نان ذرت مکزیکی و نظم نوین جهانی

نوآم چامسکی*/ترجمه: کاوه شجاعی

هرج و مرجی که زاییده نظم نوین جهانی کذایی است، می‌تواند موضوع دردناکی باشد اگر در این ساختار در اردوگاه قربانیان جای گرفته باشید. اینگونه حتی نان ذرت مکزیکی هم مسأله‌ای مشکل‌ساز خواهد بود.

اخیراً در بعضی از مناطق مکزیک، بهای نان ذرت تا 50 درصد بالا رفته است. در ماه ژانویه در مکزیکوسیتی ده‌ها هزار نفر از کارگران و کشاورزان در زاکالو ـ میدان مرکزی شهر ـ تجمع کردند تا اعتراض‌شان را به افزایش شدید قیمت نان ذرت نشان دهند.

دولت رئیس‌جمهور فیلیپ کالدرون در واکنش به این مسأله پس از مذاکره با نمایندگان تولیدکنندگان و خرده‌فروشان با آنها به توافق رسید تا قیمت نان و آرد ذرت از حد معینی بالاتر نرود. بدون شک این اقدام مصلحت‌آمیز درمانی موقتی خواهد بود.

تا اندازه‌ای این افزایش قیمت مواد غذایی که به کارگران و فقرای مکزیکی فشار زیادی آورده ناشی از آن چیزی است که تأثیر اتانول نامیده می‌شود و این عاقبت تلاش آمریکا برای تولید انبوه اتانول ذرت به عنوان جایگزینی برای نفت است؛ نفتی که منابع سرشارش در مناطقی واقع است که سرمداران و مردمش در برابر نظم نوین جهانی نافرمانی می‌کنند. البته تأثیر اتانول در ایالات متحده هم مشاهده می‌شود و در طول چند سال اخیر قیمت مواد غذایی از غلات گرفته تا گوشت گاو و مرغ و خروس بالا رفته است.

میان بی‌ثباتی در خاورمیانه و هزینه تغذیه یک خانواده آمریکایی ارتباط مستقیمی برقرار نیست، اما قدرت یک دولت می‌تواند توازن را در تجارت بین‌المللی به هم بزند. از دیرباز یکی از اهداف عمده سیاست خارجی ایالات متحده برپایی نظمی جهانی بوده که شرکت‌های آمریکایی بتوانند به بازارها، منابع  و فرصت‌های سرمایه‌گذاری دسترسی مستقیم داشته باشند. این هدف عموماً تجارت آزاد خوانده می‌شود که عموماً هنگام آزمایش موفقیت‌آمیز نبوده است. ماجرای آمریکا بی‌شباهت به بریتانیای کبیر سابق نیست، این امپراتوری که الگوی آمریکا در مسأله سلطه بر جهان به حساب می‌آید، در اواخر قرن نوزدهم ـ بعد از 150 سال مداخله دولتی و اعمال خشونت در سراسر جهان که باعث افزایش شدید قدرت صنعتی این کشور شده بود ـ تجارت آزاد را بهانه استعمارگری قرار داد.

آمریکا هم از این الگو پیروی می‌کند. عموماً قدرت‌های بزرگ علاقه دارند پس از اطمینان از درست کار کردن اقتصادی تحت حمایت‌شان، به درجه‌ای محدود از تجارت آزاد اجازه ظهور می‌دهند. این یکی از خصیصه‌های اصلی نظم نوین جهانی بوده است.

ماجرای اتانول هم‌چنین رویه‌ای را دنبال می‌کند. اقتصاددانان بخش کشاورزی سی فوردرونج و بنجامین سینائر در آخرین شماره نشریه فارین پالیسی‌ می‌نویسد: صنعت سوخت‌های آلی تحت تسلط نه نیروهای بازار که سیاست و منافع شرکت‌های بزرگ برده است و باید اضافه کرد که بخش عمده آن در اختیار شرکت بزرگ آمریکایی آرچر دانیلز میدلند قرار دارد. فراموش نکنیم تولید یکی از مهم‌ترین دلایل امکان‌پذیری تولید اتانول ذرت سوبسیدهای دولتی و البته تعرفه‌های بالای گمرکی است که جلوی واردات اتانول شکر برزیلی را می‌گیرد؛ اتانولی که هم ارزان‌تر است و هم با کیفیت‌تر. یکی از دستاوردهای مهم سفر جورج بوش رئیس‌جمهوری ایالات متحده به آمریکای لاتین در ماه مارس، توافق با برزیل برای تولید مشترک اتانول بود و اینگونه است که بوش هم که در مورد تجارت آزاد با لحن متقاعد کننده‌ای سخن‌پرانی می‌کند و هم زورمندانه تأکید می‌کند که تعرفه‌های بالای واردات برای حمایت از تولید‌کننده آمریکایی پابرجا خواهد ماند. با وجود سوبسیدهای بسیار بالای دولت بهای ذرت همچنان به سرعت بالا می‌رود چون مصرف کننده‌های صنعتی به جای ذرت آمریکایی به ذرت ارزان قیمت مکزیکی روی آورده‌اند. در این میان توافقنامه سال 1994 NAFTA نفتا ـ که از حمایت آمریکا برخوردار بود ـ نقشی مهم در بالا رفتن قیمت‌ها بازی کرد. یکی از تأثیرات آن توافق این بود که مکزیک در محصولات کشاورزی وارداتی غرق شد و تولیدکنندگان مکزیکی به خاک سیاه نشستند.

کارلوس سالاس اقتصاددان مکزیکی در جایی می‌نویسد: رشد ثابت بخش کشاوری تا سال 1993 ادامه داشت، اما در دوران پس از نفتا یک ششم کارگران در بخش کشاورزی مجبور به مهاجرت شدند. این روند هنوز ادامه دارد، حقوق در دیگر بخش‌های اقتصاد پایین آمده و مکزیکی‌ها مجبور می‌شوند برای کار به آمریکا بروند. مکس کورئا دبیر کل یک گروه حامی کارگران می‌گوید: هر یک تن ماده خارجی که به کشور وارد می‌شد، یک مکزیکی تصمیم به مهاجرت می‌گیرد و احتمالاً این تصادفی بود که بیل کلینتون در سال 1994 و در جریان اجرای نفتا مرز مکزیک را که تا آن زمان باز بود بست و برایش پاسبان گذاشت.

تجارت آزاد باعث شد که مکزیک خودکفا در موارد غذایی به واردات آمریکایی وابسته شود. به راحتی می‌توان پیش‌بینی کرد همچنان که قیمت ذرت در آمریکا بالا می‌رود نان ذرت مکزیکی هم به شدت گران خواهد شد.

بالا رفتن قیمت نان ذرت مکزیکی ‌ناشی از خیال‌‌پرستی‌های بی‌‌رحمانه صاحبان نظم جهانی و اتفاقاتی مربوط به هم از خاورمیانه گرفته تا خاک آمریکا است. تجارت باید بر پایه توافقنامه‌هایی میان مردم شکل گیرد و نه توافقات پشت پرده آنان که از سوبسیدها سودهای کلان به حیب می‌زنند. این اقتصاد هزینه‌‌ها‌یی دارد؛ این تجارت آزاد جان و زندگی آدم‌‌ها را هزینه می‌کند.