سفر ناموفق به مسکو

سیدکاظم رضایی

کاندولیزا رایس، وزیر خارجه آمریکا با هدف جلوگیری از تیرگی بیشتر در روابط بین مسکو و واشنگتن، به روسیه سفر کرد. در حال حاضر، روابط مسکو و واشنگتن به دلیل انتقاد مقام‌های آمریکایی از اوضاع داخلی روسیه و اختلافات دو کشور در مورد مسائل بین‌المللی نظیر طرح استقرار سامانه دفاع موشکی واشنگتن در شرق اروپا، گسترش سازمان ناتو به سمت مرزهای روسیه و حمایت آمریکا از تلاش‌های کوزوو برای جدایی از صربستان که با روسیه روابط سنتی گرم دارد، به شدت تیره شده است.

مهم‌ترین موضوع در مذاکرات رایس در مسکو، بررسی طرح استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا بود.

مسکو مخالف اصلی اجرای این طرح است، زیرا معتقد است آمریکا با استقرار سامانه دفاع موشکی در شرق اروپا قصد دارد موازنه قوای استراتژیک را به نفع خود تغییر دهد و به این ترتیب امنیت روسیه به صورت مستقیم تهدید خواهد شد. روسیه در واکنش به طرح استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا تهدید به اقدام متقابل برای تأمین امنیت خود کرده است و در نخستین اقدام عملی عضویت خود را در پیمان کاهش سلاح‌های متعارف در اروپا به حال تعلیق در آورد. واکنش تند روسیه، باعث نگرانی‌ها در اروپا و حتی واشنگتن از مسابقه جدید تسلیحاتی بین مسکو و واشنگتن و دور جدید ناامنی به ویژه در اروپا شد. به همین دلیل متحدان اروپایی واشنگتن و نمایندگان کنگره آمریکا از دولت جورج بوش خواسته‌اند که با روسیه در این مورد مشورت و نگرانی‌های این کشور را رفع کند. در چنین شرایطی، وزیر خارجه آمریکا برای جلب موافقت روسیه با استقرار سامانه دفاع موشکی در شرق اروپا به مسکو سفر کرد.

رایس با هدف سیاسی و برای اطمینان دادن به روسیه که استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا امنیت روسیه را تهدید نمی‌کند، به این کشور سفر کرد. اما تأکید ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری روسیه بر مخالفت با طرح آمریکا نشان داده که این طرح از منظر سیاسی نیز شکست خورده است. استقرار سامانه دفاع موشکی آمریکا در شرق اروپا به طور مستقیم امنیت روسیه را تهدید می‌کند و به همین دلیل مخالفت روسیه با این طرح از لحاظ امنیتی و حیثیتی قابل ارزیابی است. رایس بر خلاف موضع قبلی خود که گفته بود آمریکا به دنبال جنگ سرد جدید با روسیه نیست. به دنبال سخنان پوتین اعلام کرد که واشنگتن به مسکو اجازه نمی‌دهد مانع استقرار سامانه دفاع موشکی در شرق اروپا شود.

آمریکا و روسیه پس از 17 سال از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی و پایان جنگ سرد هنوز هیچ ساز و کار باثبات برای حل مسائل خود ایجاد نکرده‌اند. اگر چه مسکو و واشنگتن اعلام کرده‌اند که جنگ سرد بین آنها به پایان رسیده اما دستکم صلح سرد بر فضای روابط آمریکا و روسیه حاکم است.

وزیر خارجه آمریکا پیش از سفر به مسکو از سیر قهقرایی و دموکراسی در روسیه انتقاد کرده بود اما در دیدار با پوتین موضع خود را تعدیل کرد و گفت واشنگتن در انتخابات پارلمانی روسیه در سال جاری و انتخابات ریاست جمهوری این کشور در سال آینده دخالت نخواهد کرد. رایس در عین حال تعهد آمریکا به حمایت از سازمان‌های غیر دولتی در روسیه را به مقامات کرملین یادآور شد با توجه به نقش سازمان‌های غیر دولتی در وقوع انقلاب‌های رنگی غرب‌گرا در برخی جمهوری‌های شوروی سابق نظیر گرجستان و اوکراین که گسترش نفوذ آمریکا و به ازای آن کاهش نفوذ روسیه را در این مناطق به همراه داشته، دولت پوتین در سال‌های اخیر نظارت خود را بر سازمان‌های غیر دولتی در روسیه تشدید کرده و فعالیت برخی از آنها را نیز تعطیل کرده است.

اعتراض آمریکا به سرکوب مخالفان پوتین در ماه گذشته نشان می‌دهد که واشنگتن در انتخابات پارلمانی و ریاست جمهوری روسیه دخالت آشکار خواهد کرد. واشنگتن همواره با طرح مسائل داخلی روسیه کوشیده است در مسائل منطقه‌ای و بین‌المللی از روسیه امتیازاتی کسب کند و این کشور را با سیاست‌های خود همسو نماید. انتقاد کاخ سفید از سیر قهقرایی دموکراسی در روسیه به معنای آن است که قدرت این کشور با آمریکا برابر نیست و مسکو باید تابع سیاست‌های واشنگتن باشد. در مقابل یکجانبه‌گرایی آمریکا، دولت پوتین، دولتی اقتدارگرا و به دنبال احیای قدرت تحلیل رفته روسیه است.

تا زمانی که واشنگتن از مسکو بخواهد اقتدارگرایی خود را تعدیل کند و مانع نفوذ آمریکا در مناطق نفوذ سنتی روسیه در اروپا و جمهوری‌های شوروی سابق نشود، روابط دو کشور همچنان سرد باقی خواهد ماند. دولت پوتین بر خلاف دولت یلتسین، تحقیر روسیه را نمی‌پسندد و به ویژه در آستانه انتخابات نیاز دارد مخالفت خود را با یکجانبه‌گرایی آمریکا آشکارا اعلام کند.