت: "تعیین زمان کنفرانس ژنو 2 برای حل بحران سوریه گامی به سوی بازگشت موازنه در روابط بین الملل و پایان بخشیدن به تاثیرگذاری آمریکا به قطعنامههای سازمان ملل است." این نویسنده سوری، تعیین زمان برگزاری کنفرانس ژنو 2 را به منزله دستاوردی سیاسی برای حل بحران سوریه و پیشروی ارتش این کشور در میدانهای جنگ و بازپس گیری بسیاری از مناطق راهبردی از مخالفان مسلح را در تعیین زمان برگزاری ژنو2 تاثیر گذار دانست.
به گزارش ایرنا، روزنامه "النهار" لبنان نیز در مطلبی از قول تحلیلگران تحولات سوریه نوشت: "پیروزیهای ارتش نظام سوریه در نبرد قلمون باعث شد تا نظام از موضع قدرت بر سر میز مذاکره در کنفرانس ژنو2 حاضر شود."
نگاه مخالفان به کنفرانس ژنو 2
مطرح شدن پیش شرطهایی از جمله ضرورت کنارهگیری بشار اسد از قدرت، از سوی مخالفان دولت سوریه و حامیان آنها باعث شد تا بارها زمان برگزاری کنفرانس ژنو 2 به تعویق افتد. بسیاری معتقدند دست برتر ارتش سوریه در میدانهای نبرد از یک سو و وجود اختلافهای شدید بین گروههای مخالف از سوی دیگر باعث شده است تا این گروهها نتوانند به توافق نظر برسند و موضع خود را به طور قطعی برای حضور در کنفرانس ژنو 2 اعلام کنند.
نظام سوریه موافقت خود را برای حضور در این کنفرانس اعلام کرده است. با این وجود اعلام کرده که حاضر است با گروههایی که دست به سلاح نبردهاند و دست به اقدامهای تروریستی نزده اند، گفت و گو کند.
با توجه به اینکه گروههای مخالف دولت سوریه از طیفها و گروههای گوناگونی تشکیل شدهاند و هر یک تلاش میکند تا در آینده سوریه نقشی داشته باشد، بنابراین این گروهها مواضع مختلفی برای شرکت در کنفرانس ژنو 2 دارند.
وبسایت "مرکز مطالعات الجزیره" در مطلبی نوشت: "میان مخالفان داخل و خارج، سکولار، اسلام گرا، میانه رو و تندرو بر سر نمایندگی برای شرکت در کنفرانس ژنو 2 اختلاف وجود دارد. برخی از این گروهها برای شرکت در کنفرانس اعلام آمادگی کردند و برخی دیگر نسبت به شرکت در این کنفرانس بیاعتنا هستند."
این پایگاه در ادامه نوشت: "نبود توافق بر سر بندهای مذاکره یکی از مسایل پیچیده است. مخالفان میگویند که برای اجرای بندهای کنفرانس ژنو1 در کنفرانس ژنو 2 حاضر میشوند و نه برای مذاکره. یکی از بندهای اصلی کنفرانس ژنو 1 تسلیم قدرت به دولت انتقالی با اختیارات کامل بود. نظام سوریه این بند را رد کرده و گفته است برای تسلیم قدرت در ژنو شرکت نمیکند. با توجه به دشوار بودن مساله تعیین نماینده از سوی مخالفان برای شرکت در کنفرانس ژنو 2، وضعیت هر روز پیچیدهتر میشود."
به نوشته این پایگاه خبری، بخشی از مخالفان داخل به نمایندگی از "هیات هماهنگی" تمایل دارد کنفرانس ژنو 2 برگزار شود و در آن حضور داشته باشد، زیرا آنها برگزاری کنفرانس را تنها راهی میدانند که به مخالفان مشروعیت میدهد و به عنوان یکی از عوامل تاثیرگذار در حل بحران سوریه معرفی میکند. گروههای مخالف اسلام گرا حضور در کنفرانس ژنو را خیانت میدانند.
در همین حال شبکه خبری الجزیره نیز در گزارشی اعلام کرد: "مخالفان، موضع خود را برای حضور در کنفرانس ژنو 2 مشخص نکردند و ارتش آزاد شرایط را برای برگزاری کنفرانس نامناسب میداند. ژنرال "سلیم ادریس" فرمانده ارتش آزاد سوریه گفته که شرایط برای برگزاری کنفرانس ژنو 2 مناسب نیست و ارتش آزاد در کنفرانس ژنو شرکت نخواهد کرد و تحت هیچ شرایطی از جنگ دست نخواهد کشید."
از سوی دیگر روزنامه "العرب" چاپ لندن نوشت: "مخالفت ارتش آزاد برای حضور در کنفرانس ژنو باعث میشود که مخالفان دولت سوریه در موضع ضعف قرار گیرند." روزنامه "النهار" لبنان نیز در گزارشی نوشت: "جورج صبرا" رئیس شورای ملی مخالفان سوریه گفت که تصمیم نهایی از سوی نمایندگان این شورا برای شرکت در کنفرانس ژنو 2 در نیمه دسامبر در نشست نمایندگان شورای ملی در اسلامبول اتخاذ خواهد شد. در ادامه این مطلب آمده است: ائتلاف ملی تاکنون موضع خود را برای شرکت در کنفرانس اعلام نکرده است. اگر بحثها و اختلاف نظرها بر سر شرکت در کنفرانس ژنو 2 به موضع ائتلاف ملی به عنوان بخش و محور اصلی مخالفان سیاسی سوریه محدود شود، برگزاری کنفرانس ژنو برای این گروه یک چالش عمده به شمار میرود. برگزاری این کنفرانس فرصتی را برای ائتلاف ملی ایجاد میکند، زیرا احتمال دارد این کنفرانس باعث تقویت ائتلاف به عنوان یک محور اصلی مخالفان در برابر نظام سوریه شود. نظام سوریه این ائتلاف را به رسمیت نمیشناسد.
در همین حال "عمران الزعبی" وزیر اطلاع رسانی سوریه نیز چندی پیش گفت: "دمشق موافق مذاکره سوری-سوری است و آمادگی خود را برای حضور بدون پیش شرط در کنفرانس ژنو 2 اعلام کرده است. با این وجود گروههای تروریستی القاعده و جبهه النصره نمیتوانند به عنوان طرف مذاکره در مذاکرات ژنو 2 حضور داشته باشند. در کنفرانس ژنو2 بین چهرههای مخالف و دولت مذاکره صورت خواهد گرفت و دولت سوریه با تروریستها تن به مذاکره نخواهد داد."
با توجه به اینکه ائتلاف ملی مورد پذیرش بسیاری از گروههای شورشی در سوریه نیست و ژنرال سلیم ادریس فرمانده ارتش آزاد سوریه هم اعلام کرده در مذاکرات شرکت نمیکند، میتوان گفت که این عوامل میتوانند در مسیر برگزاری کنفرانس ژنو 2 سنگ اندازی کنند.
نگاه بازیگران منطقهای و فرا منطقهای به کنفرانس ژنو 2
از آغاز بحران سوریه کشورهای مخالف سوریه تلاش میکردند تا با ارسال نیروهای تروریستی مسلح به این کشور زمینه سقوط دولت اسد را فراهم کنند. این کشورها با حمایتهای خود از تروریستها مانع به کاربستن گزینه سیاسی برای حل بحران سوریه میشدند. برخی از این کشورها بخشی از خاک خود را برای گذر تروریستها در اختیار این عناصر قرار داده بودند و همیشه در مسیر کشورهایی مانند ایران، چین، روسیه که طرفدار حل مسالمتآمیز بحران سوریه بودند، سنگ اندازی میکردند.
کشورهای بحران آفرین در سوریه با دیدن مقاومت نظام سوریه و زیانهایی که در نتیجه مداخله خود در سوریه متحمل شدند، اکنون به این نتیجه رسیدهاند که باید رویه بینابینی را در ارتباط با بحران این سوریه به کار بست.
خبرگزاری شینهوا از قول "وو بینگ بینگ" استاد دانشگاه پکن نوشت: "جامعه جهانی و به ویژه روسیه و آمریکا برای به کار بستن گزینه سیاسی برای حل بحران سوریه بسیار تلاش میکنند. در مقایسه با اوضاع دو سال گذشته هم اکنون تمایل بیشتری برای برگزاری کنفرانس ژنو 2 وجود دارد."
در همین حال "چوی شینگ" مدیر مرکز مسایل بینالمللی چین گفت: "با وجود همکاری مداوم سازمان ملل، سوریه و سازمان منع گسترش سلاحهای شیمیایی، جامعه بین الملل تمایل دارد تا کنفرانس ژنو 2 برگزار شود. هدف سازمان ملل این است تا هم همکاری برای نابودی سلاحهای شیمیایی سوریه تقویت شود و هم مساله سوریه از طریق به کار بستن گزینه سیاسی حل و فصل شود."
برخی کارشناسان معتقدند عربستان که از حامیان گروههای مسلح در سوریه است، از آغاز بحران در این کشور با حمایت مالی، سیاسی و لجستیکی از عناصر تکفیری، همواره کنارهگیری بشار اسد از قدرت و تشکیل دولت انتقالی در سوریه را خواستار بوده است. هدف عربستان این بوده است که گروههای مسلح بتوانند در میدانهای نبرد سوریه پیروزیهایی را رقم زنند تا برگ برندهای را برای حضور در کنفرانس ژنو 2 به همراه داشته باشند.
روزنامه "المحور" الجزایر نیز در گزارشی نوشت: همواره ائتلاف ملی مخالفان و عربستان بر این مساله پافشاری میکنند که باید دولت انتقالی بدون حضور بشار اسد تشکیل گردد. این در حالی است که نظام سوریه بر این مساله تاکید میکند که در کنفرانس ژنو 2 حضور پیدا میکند و هیچ گونه پیش شرطی را نمیپذیرد.
ایران یکی از کشورهایی است که همواره طرفدار حل مسالمت آمیز بحران سوریه از طریق به کار بستن گزینه سیاسی بود. مقامهای این کشور معتقدند که سرنوشت مردم سوریه باید توسط خود آنها و از طریق حضور در پای صندوقهای رای تعیین گردد. در این راستا شبکه خبری الجزیره چندی پیش به سفر "وائل الحلقی" نخستوزیر سوریه به تهران اشاره کرد و از قول "حسن روحانی" رئیس جمهوری ایران نوشت: بحران سوریه از طریق نظامی حل نخواهد شد و بازگشت امنیت و ثبات به سوریه از مهمترین اهداف ایران است و این کشور تروریست و افراطگرایی را تهدیدی برای کل منطقه میداند.
به گزارش ایرنا، وبسایت مصری "اخبار" گزارش داد، ایران از آغاز بحران سوریه تلاش کرده است تا درگیری در سوریه از طریق سیاسی حل وفصل شود و با هرگونه دخالت خارجی در سوریه مخالفت و وجود عناصر مسلح افراطی در خاک سوریه را نیز محکوم کرده است.
روزنامه "الاوسط" نیز به سفر هیات سوریه به ریاست وائل الحلقی به ایران و دیدار این گروه با رئیس جمهوری ایران پرداخت و نوشت: در سفر هیات سوری که سه روز طول کشید، رئیس جمهوری ایران گفته است خطرناکترین تروریستها در سوریه جمع شدهاند.
به نوشته این روزنامه در این دیدار رئیس جمهوری ایران از موفقیتهای ارتش سوریه در تحت تعقیب قرار دادن گروههای تروریستی و تکفیری به منظور بازگرداندن ثبات و امنیت به سوریه ابراز خوشحالی و تاکید کرد بحران سوریه راه حلی جز گفت و گو میان ملت سوریه ندارد و مردم این کشور حق دارند که خودشان بدون مداخله یا دیکته خارجیان سرنوشتشان را تعیین کنند.
در همین حال وبسایت حزب جریان ملی آزاد لبنان نیز از قول "جوزف ابوفاضل" درباره موضع ترکیه درباره سوریه نوشت: ترکیه اکنون منزوی شده و حاضر است با سوریه به مذاکره پردازد. "احمد داود اوغلو" وزیر امور خارجه ترکیه که برای حمله نظامی به سوریه توجیه میآورد و سخن از کنارهگیری بشار اسد بر زبان میآورد هم اکنون از ایران میخواهد که برای حل سیاسی مساله سوریه تلاش کند.
در این راستا روزنامه العرب چاپ لندن نوشت: تحلیلگران گفته اند، اینکه ترکیه اعلام کرده است گزینه سیاسی برای حل بحران سوریه به کار بسته شود، بیانگر تغییر سیاست ترکیه است. "رجب طیب اردوغان" نخستوزیر ترکیه که یکی از برجستهترین طرفداران سرنگونی نظام سوریه بود، هم اکنون دریافته است که مداخله در امور دیگر کشورها جز آشوب و هرج و مرج چیزی به همراه نخواهد داشت.
همچنین روزنامه "رای الیوم" نوشت: ترکیه از موضع خود در قبال سوریه عقب نشینی میکند که علت آن افزایش قدرت گروههای تندرو نزدیک به القاعده است. ترکیه نگران است که سوریه هم مانند افغانستان به مرکز رشد و پرورش القاعده تبدیل شود. چنین چیزی برای ترکیه پیامدهای ناگوار خواهد داشت. یکی دیگر از دلایلی که باعث شده است تا ترکیه در موضع خود در قبال دولت سوریه تجدید نظر کند این است که مداخله ترکیه در امور سوریه اثرات منفی در داخل ترکیه داشت و شهروندان این کشور علیه اردوغان تظاهرات کردند.
تاثیر توافق هستهای ایران بر مذاکرات ژنو 2 سوریه
تحلیلگران، مذاکرات هستهای ایران و گروه 1+5 را با کنفرانس ژنو 2 برای حل بحران سوریه در ارتباط میدانند. آنها معتقدند که پرونده سوریه با پرونده هستهای ایران گره خورده است. کارشناسان معتقدند که توافق بر سر موضوع هستهای ایران نشان داد که میتوان بحران سوریه را هم با به کار بستن گزینه سیاسی حل و فصل کرد.
پایگاه خبری "النشره" لبنان در مقالهای به قلم "ماهر خطیب" نوشت: پس از سالها مذاکرات سخت ایران و کشورهای گروه 1+5 آنها توانستند درباره برنامه هستهای ایران به توافق برسند. به نوشته این رسانه بسیاری از ناظران این توافق را دستاورد بزرگ در سطح بینالمللی دانستهاند و میگویند که این توافق نشان میدهد که به کار بستن مذاکره به جای گزینه نظامی بهترین ابزار برای حل تنشها و اختلافها است.
این رسانه لبنانی افزود: صرف نظر از محتوا، این توافق در اوضاع سوریه و لبنان تاثیر خواهد داشت. همچنین تعیین زمان برگزاری کنفرانس ژنو 2 برای حل بحران سوریه را نمیتوان جدا از نتایج مذاکرات هستهای ایران و کشورهای گروه 1+5 دانست.
به گزارش النشره، حل مساله هستهای ایران مقدمهای برای به کار بستن گزینه سیاسی برای حل بحران سوریه است.
پایگاه خبری النشره از قول "طلال عتریسی" کارشناس راهبردی تصریح کرد: توافق هستهای به مثابه این است که بعد از این، گفت و گوهای دیپلماتیک و گزینههای سیاسی برای حل بحرانها به کار بسته خواهد شد و از گزینه سیاسی برای حل بحران سوریه استفاده خواهد شد.
برخی از طرفهای موثر در حل بحران سوریه برگزاری انتخابات و حضور مردم در پای صندوقهای رای را ملاک تعیین سرنوشت مردم سوریه دانسته و راهحل بحران این کشور را ایجاد فضای گفتوگو میان همه طیفهای مردم سوریه میدانند.
از دیدگاه صاحبنظران، توافق هستهای ایران و گروه 1+5 میتواند نقش پررنگی در برگزاری و موفقیت کنفرانس ژنو2 برای حل بحران سوریه داشته باشد.
تحلیلگران معتقدند که پرورش تروریستها در سوریه و ریشه دواندن آنها در این منطقه راهبردی نه تنها خطری است که کشورهای منطقه را تهدید میکند، بلکه عناصر تروریستی در آینده میتوانند کشورهای اروپایی را نیز در معرض خطر قرار دهند.
احساس خطر از حضور تروریستها در سوریه هم اکنون باعث شده است بسیاری از کشورهای بحران آفرین در سوریه هم در سیاست مداخله گرانه خود تجدید نظر کنند و طرفدار حل بحران سوریه از طریق به کار بستن گزینه سیاسی شوند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
