دیپلماسی فشار

دکتر ابراهیم‌ متقی، استاد دانشگاه

دیک‌ چنی، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا سفر دوره‌ای خود را به خاورمیانه آغاز کرده است. مقامات کاخ‌سفید با توجه به اینکه سیاست‌ها و راهبردهای جنگی‌شان در خاورمیانه بخصوص در عراق با شکست مواجه گردیده است ناگزیر به رایزنی‌هایی هستند تا به این ترتیب خود را از گزند چالش‌ها و تنش‌های داخلی که معمولا به وسیله اعضای حزب دموکرات و برخی از اعضای حزب جمهوریخواه مخالف سیاست‌های بوش در کنگره دامن زده می‌شود، رهایی دهند. روزنامه «تهران امروز» در گفت‌وگو با دکتر ابراهیم ‌متقی، استاد دانشگاه تهران به بررسی نتایج سفر چنی پرداخته که به اعتقاد وی آمریکا بعد از اجلاس شرم‌الشیخ به دیپلماسی فشار روی آورده تا با این شیوه بتواند به اهداف خود در منطقه نایل‌آید!

*هدف چنی از سفر به خاورمیانه چیست؟

**معاون رئیس‌جمهور آمریکا طی اعلام مقامات و رسانه‌های خارجی سه‌شنبه وارد خاورمیانه شده است. او در یک دیدار 6روزه که از کشورهای حاشیه خلیج‌فارس، عربستان، عراق، مصر و اردن خواهد داشت در خصوص موضوعاتی از جمله تنش جدید میان عربستان و آمریکا، پی‌گیری مصوبات نشست شرم‌الشیخ و اطمینان از اینکه کشورهای حاشیه عراق از این کشور حمایت خواهند کرد یا نه، به بحث و گفت‌وگو خواهد پرداخت.

به نظر می‌رسد اقدامات صورت گرفته از جانب دستگاه دیپلماسی آمریکا بعد از برگزاری نشست شرم‌الشیخ تا حدودی غیرقابل پیش‌بینی شده است. با وجود عطش آمریکاییان مبنی بر مذاکره با ایران در این نشست حساس و موضع‌گیری صورت گرفته در ایران بعد از برگزاری نشست و عدم مذاکره وزرای‌ خارجه دو کشور، آمریکا با این رویکرد که باید در دامنه مذاکرات خود به دنبال جستارهایی برای امنیت عراق باشد همچنان پافشاری می‌کند. منطق سیاست خارجی کاخ‌سفید در این مقطع از زمان به هیچ‌وجه چرخش مثبتی به نفع ایران نداشته است بلکه آمریکا از تحمل خسارات و تلفات خود بسیار پریشان شده است به ناچار به آخرین راه که مذاکره با ایران است روی آورده، ولی دیپلماسی هوشمند و فرانگر ایران هم این موقعیت را به خوبی درک کرده است و هم موقعیت‌های مشابه آن را.

دیک‌چنی با علم به اینکه ایران به خوبی پی به نیاز آمریکا جهت جست‌وجوی امنیت برده است، به دنبال آن است تا با ردگیری مذاکرات دیپلماتیک اولا مشکل ایجاد شده بین نوری‌مالکی، نخست‌‌وزیر عراق و پادشاه عربستان را مرتفع سازد. دوم اطمینان حاصل کند نسبت به حمایت همسایگان عراق از مصوبات نشست شرم‌الشیخ و اعمال فشار کند بر ایران تا بتواند طرح امنیتی خود را محقق سازد.

دیپلماسی آمریکا در سفر چنی «دیپلماسی فشار» خوانده می‌شود.

*آیا بعد از نشست شرم‌الشیخ این اقدام چنی برای تحقق دستاوردهای آن است؟

**در واقع ناتوانی آمریکا از ایجاد همگرایی منطقه‌ای در کشورهای همسایه عراق و تحقق اهداف امنیتی خود باعث شده است تا طرح‌های جدید را دنبال کند. آمریکا که خود با زمینه‌چینی به دنبال ایجاد فضای مذاکره میان ایران و آمریکا بوده است چون نتوانست درخواست‌های ایران را صریحا جواب مثبت دهد ناچار است از اینکه مجاری دیگر را برای تحقق اهداف خود جست‌وجو کند. این اقدام چنی ظرف چند روز بعد از نشست شرم‌الشیخ در راستای همان اهداف منظور شده در فوق قابل ‌ارزیابی است.