چرا حماسه اقتصادی محقق نشد؟

مقام معظم رهبری اواخر سال گذشته در چند سخنرانی تصریح کردند حماسه اقتصادی در سال ۹۲محقق نشده است.

در حقیقت حماسه اقتصادی را می توان یک باور ، استراتژی و یک دستاورد علمی دانست که با حرکت در مسیر صحیح و همچنین استفاده درست از ابرازها، امکانات و موقعیت ها به آن دست یافت.

بی تردید حماسه اقتصادی در پی اقتصاد مقاومتی حاصل می شود و زمانی مظاهر تحقق آن قابل رویت است که با حمایت از تولید داخلی، اشتغالزایی ایجاد شود، تورم کاهش یافته و اقتصاد از حالت رکود خارج شود و رشد اقتصادی داشته باشیم.

در عین حال باید به این نکته توجه داشت: تحقق چنین حماسه ای پیوند نزدیک و عمیقی با مشارکت حداکثری آحاد جامعه در فعالیت های اقتصادی و تسهیل و تشویق همکاری جمعی و تاکید بر ارتقاء درآمد و نقش طبقات کم درآمد و متوسط با تامین شرایط و فعال سازی امکانات، منابع مالی و سرمایه های انسانی و علمی کشور دارد.

بااین حال تحقق حماسه اقتصادی همچنین به انسجام و وحدت فرماندهی بیش از گذشته نیازمند است.چه آنکه با مدیریت مسنجم و فرماندهی واحد اقتصادی می توان شرایط جدیدی برای توسعه و عدالت اقتصادی و رشد اقتصادی و ارتقای جایگاه اقتصادی کشوردر فضای بین‌المللی فراهم کرد.از اینها گذشته نباید فراموش کردکه برای خلق چنین حماسه ای قبل از هر چیز نیازمند دو بال عزم ملی و مدیریت جهادی هستیم.حماسه ای که نتیجه آن می تواند اقتدار ملی باشد.

در این زمینه بی مناسبت ندیدیم در گفتگو با چند تن از کارشناسان و صاحب نظران به کنکاش پیرامون دلایل تحقق نیافتن حماسه اقتصادی در سال گذشته بپردازیم که مشروح آن در ذیل آمده است:

هوشنگ شجری عضو سابق هیات علمی دانشگاه اصفهان گفت: حماسه اقتصادی مجموعه تدابیر ، اقدامات و سیاستهای اقتصادی است که به تثبیت اقتصادی منجر می شوند.البته در حال حاضر در مسیر بهبود و حماسه اقتصادی قرار داریم که مهمترین آنها، متعادل تر شدن بودجه، کنترل بیشتر نقدینگی، شفاف شدن رانت خواری ها و حرکت نرخ ارز به سمت تک نرخی شدن است.

وی گفت: چنانچه درآمدهای دولت وصول شود که ۵۰درصد آن به درآمد نفت بستگی دارد، بودجه تعادلش را بیشتر حفظ خواهد کرد.همچنین صادرات نفت نسبت به سال گذشته ۳۰درصد بیشتر شده، هرچند سطح آن تا ۲میلیون و ۲۰۰هزار بشکه هنوز فاصله دارد.

این اقتصاددان با اشاره به اینکه در مسیری هستیم که می تواند ما را به حماسه اقتصادی برساند، تأکید کرد: کنترل نقدینگی از دیگر عواملی است که ما را به حماسه اقتصادی می رساند. هرچند این کنترل، فشارهای رکودی را تحمیل می کند، ولی باید همچنان این روند طی شود. در بحث رانت خواری و فسادها هم با شفاف شدن وضع و کنترل بسیاری از آنها، مسیر تحقق حماسه هموارتر خواهد بود.

وی گفت: نرخ ارز در حال حاضر منطقی تر شده، هرچند هنوز سیستم چند نرخی است.البته مسیر کنونی به طرف تک نرخی شدن است و امید می رود در ۶ماه آینده ارز ، تک نرخی شود.

شجری گفت: راهکارهای پیشنهادی در مسیر تحقق حماسه اقتصادی، حفظ تعادل بودجه، اتکای دولت به درآمدهای مالیاتی، صرفه جویی شدید در مخارج دولت، خروج سیستم بانکی از بارهای سیاسی و کاهش مطالبات معوق و... هستند.

وی در تشریح رابطه بین حماسه اقتصادی و اقتصاد مقاومتی گفت: این دو یک تعبیر بوده و آن سروسامان دادن به اقتصاد از طریق ایجاد تثبیت و رشد سرمایه گذاری هاست.

مدیرعامل بانک سینا با تعریف و تبیین جنبه های مختلف حماسه اقتصادی گفت: این حماسه که به بهبود شرایط زندگی مردم و عدالت منجر می شود، با مدیریت مسنجم و فرماندهی واحد اقتصادی تحقق پیدا می کند.

کوروش پرویزیان افزود:، حماسه اقتصادی، بهبود شرایط زندگی مردم نسبت به گذشته است که وجه دوم آن تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی و برقراری تعادل در جامعه است.

وی با اشاره به اینکه تحقق حماسه اقتصادی به انسجام و وحدت فرماندهی بیش از گذشته نیازمند است ،افزود: با مدیریت مسنجم و فرماندهی واحد اقتصادی می توان شرایط جدیدی برای توسعه و عدالت اقتصادی و رشد اقتصادی و ارتقای جایگاه اقتصادی کشوردر فضای بین‌المللی فراهم کرد.

این مدیربانکی در مورد مفهوم حماسه اقتصادی گفت:به اعتقاد من، حماسه اقتصادی مدنظر مقام معظم رهبری این است که شرایط زندگی مردم بهتر از گذشته شود. مردم یک زندگی سالم و آینده مشخصی داشته باشند.زندگی سالم به مفهوم سلامت مردم در همه ابعادجسمی روانی روحی و معنوی زمینه سازی و اجرایی شود. همچنین اینکه مردم از تامین آتی بهره مند شده واز کسب و کار آتی خود و فرزندانشان اطمینان داشته باشند.با خلق حماسه اقتصادی و اقتصاد مقاومتی از همه ابعاد به خصوص به لحاظ معیشت و زندگی، اوضاع عموم مردم بهبود یابد.

بدین ترتیب علاوه برامکان کسب و کار وبدست آوردن درآمد مشروع و حلال وداشتن درآمد سرانه بالاتر نسبت به گذشته و در مقایسه با متوسط درآمد سرانه دیگر کشورهای ثروتمند، دسترسی به آموزش ،بهداشت، ورزش، امنیت وآرامش بیشتر و بهتری فراهم شده و با هر شوک و نوسان بیرونی و داخلی به راحتی دچار از هم گسیختگی و فروپاشی نمی شود.از این رو استقلال و خودکفایی در تأمین غذایی، بهداشتی، آموزشی و تأمین آتی خانوارها از جمله زمینه‌هایی هستند که با خلق حماسه اقتصادی بیش از گذشته باید مورد اهتمام برنامه ریزان اقتصادی قرار گیرد .

وی اضافه کرد:موارد مذکور بخشی ازشرایط لازم برای خلق این حماسه است. اما این شرایط کافی نبوده وبخش دیگر از شرایط معطوف به تعادل های مهم در اقتصاد و تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی و کاهش نابرابریهاست. مردم نه تنها باید امکان ترقی ورشد اقتصادی داشته باشند بلکه می بایست از زمینه ها و فرصت‌های رشد مبتنی بر عدالت و بهره مندی و دسترسی عادلانه به نیازهایشان برخوردار باشند.همه مردم می باید امکان بروز خلاقیت و استعداد مادی و معنوی خود را در یک فضای امن و سالم پیدا کنند. این موضوع شامل عدالت درایجاد فرصت کسب و کار مشروع و قانونی،ارتقاءاقتصادی ، درآمد سرانه بالاتر، غذا، بهداشت، آموزش ،ارتباطات وسایر زمینه‌های زیر بنایی و زیرساختی مرتبط با حکومت است.

پرویزیان گفت: در فرمایشات مقام معظم رهبری بارها بر عدالت و به خصوص عدالت اجتماعی و اقتصادی تأکید شده است. با لحاظ تغییرو تحولات سریع در اقتصاد ، بحث تعادل در بازارها و همچنین تعادل در زنجیره تولید، توزیع و مصرف و ایجاد ارزش افزوده اهمیت بیشتری یافته و با مدیریت تغییرات و برقراری تعادل در بازارها، به ثبات اقتصادی منجر می شود. در نتیجه ثبات اقتصادی و ایجاد امکان برای حرکت به سمت تعادل های بالاتر در بازارها، به استحکام پایه های اقتصادی و در نتیجه مقاوم بودن اقتصاد ختم می شود. برای تحقق این امر، انسجام و یکپارچگی راهبردهای اقتصاد ضروری است.

وی افزود:در شرایط امروزی تحقق حماسه اقتصادی نیازمند انسجام و وحدت فرماندهی بیش از گذشته است. نمی شود از مراجع و کانال های مختلف و ناهماهنگ و با داشتن پارادیم و برداشت متفاوت و متناقض از اقتصاد و با اعمال سیاست های گوناگون و متضاد و برنامه های سینوسی در حوز‌ه‌های مختلف اقتصادی، انتظارخلق حماسه اقتصادی را داشت. تکالیف کارآفرینان،فعالان اقتصادی ،تجار ،کسبه و صادرکننده گان و آحاد مردم در ارتباط با موضوعات مهم کسب و کار ، مالیات، بیمه ، عوارض ، روابط کاری و کارگری،فضای و محیط کار و پیشه ،تامین مالی ، ارز خارجی ، پس انداز و سرمایه گذاری و غیره باید شفاف و روشن باشد تا همه در یک فضای امن و با بهروری بالاتر، اقتصاد کشور را به جایگاه شایسته خود برسانند.این موارد نیازمند راهبری استراتژیک و انسجام در فرماندهی و نظم پذیری بیشتر است.

نامبرده گفت:با شکوفا شدن استعدادها،مردم امکان ایفای نقش موثرتر و بهتری برای ایجاد جامعه ای آرمانی و آباد پیدا می‌کنند. بدون حضور مردم این امر بسیار دشوار و شاید محال باشد که اقتصاد در چرخه درست خود قرار گیرد. در سیاست ها‌ی ابلاغی مقام معظم رهبری در مورد اقتصاد مقاومتی و در سیاست های ۲۴ گانه آن موضوع مشارکت حداکثری مردم در بند یک تصریح شده است. تحقق حماسه اقتصادی پیوند نزدیک و عمیقی با مشارکت حداکثری آحاد جامعه در فعالیت‌های اقتصادی و تسهیل و تشویق همکاری جمعی و تاکید بر ارتقاء درآمد و نقش طبقات کم درآمد و متوسط با تامین شرایط و فعال سازی امکانات، منابع مالی و سرمایه های انسانی و علمی کشور دارد.

وی افزود:بحث مردمی بودن و مشارکت حداکثری هرچند نفی خصوصی سازی نیست (خصوصی سازی به مفهوم کاستن از دولتی شدن اقتصاد ) ولی الزاما با خصوصی سازی نمی تواند یکسان باشد. اینجا علاوه بر فعال شدن ظرفیت بنگاه های خصوصی و تعاونی، موضوع افزایش نقش و سهم مردم در اقتصاد مدنظر است. دربیانات مقام معظم رهبری در جمع کارگزاران سه قوه و مدیران ارشد در روزهای پایانی سال 92، مردمی سازی اقتصاد به عنوان یک مولفه مهم مورد تأکید قرار گرفته است. هر چند پیش از این در رابطه با خصوصی سازی در دولت‌ها کار شده وحتی سازمان و سازو کاری برای خصوصی سازی راه اندازی شده، ولی این بیان تکمیل و تصریح سیاست دقیق تری از نقشه راه اقتصادی کشور است.

مدیر عامل بانک سینا گفت: اگر سیاستهای کلی اقتصاد مقاومتی ابلاغی اخیر مقام معظم رهبری و آنچه ایشان در جلسه کارگزاران و مدیران در پیام سال ۹۲ فرمودند و همچنین فرمایشات ایشان در مشهد مقدس، به دقت مدنظر و اجرا قرار گیرد ، حماسه اقتصادی می تواند محقق شود . البته به کارگیری سازو کارهای جدید و تجدید ساختارو مدیریت و فرایندها جزء الزامات و شرایط قطعی پیاده سازی این سیاست هاست.

وی افزود:در حماسه سیاسی، مردم نقش آفرینی کردند و اگرنقش مردم در اقتصاد پذیرفته شده و سازوکارها براین منوال تغییر یابدو به عبارتی مردم در تولید توزیع و مصرف هم ایفای نقش موثر یابند دراین صورت زمینه تحقق این حماسه فراهم می شود. نهادینه شدن فرهنگ کار، ایجاد ثروت، پس انداز، سرمایه گذاری و... از ضروریات و الزامات مهم در این ارتباط هستند. در حال حاضر عمده سپرده هایی که در شبکه بانکی موجود است، مردمی است و بانکها از آنها در حوزه تولید و اقتصاد بهره می گیرند . این ها نیاز به تقویت و توسعه دارند.

زمانی که نیاز است کالاهای خارجی کمتر مصرف شده و صرفه جویی باب شود، این مردم هستند که می توانند نقش ایفا کنند. رابطه مردم در برابر دولت هم اهمیت زیادی دارد. اگر مردم به ویژه فعالان اقتصادی به پرداخت مالیات و عوارض خود اقدام و به عنوان یک شهروند مسئول عمل کنند، آثار رفتار آنها زمینه این حماسه را بیشتر از گذشته فراهم می سازد.

پرویزیان در مورد موانع پیش روی حماسه اقتصادی گفت:موانع در حوزه اقتصاد بسیارند؛اما می توان آنها را به دو دسته اصلی موانع خارجی و موانع داخلی تقسیم کرد.کارشکنی هایی که از بیرون مرزها تحمیل شده و نماد بارز آنها فعلا تحریم هایی است که در طی سال های پس از انقلاب و به ویژه در سالهای اخیر به کشور ما تحمیل شده است. هر چند در دل این تحریم ها فرصت هایی هم وجود دارد، ولی این تحریم‌های ظالمانه موانعی را برای نظام اقتصادی پویا و مرتبط با نظامات بین المللی بوجود آورده که مهم ترین آنها تحریم های اقتصادی و بانکی هستند که مانع جدی در صادرات و واردات و تنظیم تراز پرداخت های خارجی پدید آورده است.

وی گفت:دسته دیگر، موانع داخلی هستند که از جمله آنها، استراتژیهای اقتصادی است. گرچه برخی از آنها طبیعی است، ولی برخی از آنها هم شوک آور هستند. تضاد در بین سیاستها و سیاستگذاریهای پولی و مالی، بازرگانی و تجاری، ناسازگاریها و عدم هماهنگی بین تصمیم گیران اقتصادی، کاهش رشد سرمایه گذاریها، قطع شدن ارتباط با اقتصاد جهانی و... از دیگر مشکلات و موانع در این زمینه هستند.البته با ابلاغ سیاستهای اخیر با رویکرد برونگرا بودن اقتصاد و تولید صادرات محور، فرصتهای جدیدی پیش روی اقتصاد قرار دارد که به رشد و توسعه و بالا رفتن جایگاه اقتصادی ملی منجر می شود.

عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی گفت: آنچه سبب شد تا در حوزه اقتصادی قادر به خلق حماسه اقتصادی نباشیم، این بود که تحریم را بهانه کردیم و در این زمینه همت نکردیم و از طرفی هم زمینه حضور مردم در اقتصاد را فراهم نکردیم.

حسین علی حاجی با اشاره به اینکه برای رسیدن به حماسه اقتصادی باید با دو بال عزم ملی و مدیریت جهادی، حماسه خلق کرد،اظهار داشت:یکی از دلایلی که تاکنون سبب شده حماسه اقتصادی آغاز نشود و به وقوع نپیوندد، عدم ایجاد عزم و اراده مردمی و ملی است. هر زمان این اراده در مردم و همگان ایجاد شد، شاهد یک حماسه بودیم.وی گفت: هر زمان که بتوانیم عرصه‌ها و بسترهای لازم را برای حضور مردم و نقش‌آفرینی آنها در حوزه اقتصادی فراهم کنیم، می‌توانیم شاهد حماسه اقتصادی باشیم.این عضو کمیسیون برنامه و بودجه افزود: بخش اعظمی از این بسترسازی به‌عهده قوه مجریه است. اگر قوه مجریه در این حوزه همت کند و نقش مردم را در اقتصاد پررنگ‌تر کند، حماسه اقتصادی هم رخ خواهد داد.

وی اظهار داشت: مردم حضور حماسی خود را در دوران دفاع مقدس، راهپیمایی‌ها، انتخابات و... نشان داده‌اند و اکنون با فراهم ساختن بسترهای لازم و ایجاد اراده و عزم ملی در مردم و مسئولان، دیگر نوبت حماسه اقتصادی است.

نامبرده افزود: هرزمان تبلور حضور مردم را در عرصه اقتصادی شاهد بودیم آن زمان است که حماسه اقتصادی رخ می‌دهد.

یک اقتصاددان با اشاره به ۵نشانه عمده عدم‌تحقق حماسه اقتصادی گفت: وابستگی بودجه به درآمد نفت، مجموع رکود و تورم بالای ۵۰درصد، عدم توجه به تولیدملی، بالابودن واردات نسبت به صادرات و ناامیدانه بودن فضای کسب‌وکار از جمله این نشانه‌هاست.

ابوالقاسم حکیمی‌پور استاد اقتصاد و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی تصریح کرد: مهمترین و جدی‌ترین گام در این مسیر، رقابت پذیر کردن تولید داخلی با حمایت‌های بازرگانی است.

وی در مورد دلائل ‌تحقق نیافتن حماسه اقتصادی گفت: اینکه مقام معظم رهبری می‌فرمایند حماسه سیاسی محقق شده، به این دلیل است که ایران به‌عنوان یک کشور قدرتمند توانسته خود را در این حوزه در پهنه جهانی تثبیت کند. حکومت مورد تأیید مردم را دارد و در عمل می‌تواند حرف خود را به کرسی بنشاندو هم اکنون چشم ۲۲کشور خاورمیانه به ایران است. بر این اساس حماسه سیاسی محقق شده ولی مبتنی بر دیدگاه مقام رهبری، حماسه اقتصادی تحقق نیافته است و نشانه‌های آن هم تورم و رکود بالاست.

عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی گفت: ایران در منطقه خاورمیانه رتبه اول تورم و رکود را دارد و مجموع آنها با تورمی بیش از ۳۵درصد و بیکاری ۱۵درصدی، بالای ۵۰درصد است. این در حالی است که مجموع این دو در خاورمیانه حدود ۱۵درصد است. بر این اساس حماسه اقتصادی نه‌تنها تحقق نیافته، بلکه نسبت به وضع اقتصادی نگرانی‌هایی هم وجود دارد و به همین دلیل است که مقام رهبری حدود ۶سال است که بحث اقتصاد را مورد تأکید خود قرار داده‌اند و امسال فرهنگ هم بر تأکیدات ایشان اضافه شده است. در یک نگاه ایدئولوژیک، فرهنگ زیربنا و اقتصاد روبناست. این دو عملاً باید مورد توجه قرار گیرند تا مبادا تبدیل به پاشنه آشیل کشور شوند.

وی افزود:مقام معظم رهبری بر اقتصاد مقاومتی تأکید ویژه کرده‌اند و از مسئولان سه قوه خواسته‌اند تا این مهم را جنبه اجرایی ببخشند و در دستور کارشان قرار دهند. رهبری در اقتصاد مقاومتی به‌دنبال این هستند که تکیه بودجه کشور بر درآمدهای نفتی کم شود. ۳۵سال است که این مسأله مورد پیگیری قرار گرفته و ایشان اصرار دارند تا هرچه زودتر این مسأله جنبه عملی یابد، همچنین تأکید بر تولید ملی دارند. اینکه تولید ملی قابل رقابت با سایر کالاهای خارجی شود.

گرچه در سال ۹۲واردات ۱۵درصد کاهش یافت، ولی همچنان واردات بیشتر از صادرات است. در کالاهای کشاورزی هم به خودکفایی کامل نرسیده‌ایم و هنوز برنج و گندم وارد می‌کنیم. کشور به‌زودی در ۱۰استان خود با بحران شدید آب روبه‌رو می‌شود. این در حالی است که اصرار بر این است تا اقتصاد کشور هرچه زودتر روی پای خود بایستد و ایران به‌عنوان یک کشور دانش‌بنیان به یک کشور الگوی مدل اسلامی تبدیل شود.          ادامه دارد...