از قهر تا شرط

زینب صفری / گروه سیاسی

بر هیچ کس پوشیده نیست که رویدادهای پس از انتخابات ریاست جمهوری پس از انتخابات ریاست جمهوری دهم مقدمه‌ای برای گسترش مفهوم «غیر خودی» در ساختار سیاسی ایران شد. پس از آن انتخابات، دیگر بیشتر چهره‌های اصلی انقلاب و نیروهای پیرو خط امام و حتی بیت‌ امام خمینی(ره) نیز ذیل عنوان «اصلاح‌طلب» در کنار غیر خودی‌هایی همچون اعضای نهضت آزادی قرار گرفتند که از 30 سال پیش از آن در کنج عزلت نشسته بودند. هر چند بر خلاف میان عناصر تندرو جریان اصول‌گرا، راندن این بخش از نیروهای سیاسی به حلقه غیرخودی‌ها نتوانست منجر به غیر فعال شدن و حذف و آنچه که از آن مرگ جریان اصلاح‌طلبی یاد می‌کردند، شود. حالا در شرایطی که کمتر از 10 ماه به انتخابات ریاست جمهوری باقی مانده، فضای سیاسی کشور باز هم درگیر حضور و یا عدم حضور اصلاح‌طلبان شده است. آن هم در شرایطی که به قول محمدرضا تابش همچنان «حتی اجازه فعالیت صنفی هم به اصلاح‌طلبان داده نمی‌شود». با این حال پرسشی که ماه‌هاست در میان طرفداران اصلاحات و حتی اصول‌گرایان مطرح شده این است که اصلاح‌طلبان در انتخابات پیش‌رو و در فضای سیاسی فعلی چه خواهند کرد؟ گذشته از پاسخ‌های اصول‌گرایان به این پرسش که از مرده بودن جریان اصلاحات تا حمایت آنها از کاندیدای اصول‌گرا را در بر می‌گیرد، پاسخ نیروهای اصلاح‌طلب به این پرسش را می‌توان در چند دسته گنجاند:

قهر می‌کنیم

اول اصلاح‌طلبانی که فکر می‌کنند شرایط برای حضور آن‌ها فراهم نیست و بنابراین باید عطای ریاست جمهوری و فعالیت سیاسی را به لقای آن بخشید. این بخش از اصلاح‌طلبان در واقع با موضعی منفعلانه زمینه حذف خودشان از عرصه سیاسی را فراهم خواهند کرد.

تحت هر شرایطی حاضریم

دوم اصلاح‌طلبانی که بیشتر نام اصلاح‌طلبی را یدک می‌کشند و همه تلاش خود را می‌کنند تا تخت هر شرایطی در انتخابات حاضر باشند. مشخص‌ترین چهره در این طیف مصطفی کواکبیان دبیر کل حزب مردم‌سالاری است او در اظهارنظرهای گوناگونی از ارائه مطرح «مناسک» سخن گفته و از این اینکه تنها در صورت ورود خاتمی به انتخابات حاضر است از وی حمایت کند و در غیر این صورت با طرح خود پای در عرصه انتخابات خواهد گذاشت. کواکبیان همچنین ائتلاف اصول‌گرایان و اصلاح‌طلبان را روشی مفید برای ریاست جمهوری بعدی می‌داند. به همین ترتیب مهرعلیزاده که اخیرا نام او به عنوان یکی از کاندیداهای احتمالی ریاست جمهوری مطرح شده است در گفت‌وگو با مهر از آمادگی اصلاح‌طلبان برای حضور پررنگ در انتخابات یازدهم ریاست جمهوری خبر داده و گفته است: اصلاح‌طلبان آمادگی روحی، روانی، سیاسی، تفکری و عملی برای حضور در انتخابات را دارند که هر اندازه اجازه کار داده شود به همان اندازه برای انتخابات سال 92 فعالیت می‌کنند که احتمال دارد این شرایط 10 درصد یا 100 درصد برای اصلاح‌طلبان فراهم شود. مهرعلیزاده بدون اشاره به محدودیت‌هایی که دامنگیر اصلاح‌طلبان شده است می‌گوید: این طیف با دلسوزی کامل در صحنه انتخابات حضور خواهند داشت و نباید هم حالت قهر به خود بگیرند. این گروه آنچنان که احمد شیرزاد به مغرب می‌گوید با حضور حساب نشده خود در انتخابات در واقع به ابهت اصلاح‌طلبان لطمه می‌زنند.

به شرط‌ها و شروط‌ها...

سوم اصلاح‌طلبانی که هنوز تصمیم قطعی برای آمدن و نیامدن به انتخابات نگرفته‌اند و همچون انتخابات مجلس مترصد رفتار حکومت در مواجهه با آنها و شروطشان هستند تا بر آن اساس رفتار خود را تغریف کنند اگر شروط آنها اجرا شود که در انتخابات و فضای سیاسی مستقیما حاضر خواهند شد اما اگر چنین نشود آنها به حضور اجتماعی خود ادامه می‌دهند تا با وجود همه محدودیت‌ها در نهایت شرایط را برای حضور سیاسی خود فراهم سازند. چنان که احمد شیرزاد پیش از این درباره رفتار اصلاح‌طلبان نسبت به انتخابات پیش‌رو گفته بود: اگر شرایط به همین شکل باشد امید به حضور در انتخابات نیست. اما اصلاح‌طلبان نباید در قبال انتخابات سکوت کنند. آنها باید از استانداردهای یک انتخابات سالم برای مردم بگویند تا سطح استانداردها پایین نیاید. به علاوه روز گذشته نیز محمدرضا تابش نماینده اصلاح‌طلب مجلس نهم درباره شرایط حضور اصلاح‌طلبان در انتخابات به آریا گفت: متاسفانه در حال حاضر اجازه فعالیت صنفی هم به اصلاح‌طلبان داده نمی‌شود با این حال اگر زمینه برای حضور اصلاح‌طلبان در انتخابات آینده فراهم شود این طیف از شانس بالایی برای پیروزی برخوردار خواهد بود. البته باید متذکر شوم که اصلاح‌طلبان هم لازم است با عقلانیت وارد انتخابات شوند. نماینده مجلس نهم زمینه خاتمی در بین مردم را مساعد و مثبت می‌داند و می‌گوید: اگر چنانچه خاتمی در عرصه رقابت حضور پیدا کند درصد توفیق ایشان از همه کاندیداهای اصول‌گرا و اصلاح‌طلب بیشتر است. اما بنده بعید می‌دانم ایشان تمایلی داشته باشد که در عرصه انتخابات مستقیما کاندیدا شود.

افزون بر این میرلوحی معاون حقوقی و پارلمانی وزیر کشور دولت اصلاحات هم در خصوص اظهارات مطرح شده در مورد روی کار آمدن یک اصول‌گرای معتدل برای دوره آینده ریاست جمهوری می‌گوید: اصلاح‌طلبان آن قدر به راه، اهداف و طرح‌های خود اطمینان دارند که نیازی نمی‌بینند تا اجاره‌نشین جریان دیگری باشند چرا که امروز مشخص شده است دولت اصلاحات با تمام محدودیت‌ها می‌تواند کارهای بزرگی را انجام دهد. او با تشویق اصلاح‌طلبان برای ورود به صحنه تاکید می‌کند: اصلاح‌طلبان نباید خانه‌نشینی را انتخاب کنند بلکه باید با حمایت از چهره‌های ورزیده خود بار دیگر توانمندی خود را به اثبات برساند و در این راه نیاز به قرض گرفتن از گروه‌های دیگر نیست. چرا که در نهایت مردم باید تصمیم بگیرند چه کسی شایسته در دست گرفتم امور اجرایی کشور است».

 در هر حال غالب اصلاح‌طلبان در انتظار مساعد شدن شرایط برای حضور فعالانه در فضای سیاسی کشور هستند. این در واقع مسالمت‌آمیز‌ترین خواست از سوی کسانی است که نمی‌خواند افراط‌گرایی را انتخاب کنند.