مؤلفه‌های جدید در محیط بحران کره (بخش اول)

سرویس خارجی: مقامات کره شمالی در مقایسه با قطعنامه پیشین شورای امنیت علیه برنامه موشکی این کشور که با انجام آزمایش هسته ای پاسخ داده شد، این بار پس از صدور قطعنامه جدید، از احتمال حمله پیشگیرانه اتمی سخن به میان آورده اند.

تنور تحولات شبه جزیره کره پس از تصویب قطعنامه جدید شورای امنیت علیه دولت پیونگ یانگ، باز هم شعله ور گشت و می توان شاهد موضع گیری های شدید طرف‌های درگیر در بحران این منطقه پر تنش بود.در دور جدید تنش‌های فزاینده، این بار مولفه‌های جدیدی وارد فراگرد و محیط بحران امنیتی شبه جزیره شده و تحلیل‌های متفاوتی را در این رابطه به دنبال داشته است.

بر خلاف ادوار پیشین مجادلات سیاسی- دیپلماتیک و درگیری‌های محدود نظامی- امنیتی، پیونگ یانگ پس از تصویب قطعنامه جدید اعلام کرد که به هشدار پیشین خود جامه عمل پوشانده و به آتش بس 60 ساله با سئول پایان خواهد داد. علاوه بر این، پیونگ یانگ با اشاره به تلاش های اخیر آمریکا برای ایجاد بی ثباتی در منطقه و تهدید کره شمالی، تاکید کرده که حق حمله پیشگیرانه اتمی به کانون‌های تهدید علیه این کشور را برای خود محفوظ خواهد دانست.

پاسخ فراتر از انتظار

سومین آزمایش هسته ای کره شمالی که بیست و چهارم بهمن ماه به وقوع پیوست، نشان داد که صدور قطعنامه 2087 شورای امنیت برای عقب نشاندن پیونگ یانگ در دور جدید تنش های شبه جزیره از اثر بخشی لازم برخوردار نبوده است. آزمایش موشکی کره‌جنوبی و رزمایش مشترک این کشور با آمریکا نیز مزید بر علت شد تا با هر گام طرف متخاصم برای منکوب کردن پیونگ یانگ، رهبران کره شمالی اقدام به پاسخگویی متقابل کنند.در تقابل گام به گام طرف های درگیر در بحران سیاسی- امنیتی شبه جزیره کره، اعضای شورای امنیت با صحنه گردانی آمریکا، قطعنامه‌ای را علیه کره شمالی به تصویب رساندند که تحریم‌های شدیدتری را بر این کشور اعمال می‌کرد.

قطعنامه 2094 شورای امنیت که با اتفاق آرا به تصویب اعضا رسید، پنجمین قطعنامه این ارگان بین‌المللی است که از سال 1385 و انجام نخستین آزمایش هسته‌ای کره شمالی علیه این کشور صادر شده است. قطعنامه مذکور با تنگ‌تر کردن حلقه تحریم‌ها گرداگرد کره شمالی، متممی بر قطعنامه‌های پیشین برای اعمال فشار بر پیونگ یانگ به شمار می رود.بر اساس قطعنامه 2094، تنگناهایی ویژه بر سر راه فعالیت های مالی و بانکی برای ورود پول و ارز به کره شمالی ایجاد و تلاش شده تا از ورود کالاهای غیراساسی به این کشور جلوگیری به عمل آید.

علاوه بر این، مقرر شده تا حساب های مقامات کره شمالی در کشورهای دیگر به کلی مسدود شده و دیپلمات‌ها و بازرگانان عمده کالاهای نظامی کره شمالی، در لیست سیاه تحریم ها قرار گیرند .در برابر قطعنامه شورای امنیت که حتی با حمایت چین و روسیه به عنوان پشتیبانان کره شمالی به تصویب رسید، رهبران پیونگ یانگ اعلام کردند که به طور یکجانبه از معاهده آتش‌بس 27 ژوییه 1953 خارج خواهد شد.این معاهده، موافقتنامه‌ای است که با پایان جنگ دو کره طی سال های 1950 تا 1953 میلادی به امضا رسید و با تعیین مدار جغرافیایی 38 درجه به عنوان مرز، به جنگ تمام عیار و مناقشات نظامی شبه جزیره بین کره شمالی و کره جنوبی با حمایت آمریکا و کشورهای غربی پایان داد.

علاوه بر الغای موافقتنامه آتش بس، رهبران کره‌شمالی تمامی معاهدات دوجانبه را بی‌اعتبار اعلام کردند. طی دو دهه اخیر مهمترین این معاهدات در سال‌های 1991 و 2009 میلادی به امضای نمایندگان پیونگ یانگ و سئول رسید و بر اساس آن حل مسالت آمیز اختلافات و پرهیز از درگیری‌های نظامی به عنوان چارچوب جدید مناسبات دو کشور تعیین شده بود. رسانه رسمی کره شمالی همچنین اعلام کرد که گذرگاه ارتباطی دو کشور در منطقه مرزی «پا مون جوم» مسدود و خط اضطراری تلفنی پیونگ یانگ- سئول به طور کامل قطع شده است.

مواضع طرف‌های درگیر

تصمیم کره شمالی مبنی برامکان مبادرت به انجام حمله اتمی پیشگیرانه علیه آمریکا و کره جنوبی که رژیم دست نشانده واشنگتن خوانده شده، واکنش شدید مقامات کره‌جنوبی را به دنبال داشت. در این پیوند «کیم مین سئوک» سخنگوی وزارت دفاع کره‌جنوبی تصریح کرد که در صورت هر گونه اقدام هسته‌ای کره شمالی، رژیم پیونگ یانگ از صفحه روزگار محو خواهد شد.

آمریکایی‌ها هم تاکید کردند که شنیدن چنین شعارهای افراطی از سوی رهبران پیونگ یانگ تازگی ندارد، با این‌حال آمریکا به طور قطع قادر به مقابله با هرگونه تهدید نظامی از سوی کره شمالی بوده و اقدامات مقتضی در خصوص اقدامات و کنشگری‌های اخیر رهبران پیونگ یانگ صورت خواهد گرفت.با بالا گرفتن تنش‌ها بین دو‌جبهه متخاصم در شبه جزیره، مقامات چینی موضع رسمی خود را مبتنی بر لزوم خویشتنداری دو طرف دانسته و تداوم گفتگوها بین دو طرف برای فروکش بحران در منطقه را خواستار شدند.

در این رابطه «هوا جون یینگ» سخنگوی وزارت امورخارجه چین که کشورش به قطعنامه اخیر شورای امنیت رای مثبت داد، تاکید کرد که پکن و پیونگ یانگ در زمان حاضر روابطی عادی دارند، با این همه رهبران پکن قاطعانه مخالف اقدامات اخیر کره‌شمالی هستند.

با وجود اعلام صریح مواضع از سوی مقامات چینی مبنی بر مخالفت جدی با پیگیری برنامه‌های موشکی و اتمی از سوی پیونگ یانگ، برخی تحلیل گران به خصوص ناظران غربی تاکید دارند که تعاملات دو کشور بسیار فراتر از روابطی عادی بوده و تامین سوخت، کالاهای مورد نیاز و پوشش امنیتی مورد نیاز کره شمالی از سوی پکن، سبب ناکارآمدی تحریم‌های شورای امنیت و تمهیدات سیاسی- امنیتی جبهه متخاصم با پیونگ یانگ شده است.

البته این برداشتی است که به شدت از سوی مقامات رسمی چین رد شده است.به باور برخی از تحلیلگران، نقض معاهده آتش بس و موافقتنامه‌های پیشین دو کره، همچنین قطع خط تلفن اضطراری پیونگ یانگ- سئول با افزایش سوء ظن متقابل، هر دو طرف بحران را در وضعیتی از ابهام قرار داده و معادله وحشت بر شبه جزیره سایه افکنده است. از این دیدگاه با توجه به نقض آتش بس، دو کره در حالت نه جنگ و نه صلح قرار دارند و هرگونه تحول تنش زا با توجه به حساسیت برهه زمانی کنونی، می‌تواند در حکم جرقه ای بر انبار باروت عمل کند. هر چند در عمل، بروز عینی و گسترده درگیری های اتمی در منطقه به واسطه پیامدهای غیر قابل پیش بینی آن، دور از ذهن به‌نظر می‌رسد.

البته در برابر این نقطه نظر، برخی ناظران تاکید دارند که خروج پیونگ یانگ از معاهده 1953 میلادی و اعلام امکان انجام حمله پیشگیرانه، بیشتر به یک بلوف سیاسی شباهت دارد تا یک تهدید واقعی. به باور این کارشناسان هرگونه تهدیدزایی اتمی در فاصله جغرافیایی نه‌چندان دور از قلمرو بزرگترین قدرت هسته ای جهان و علیه منافع و متحدان منطقه‌ای آمریکا، نوعی خودکشی از سوی رهبران پیونگ یانگ به‌شمار می‌رود.این نقطه نظر که بیشتر از سوی تحلیلگران غربی ارائه شده،تاکید دارد که فناوری موشکی و هسته ای کره شمالی در برابر توان تکنولوژیک آمریکا در یک تقابل اتمی، در سطحی ابتدایی قرار دارد.

از این رو کره شمالی شاید در شدیدترین اقدام عملی خود، تنها به راه اندازی درگیری‌های محدود مرزی و دریایی با همسایه جنوبی (نظیر درگیری های سال 1389) بسنده کند. البته گفتنی است که در این تحلیل ها به ضعف ها و شکاف‌های موجود در ساختار امنیتی و بازدارندگی اتمی متحدان منطقه‌ای آمریکا همچون ژاپن و کره جنوبی اشاره ای نشده است.          ادامه دارد...