ضعف‌هاي آمريکا در بحران اوکراين

سعيده کدخدايي

بحران اوکراين اولين آزمون بسيار سخت براي اوباما است؛ چرا که وي ديپلماسي را بر اقدام نظامي ترجيح مي دهد و درست در زماني که بيشترين بحران ها در منطقه شکل مي گيرد، در موضع ضعف از جهان عقب نشسته و تمايلي براي جنگ جديد ندارد.

بحران اوکراين در حالي ادامه دارد که اين کشور با روسيه در يک جناح و صف ‌بندي قرار گرفته است. در اين بين، عده اي غرب گرا با کودتاي خياباني و درخواست کمک از غرب، درصددند تا شيوه سابق حکومت رنگين را به اين کشور بازگردانند.

در حال حاضر بحران در اوکراين به يک مرحله پيچيده رسيده است؛ غرب و اتحاديه اروپا در مقابل روسيه واکنش‌هايي را نشان داده‌اند و صحبت از ضرب الأجل 48 ساعته غرب براي خروج روسيه از شبه جزيره کريمه شده است. در همين راستا آمريکا همکاري هاي خود با روسيه را به حالت تعليق درآورده است.

بر همين اساس، «رابرت منندز»، رئيس کميته روابط خارجي آمريکا، گفت: «مداخله نظامي روسيه در اوکراين، نقض فاحش حقوق بين الملل است و جامعه جهاني بايد واکنش فوري و هماهنگ به اين ماجرا نشان دهد و با حمايت از اوکراين، با تلاش هاي روسيه براي تجاوز به خاک اوکراين مقابله کند».  به اين ترتيب هر چه از بحران اوکراين مي گذرد، ضعف ها و شکاف هاي بلوک غرب در تقابل با کرملين آشکارتر مي شود که در ادامه ذکر مي گردد:

1- بسياري از منتقدان رئيس جمهور آمريکا مي گويند که وي در قياس با ساير رئيس جمهور هاي گذشته، در مواجهه با بحران هاي جامعه جهاني، جديت و جسارت لازم را ندارد. به گونه اي که در بسياري از وقايع چند ساله اخير، جايگاه و هژموني آمريکا لطمه ديده است.

به طور مثال، تلاش هاي باراک اوباما براي جلب حمايت و همکاري روسيه در خاتمه دادن به جنگ شهري سوريه، انفعال در مسئله هسته اي ايران و تسهيل روند خروج نيروهاي آمريکايي از افغانستان، از جمله وقايعي است که اعتبار جهاني ايالات متحده را زير سئوال برده است.

2-  بسياري از تحليلگران حضور روسيه در اوکراين را تقابل بلوک شرق و غرب مي دانند و شرايط حساس در اين کشور، نشانه هايي از جنگ سرد را در ذهن تداعي مي کند. لذا معتقدند دولت اوباما در خط مقدم جبهه اين بحران قرار دارد. در حالي اوباما و رهبران اروپايي براي پايان دادن به اين بحران به تهديد نظامي و تحريم هاي اقتصادي براي خروج نيروهاي روسي متوسل شده اند که در ادبيات سياسي بين کشورها جنبه رواني و صوري دارد و در عرف ديپلماتيک صرفاً جنبه بازدارندگي دارد.

3- «ريچارد اندرس»، استراتژيست برجسته کالج جنگ آمريکا، معتقد است: «بحران اوکراين يکي از نمونه هايي است که نشان مي دهد ما در قدرت ژئوپولتيکي خود به محدوديت هايي رسيده ايم». باراک اوباما در روزهاي نخست اشغال نظامي اوکراين، به مدت 90 دقيقه با ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه، تلفني گفتگو کرد. اين در حالي بود که  دوستان اروپايي اوباما هم به صراحت از اينکه آمريکا از نقش رهبري بين المللي خود فاصله مي گيرد، ابراز نگراني مي کنند.

4- به طور قطع وخيم شدن روابط آمريکا با روسيه، سياست خارجي ايالات متحده را نيز تهديد مي کند. برخي از تحليلگران بر اين باورند که ناسازگاري بيشتر با روسيه، باعث افزايش کمک هاي مسکو به برخي از کشورهاي خاورميانه در مقابله با آمريکا خواهد شد. «دنيل سرور»، استاد دانشگاه جان هاپکينز، مي گويد: «به نتيجه رسيدن تحولات منطقه خاورميانه و رفع تروريسم و خروج امن نيروهاي آمريکايي از افغانستان و آينده آن، تا حدود زيادي به همکاري روسيه بستگي دارد».

5- مي توان گفت که باراک اوباما با دشوارترين بحران بين المللي دوره رياست جمهوري اش مواجه است؛ چرا که در اثناي بحران اوکراين، وي با بنيامين نتانياهو، نخست وزير رژيم جعلي اسرائيل، در واشنگتن ملاقات مي کند. نتانياهو با اوباما بر سر نحوه برخورد با برنامه هاي هسته اي ايران و انعطاف نشان دادن در مذاکرات صلح با فلسطيني ها، دچار اختلاف نظر و ناراضي است.

همچنين تلاش هاي باراک اوباما براي خاتمه دادن به جنگ هاي عراق و سوريه، کاهش بودجه نظامي و کاهش کسري بودجه فدرال و مواجه رئيس جمهور ايالات متحده با اين بحرانها مورد ترديد قرار گرفته است و آمريکا دچار نوعي «ايزوله گرايي» جديد شده است.

به هر تقدير شرايط جهاني به سويي مي رود که وخيم شدن روابط آمريکا با روسيه، اولويت هاي سياست خارجي ايالات متحده را نيز تحت الشعاع قرار مي دهد. بحران اوکراين ضعف آمريکا در زمينه به کارگيري سياست واقع گرايانه در مقابل روسيه را خاطر نشان مي کند. «برنز» معتقد است که دولت اوباما نبايد از بيم واکنش روسيه به اين مسئله، ملايمت نشان دهد.

در هر صورت مسکو مقتدرانه شبه جزيره کريمه را تصرف نموده است و با تهديدهاي طرف مقابل از در ناسازگاري وارد شده است. بسياري از تحليلگران معتقدند، اوباما اعتبار جهاني آمريکا را در صحنه بين المللي مخدوش کرده و پوتين را در موضعي قرار داده که از تهديد نظامي استفاده کند تا اوکراين را تحت سلطه خود نگه دارد . ضمن اين که جامعه بين المللي نيز اين ضعف ايالات متحده را درک نموده است.

به نظر مي رسد بحران اوکراين اولين آزمون بسيار سخت براي اوباما باشد؛ چرا که رئيس جمهور آمريکا ديپلماسي را بر اقدام نظامي ترجيح مي دهد و درست در زماني که بيشترين بحران ها در منطقه شکل مي گيرد، اوباما در موضع ضعف از جهان عقب نشسته و کناره گيري مي کند و هيچ تمايلي براي جنگ جديد ندارد.