پشت پرده خشونت‌های عراق

سرویس خارجی: تلاش عربستان وقطربرای زمین گیرکردن دولت نوری مالکی درجریان رقابت منطقه ای این دو کشور، باعث شده عراق به آوردگاهی برای پیگیری منافع و تعارض دیدگاه ریاض و دوحه تبدیل شود.نوری مالکی، نخست وزیر عراق، عربستان و قطر را به حمایت آشکار مالی از شورشیان در استان الانبارمتهم کردوافزود:«من عربستان وقطررابه تحریک وتشویق حرکت های تروریستی دهشت افکنانه متهم می‌کنم.آنهابه حمایت سیاسی ورسانه ای وهمچنین، حمایت های مالی و تسلیحاتی از شورشیان متهم هستند. آنها هدایت جنگ مستقیم علیه دولت عراق را در دست دارند و به نیروهای القاعده در خاک خود پناه داده‌اند.»

نوری مالکی بارها از دخالت های خارجی در عراق شکایت کرده بود، اما هیچگاه نامی از کشوری خاص نبرده بود،تااینکه دربهمن ماه گذشته به دلیل افزایش شمار قربانیان خشونت‌های تروریستی درعراق، برای نخستین باردولت‌های عربستان و قطر رابه حمایت مالی از تروریست‌هادرکشورش متهم کرد. نیروهای امنیتی عراق ازچندماه پیش دردوشهر«رمادی»و«فلوجه» دراستان الانبارباتروریست‌های وابسته به«داعش»درحال جنگ هستند .عراق ازچندماه گذشته ازنظرامنیتی درشرایط بسیارسختی به سر می برد. به گزارش سازمان ملل،درسال گذشته،8868تن درخشونت‌های داخل عراق کشته شده اند.

انتخابات و تشدید حملات تروریستی

درچندماه گذشته،حملات پراکنده درشهرهای عراق گسترش یافته و بمب گذاری،حملات انتحاری وکشته و زخمی شدن روزانه مردم، به امری عادی تبدیل شده است.دریکی ازاین خشونت ها،درحمله به یک مقر ایست بازرسی درشهرشیعه نشین«حله»بیش از70تن کشته یازخمی شدند.بانزدیک شدن به زمان انتخابات مجلس،جناح بندی فرقه ای- مذهبی درعراق تشدید شدودرپی تشدیداین جناح بندی‌ها،خشونت ها هم دراین کشورافزایش یافت. براین اساس،ماشاهدافزایش عملیات انتحاری وبمب گذاری درشهرهای عراق هستیم‌. شکست عملیات تصرف استان های سنی نشین وبه طور ویژه،استان الانبارتوسط گروه های تروریستی، باعث شدآنها همزمان راهبرد دیگری را به کار برند؛ راهبردی که مبتنی برگسترش دامنه خشونت ها و متزلزل کردن سامان سیاسی- اجتماعی و ایجاد خلاء امنیتی در کل کشوربود.

هدف ازاین راهبرد،افزایش نارضایتی‌ها ازمالکی وکاهش شانس وی برای پیروزی درانتخابات مجلس است. براین پایه،بسیاری براین اعتقادندکه هدف مالکی ازمتهم کردن عربستان وقطرنیز،تضعیف نیروهای سنی وابسته به این دوکشوردر آستانه انتخابات مجلس است.مالکی باافشای وابستگی برخی گروه های سنی به عربستان وقطر،سعی دارد ضمن اینکه آرامش رابه کشوربازمی گرداند،وزن مخالفان خودرانیزدرانتخابات آینده کاهش دهد واعتبار آنها رانزدمردم خدشه دارکند.درتاییداین گفته،ماشاهدیم که بلافاصله پس ازاظهارات مالکی،«ایادعلاوی» علیه مالکی ودرحمایت ازعربستان موضع گیری کرد.

این رخداد،به ویژه درحالی که«مقتداصدر» رهبر جریان صدر،چندی پیش به طوررسمی اعلام کردازسیاست کناره گیری وتمامی موسسات سیاسی وابسته به این جریان راتعطیل می‌کند، پراهمیت تربه نظرمی رسد.بسیاری براین اعتقادندکه این اقدام مقتداصدر می تواند در جهت تقویت جناح مالکی باشد، به ویژه که در شرایط فعلی، مالکی مطرح ترین گزینه شیعیان برای دوربعدی نخست وزیری است.

تاثیر معادلات منطقه‌ای

برکسی پوشیده نیست که تحولات خاورمیانه همواره چندبعدی وچندلایه است؛به گونه‌ای که نمی‌توان مثلاتحولات داخلی لبنان وعراق رامحدودبه موضوعات داخلی این کشورهادید،بلکه بایدنگاه منطقه‌ای هم به معادلات سیاسی دراین دوکشورداشت ویک پای مسائل این کشورهارادررقابت‌های منطقه‌ای دید. هم اینک رقابت های منطقه‌ای قطروعربستان به مهم ترین موضوع جنگ قدرت درجهان عرب تبدیل شده است.قطروعربستان درسه سال گذشته ازتروریست‌های وابسته به القاعده درسوریه حمایت کرده‌اندوهر دوخواهان سرنگونی اسدهستند.

سیاست آنهادرحمایت ازنیروهای وابسته به القاعده وگسترش آتش جنگ در سوریه،باعث کشیده شدن دامنه جنگ به عراق شده است.این دوکشورمدعی‌اند که عراق بااعزام نیروبه سوریه،ازدولت اسدحمایت می‌کند.برهمین اساس،آنهاتلاش دارندازراه درگیرکردن دولت مالکی درداخل،با ناامن کردن این کشور،حلقه ارتباط عراق-سوریه راقطع کنند. ازدیگرسو،شاهدتلاش عربستان وقطربرای ایجادخلاء امنیتی درلبنان ودرگیرکردن حزب الله درامورداخلی لبنان هستیم تاازاین راه بتوانندحزب الله را به عقب نشینی ازسوریه وادارکنند.

باچنین نگاهی،قطروعربستان ازگروه‌های وابسته به القاعده حمایت می‌کنندودرجهت پیشبرداهداف منطقه‌ای خود،سعی درناامن کردن کشورهای منطقه دارند. ازبعددیگروبانگاه واقع گرایانه بایدگفت که آنچه ازتحولات اخیرجهان عرب به صورت آشکارقابل مشاهده است،عریان شدن رقابت درون منطقه ای کشورهای عرب وغیرعرب خاور میانه است.دراین جهت،ماشاهدیم که رقابت‌های قطروعربستان به آشکارترین شکل ممکن،حالتی تعارضی به خودمی گیرد. تعارض منافع این دونیزخود را درموضوع‌های مختلف منطقه ای نشان می دهدکه به دخالت آنهادرامورداخلی دیگرکشورهامنجرشده است.

عراق یکی ازآوردگاه های تعارض دیدگاه قطرو عربستان است.درکنارتعارض عربستان- قطر، شاهدیم که عربستان وترکیه،دوستان پیش ازخیزش‌های عربی نیزهرچه بیشترازهم دور می‌شوند. تقابل عربستان باتثبیت قدرت منطقه ای ایران نیزرقابت عریان ریاض-تهران رادرکل منطقه موجب شده است.درچنین فضایی که رقابت های منطقه ای شکلی عریان به خودگرفته وبرخی کشورهاترسی ازمتهم شدن به دخالت دراموریکدیگرندارند،جنگ نیابتی درکشوردیگری،به امری عادی تبدیل شده ورقباسعی دارندازهمه ابزارهادرکشورهدف،بهره ببرندتاحریف رابه زانودرآورند.

عراق دراین بین به آوردگاهی برای تعارض منافع قطروعربستان تبدیل شده است.این دوکشورباحمایت ازگروه های شورشی موردحمایت خود،سعی دارند،دست برتررادرمعادلات سیاسی داخلی عراق ازآن خودکنند.آنچه دراین میان قربانی می‌شود،منافع مردم عراق وبرهم خوردن ثبات سیاسی-اجتماعی این کشوراست .باچنین نگاهی است که می‌توان اقدام مالکی درمتهم کردن قطروعربستان به دخالت درامورداخلی عراق راتفسیرکرد. برهمین پایه است که شاهدیم پس ازمدت هادخالت عربستان وقطردرامورداخلی عراق ووجودشواهدکافی دراین مورد،وی به علنا اعلام می‌کندکه عربستان وقطر،حامی اصلی تروریسم وعامل گسترش بی ثباتی درعراق هستند.