قدرت‌های پایدار در آسیای مرکزی

نگاهی به شیوه قدرت در جمهوری‌های آسیای مرکزی نشان می‌دهد که با وجود گذشت 22سال از استقلال این جمهوری‌ها، حاکمیت در دست فقط چند نفر بوده است؛ پدیده‌ای کم نظیر در دنیا که برخی تحلیلگران سیاسی از آن به عنوان پنجه‌های آهنین قدرت در آسیای مرکزی نام می‌برند.

اگرچه به ظاهر و براساس قوانین، مدل موجود حکومت‌داری دراین جمهوری‌ها براساس معیارهای دموکراسی است اما درعمل تنها چند نفر هستند که همچنان بر اریکه قدرت تکیه زده‌اند.

از حاکمان پنج جمهوری آسیای مرکزی سه نفرشان بیش از 21سال است که قدرت را در اختیار دارند دو نفرشان نیز بر اثر مرگ یا شورش‌های مردمی از اریکه قدرت جدا شدند تا قدرت به دو فرد دیگر سپرده شود.

امامعلی رحمان 21 سال است که حکومت تاجیکستان را در اختیار دارد در ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری این کشور در ماه جاری باز وی برنده اعلام شد تا دوره حاکمیتش را به 28سال برساند.

رحمان که با پیروزی در انتخابات ریاست جمهوری در 15 آبان برای بار چهارم بر کرسی قدرت تاجیکستان تکیه زد تا مدت ریاستش را به 28سال برساند، در سه انتخابات قبلی ریاست جمهوری نیز پیروز بی‌رقیب رقابت‌های سیاسی بود و از ماه نوامبر سال 1992 تاکنون ریاست تاجیکستان را برعهده دارد.او اکنون با پیروزی در ششمین دوره انتخابات ریاست جمهوری سابقه ریاستش را تا سال 2020 به 28 سال خواهد رساند که از نمونه‌های مشابه در بین روسای جمهوری آسیای مرکزی اما کم نظیر در دنیاست.

رحمان با اصلاح قانون اساسی تاجیکستان در نوامبر 2006 هم دوره ریاست جمهوری‌اش را ازپنج سال به هفت سال افزایش داد و هم این مجوز را صادر کرد تا بتواند بار دیگر برای تصدی این مقام نامزد شود.

نورسلطان نظربایف رئیس‌جمهور قزاقستان که به مدت 24سال قدرت را دراین کشور در اختیار دارد، اخیرا گفته که قصد کنار رفتن از قدرت را ندارد.

درماه آوریل سال 1990 نظربایف در اجلاس شورای عالی جمهوری قزاقستان به عنوان رئیس‌جمهوری انتخاب شد.

پس از فروپاشی شوروی، در دسامبر سال 1991 نظربایف در اولین انتخابات سراسری ریاست جمهوری قزاقستان با کسب حدود 99 درصد آرا، پیروز و در آوریل سال 1995 در همه‌پرسی سراسری، دوره ریاست جمهوری او تا سال 2000 تمدید شد. درسال 1999 در انتخابات قبل از موعد ریاست جمهوری، نظربایف حدود 80درصد آرا را به دست آورد و یک بار دیگر رهبری کشورش را برعهده گرفت.

درماه دسامبر سال 2005 وی در انتخابات 91درصد آرای رای دهندگان را به دست آورد بار دیگر به عنوان رئیس دولت انتخاب شد.

وی درسال 2007 پارلمان قزاقستان را منحل و در اوت همان سال انتخابات پیش از موعد برگزار کرد.

نظربایف آوریل سال 2011 در انتخابات ریاست جمهوری قزاقستان حدود 95درصد آرا را به دست آورد و بار دیگر برای یک دوره پنج ساله به عنوان رئیس‌جمهور این کشور انتخاب شد که بدین ترتیب در صورت کنار رفتن از قدرت، وی در مجموع 24 سال ریاست دولت قزاقستان را به عهده داشته است.

اسلام کریم‌اف 75 ساله رئیس‌جمهور ازبکستان نیز یکی دیگر از افرادی است که همچنان قدرت را در دست دارد. وی از 25 سال پیش تاکنون فرد اول این کشور بوده است.

وی در 24مارس سال 1990در جلسه شورای عالی جمهوری ازبکستان به عنوان رئیس‌جمهوری ازبکستان انتخاب و در دسامبر سال 1991، در انتخابات مردمی، به عنوان رئیس جمهوری این کشور انتخاب شد.درحال حاضر، ازبکستان به طور سنتی در بسیاری از رتبه‌بندی‌ها به عنوان دیکتاتورترین کشور نامیده می‌شود.

کریم‌اف قدیمی‌ترین رهبر درجمهوری‌های سابق شوروی است.

ازبکستان و قزاقستان دو جمهوری در اتحاد جماهیر شوروی سابق هستند که از روز استقلال تاکنون تغییری در رهبر دولت نداشته‌اند.

در ترکمنستان نیز درسال 1999 میلادی صفرمراد نیازاف خود را رئیس‌جمهور مادام‌العمر ترکمنستان نامید اما در 21 دسامبر سال 2006 به دلیل نارسایی قلبی درگذشت و بلافاصله قربان‌قلی محمد بردی محمداف را منتخب مقام ریاست جمهوری اعلام کردند.

در 26 دسامبر سال 2006 قربان قلی بردی محمداف در مجلس شورای ملی با حمایت اکثر نمایندگان نامزدی خود را برای تصدی ریاست جمهوری ترکمنستان اعلام کرد و در 11 فوریه سال 2007 به عنوان دومین رئیس‌جمهور ترکمنستان انتخاب شد.در قرقیزستان کوچک ترین جمهوری آسیای مرکزی نیز، عسگر آقایف از آغاز استقلال این جمهوری در سال 1991 تا سال 2005 میلادی قدرت را در دست داشت و می‌خواست تا پایان عمر در مقام ریاست جمهوری باشد اما به دنبال مجموعه‌ای از شورش‌ها به رهبری قربان بیک باقی‌اف حکومت وی سرنگون شد.

باقی‌اف پس از این شورش به جای آقایف به ریاست جمهوری رسید پنج سال بعد در سال 2010 میلادی مردم قرقیزستان در اعتراض به فساد مالی و گرانی قیمت برق به خیابان‌ها ریختند و دولت قربان بیگ‌باقی‌اف رانیز سرنگون کردند و اکنون آلماسبیک آتمبایف رئیس‌جمهور این کشور است که گویا وی قصد ماندن در قدرت در دوره بعدی را ندارد.

و اکنون قرقیزستان تنها کشور آسیای مرکزی است که دارای یک نظام پارلمانی است به همین خاطر نقش رئیس‌جمهوری کم‌رنگ شده است.

آتمبایف اخیرا گفته است ما شاهد بودیم که حکومت دو رئیس جمهوری قبلی که برای به دست گرفتن قدرت تلاش کردند، چه پایانی داشت بنابراین باید از بروز چنین پدیده جلوگیری کنیم.

آتمبایف ازآمادگی خود برای کناره‌گیری از قدرت در پایان دوران ریاست جمهوری‌اش خبر داد و گفت: من آماده‌ام با پایان دوره خود از میدان سیاست کناره‌گیری کنم.

وی گفت: من نه آقایف و نه باقی‌اف (روسای جمهوری قبلی این کشور) هستم که برای رسیدن به کرسی ریاست جمهوری دست به هر کاری زدند.

آتمبایف رئیس جمهور فعلی قرقیزستان سال 2011 در انتخابات ریاست جمهوری پیروز شد.

به گفته تحلیلگران مسائل سیاسی بسیاری از حاکمان آسیای مرکزی ریشه در حزب کمونیست اتحاد شوروی سابق دارند. آنان در جمهوری‌های اتحاد جماهیر شوروی سابق برای مدت‌های طولانی قدرت را در اختیار خود نگه می‌داشتند.

تحلیلگران سیاسی در تاجیکستان معتقدند قرار گرفتن یک فرد به صورت پی‌درپی در مقام ریاست جمهوری، شیوه‌های حکومتی را به سوی خودکامگی سوق می دهد و این موضوع به بروز نارضایتی‌های مردمی می‌انجامد.

یک تحلیلگر امور سیاسی می‌گوید: مشکل تاجیکستان و جمهوری‌های آسیای مرکزی نظام اداری آنها است و بر همین اساس رئیس جمهور نیز به این نظام خودکامه عادت کرده است. به طوری که در مورد مهمترین موضوعات کشور خود تصمیم‌گیری می‌کند که البته این موضوع حاشیه ناامنی برای قدرت او به وجود خواهد آورد.

تاجیک‌ها امروز با پدیده‌های غیرقابل قبولی مانند فقر، بیکاری و فساد دولتی دست به گریبان هستند و حاکمان بهتر از هر کسی می‌دانند اگر اصلاحات اقتصادی و سیاسی لازم را برای کنترل این مشکلات در سال‌های آتی به عمل نیاورد، هیچ تضمینی وجود ندارد که بتوانند باز هم بدون حادثه‌ای دوره‌های فعلی دولتداری خود را به پایان برسانند.

آسیای مرکزی با حدود 65 میلیون نفر جمعیت دربردارنده جمهوری‌های تاجیکستان، ازبکستان، ترکمنستان، قزاقستان و قرقیزستان است.