رضا واعظی
هر چند فعالیتهای هستهای ایران با آغاز فعالیت سازمان انرژی اتمی ایران در تاریخ 16/4/1353 رسمیت یافت، با این حال میان برنامههای هستهای ایران و نیروگاه بوشهر ارتباط جدی وجود دارد، زیرا هستهای طرح ساخت این نیروگاه همزمان با آغاز اقدامات ایران در زمینه هستهای مطرح و قرارداد آن نیز در همان سال بین ایران و شرکت زیمنس آلمان به امضا رسید. پس از پیروزی انقلاب اسلامی و آغاز جنگ تحمیلی و در نتیجه تخریب بخش عمده نیروگاه، در دوران بازسازی اولین موضوع هستهای کشور بازسازی و راهاندازی این نیروگاه بود و سرانجام پس از پیچ و خمهای بسیار از جمله قرارداد اولیه با ژاپن، قرارداد 800 میلیون دلاری تکمیل نیروگاه بوشهر نصیب روسها شد. کارشکنیهای غرب و شرق در اتمام نیروگاهی که قرار است سوخت آن را نیز خودشان تأمین کنند، در کنار اهمیت یافتن انرژی هستهای به عنوان یک انرژی پاک، مسوولان ایران را بر آن داشت تا پیگیری فعالیتهای هستهای صلحآمیز را در دستور کار قرار دهند. اولین گامها در نیمه دوم دهه 70 شمسی برداشته شد و پس از یک دهه ایران به یکی از کشورهای برخوردار از فناوری هستهای که بیشتر هم بومی است، بدل شد. بر این اساس میتوان نیروگاه بوشهر و سرنوشت آن را در روند برنامههای هستهای کشور مؤثر دانست و در واقع آن را میتوان نقطه آغاز اصل خودکفایی ایران در زمینه فناوری هستهای دانست. تجربه نیروگاه بوشهر این نتایج را در بر داشته است:
1- ناجوانمردیهای دیگر کشورها در خصوص این نیروگاه باعث شد ایران به فکر بومیسازی فناوری هستهای بیفتد. این موضوع در خصوص ساخت نیروگاههای هستهای نیز محقق شده است. بر اساس اعلام سازمان انرژی اتمی مطالعات ساخت 20 نیروگاه آغاز شده و هماکنون نیز اولین نیروگاه با ظرفیت 360 مگاوات به وسیله متخصصان داخلی در دست ساخت است.
2- بهرهگیری از انرژی هستهای به عنوان یک انرژی پاک به طور جدی مطرح و حمایت افکار عمومی را نیز در پی داشته است.
3- عملکرد نامطلوب روسیه در اجرا و تکمیل نیروگاه بوشهر و همچنین نگرانی از تأمین سوخت نیروگاه در حال و آینده علاوه بر اینکه ایران را برای بومی کردن فناوری هستهای و برخوردار شدن از چرخه سوخت هستهای متقاعد کرد که این موضوع تلاشهای ایران را برای بومی کردن ساخت نیروگاه هم در بر داشت.
4- عملکرد روسیه باعث تقویت مواضع ایران در مجامع و افکار عمومی بینالمللی شده است؛ زیرا وقتی روسیه که همسایه و به نوعی شریک ایران در منطقه است و اعلام میکند با ایران دشمنی ندارد، در نیروگاه بوشهر اینگونه عمل کرد به کشورهای غربی که در دشمنی آنها با ملت ایران هیچ شکی نیست، به طور قطع اعتمادی نمیباشد.
5- از آنجا که نیروگاه بوشهر تحت شدیدترین بازرسیهای آژانس قرار گرفت به لحاظ ایمنی از شرایط برتری برخوردار شده که این مسأله نیز ضمن رفع هرگونه سوءتفاهمهای احتمالی بویژه در منطقه، تجربیات ارزشمندی در اختیار متخصصان داخلی قرار داده است.
6- سرنوشت نیروگاه بوشهر به جایگاه روسیه در انتقال و ساخت نیروگاههای هستهای لطمه زد. بخصوص در منطقه که کشورها به دنبال ساخت نیروگاه هستهای هستند. به هر حال به رغم فراز و نشیبهای به وجود آمده برای نیروگاه بوشهر این طرح مایه برکات بسیاری برای کشور بوده و سرانجام وارد چرخه انرژی کشور خواهد شد.