تبعات تحریم روسیه برای آمریکا

در حالی که آمریکا تلاش می‌کند با ابزار تحریم، روسیه را از مواضع خود در اوکراین عقب براند، بسیاری از غولهای نفتی مانند "اکسون موبیل" و "بی پی" از هزینه‌ها و ضررهای گزافی که از این اقدام آمریکا متحمل خواهند شد، ابراز نگرانی شدید کرده‌اند.

بحران اوکراین و تحولات این کشور، به صورت روزافزونی روابط بین‌المللی و فضای دیپلماتیک را تحت شعاع قرار داده است. رویارویی آمریکا و روسیه به عنوان دو رقیب دیرینه و صف آرایی بسیاری از کشورهای اروپایی در مقابل تصمیمات ولادیمیر پوتین از یک سو و اصرار کرملین در مورد مشروعیت برنامه‌ها و اقدامات خود در کریمه از سوی دیگر، عرصه سیاست جهانی را متأثر ساخته است.

نکته جالب توجه اینکه مدار این تأثیر و تأثرات سیاسی به تدریج به خارج از دایره سیاست، در حال پیشروی است و عرصه اقتصاد و امنیت را نیز هدف گرفته است. ابزار تحریم که آمریکا بر روی آن تأکید می‌کند و در نظر دارد تا اجماع جهانی کشورهای اروپایی را در مورد آن، به دست آورد، نگرانیهای اقتصادی و امنیتی بسیاری را ایجاد کرده است. دلیل این امر وابستگی‌های متقابل در جهان امروز است. امروزه سیاست، اقتصاد، فرهنگ و... به صورت شبکه تارهای عنکبوتی به هم تنیده شده و به یکدیگر متصل‌اند.

از این‌رو ابزار تحریم اگرچه می‌تواند به صورت موقت در کشور هدف اختلال ایجاد کند اما به همان میزان و چه بسا بیش از آن برای طرف‌های مقابل ایجاد هزینه خواهد کرد. به عنوان نمونه در صورتیکه آمریکا تحریم‌های روسیه را علیه شرکتهای بزرگ نفتی فعال در این کشور به پیش ببرد، هم اقتصاد و هم امنیت جهانی را در معرض خطر قرار داده است.

تحریم روسیه و آسیب‌های اقتصادی غرب

روسیه به دلیل منابع غنی نفت و گاز همواره پذیرای غولها بزرگ نفتی جهان از جمله شرکت‌های آمریکایی"اکسون موبیل و شورون"(ExxonMobil)، شرکت انگلیسی "بی پی"(BP)، استات اویل نروژ، انی ایتالیا و.. بوده است. این شرکتها مجموعه‌ای از قراردادهای تولید انرژی با شرکتهای روسیه مانندروسنفت (Rosneft) و یا شرکت گازپروم (Gazprom) به امضا رسانده‌اند.

از این رو تحریم‌هایی که به زعم غرب، روسیه را تنبیه می‌کند، بیشترین فشارها را بر شرکتهای غربی وارد خواهد نمود و شرکت‌هایی مانند بی‌پی و اکسون موبیل متحمل زیانهای هنگفت خواهند شد. بر این اساس سیاستمداران اروپایی اعمال چنین تحریمهایی را با وجود بحران مالی و اقتصادی در بسیاری از کشورهای اروپایی، خنده‌دار توصیف کرده‌اند. نشریه آمریکایی نیویورک تایمز در گزارشی نوشته است تحریم شرکتهای روسی در نهایت به زیان شرکتهای غربی تمام خواهد شد و بیشتر به آن دسته از شرکتهای غربی مانند اکسون موبیل آمریکا، بی‌پی انگلیس، انی ایتالیا و استات اویل نروژ زیان می‌زند که در روسیه سرمایه گذاریهای کلان کرده‌اند.

دیگر شرکت‌های غربی مانند زیمنس (Siemens) نیز نگرانند که افزایش تحریم‌ها علیه روسیه نه تنها بر درآمد فعلی آن‌ها از روسیه تاثیرگذار باشد بلکه موجب شود که شرکت‌های چینی جای آن‌ها را در روسیه بگیرند. در حال حاضر نیز گزارش‌هایی مبنی بر تمایل شرکت‌های چینی برای نقش آفرینی بیشتر در روسیه به گوش می‌رسد.

علاوه بر این اگر تحریم‌های مالی علیه روسیه شدت بگیرد، آنگاه سرمایه گذاری‌هایی که توسط غربی‌ها در بخش‌های مالی اقتصاد روسیه انجام شده نیز با بلاتکلیفی مواجه خواهند شد. این در حالی است که به گفته کارشناسان با اعمال تحریمهای غرب برضد روسیه، فقط بخش فعالیتهای کاری بین روسیه و اروپا، پنجاه میلیارد دلار زیان خواهد دید. این در حالی است که اروپا کاملا به گاز روسیه وابسته است و درصورت نخریدن گاز از روسیه، قیمت آن در اروپا پنجاه درصد افزایش خواهد یافت.

شایان ذکر است روسیه بیشترین میزان تولید نفت و گاز را در میان کشورهای اروپای شرقی و برخی از کشورهای اروپای غربی دارد. محدود کردن روسیه برای فروش نفت و گاز، گرچه به لحاظ مالی برای مسکو گران تمام خواهد شد، اما این محدودیت همچنین می‌تواند به بهای یخ زدن شهروندان اروپای شرقی در زمستان تمام شود.

غرب با آگاهی به این مسئله، تاکنون اقدامی که جلوی فعالیت این شرکتها را بگیرد، صورت نداده است و تلاش می‌کند راهی را بیابد که تا حد امکان هزینه تحریم‌ها را برای غرب کاهش دهد. بر این مبنا شرکتهای غربی بارها بر نگرانی‌ها و دغدغه‌های خود در مورد هزینه‌های غیرقابل جبران در صورت تحریم روسیه، تأکید کرده‌اند و تعهد خود به روسیه را متذکر شده‌اند.

به عنوان نمونه غول‌های نفتی انگلیسی مانند بی‌پی و فرانسوی توتال اعلام کرده‌اند که با وجود تنش‌ها به سرمایه گذاری‌های خود در بخش انرژی روسیه ادامه می‌دهند. همچنین شرکت بریتیش پترولیوم که سهام روسنفت را در اختیار دارد اعلام کرده که به روسنفت و روسیه متعهد است در حالیکه واشنگتن، ایگور سچین، رئیس شرکت روسنفت را در فهرست تحریم سفر به آمریکا قرار داده و داراییهای وی را مسدود کرده است.

تحریم روسیه و آسیب‌های امنیتی غرب

امروزه امنیت نه یک مسئله قائم به ذات بلکه وابسته به عوامل دیگری از جمله مسائل اقتصادی، اجتماعی و حتی فرهنگی است. تحریم روسیه و پیامدهای امنیتی آن، این مدعا را به روشنی به اثبات می‌رساند. در واقع پیامدهای امنیتی تحریم روسیه، یکی از مسائلی است که رهبران غربی را در موقعیت بسیار دشوار سیاسی قرار داده است. آمریکا و غرب می‌دانند که شدت عمل در قبال روسیه، می‌تواند تنش کنونی میان غرب و مسکو را به نقطه غیرقابل برگشتی رسانده و آتش جنگ سرد دیگری را روشن کند.

تنش‌های میان روسیه و آمریکا به حدی رسیده که روسیه و واشنگتن مدعی هستند هواپیماهای جاسوسی طرف مقابل با نزدیک شدن به مرزهای یکدیگر اقدام به جمع آوری اطلاعات می‌کنند. در همین رابطه یکی از مقامات ارشد آمریکا، ضمن اعلام خبر افزایش پرواز هواپیماهای روسیه در منطقه آسیا-پسفیک اعلام کرد که هواپیماهای شناسایی روسیه در سواحل کالیفرنیا و همچنین گوام دیده شده‌اند.

این ژنرال آمریکایی همچنین عنوان داشت که شمار گشت‌های بلند مدت هواپیماهای روسی در اطراف مرزهای ژاپن و کره نیز به طور چشمگیری افزایش یافته و این جریان همزمان با افزایش میزان رفت و آمد کشتی‌های روسی در منطقه بوده است. کارلیزل در حالی از افزایش شمار پروازهای هواپیماهای روسی در منطقه آسیا-پسفیک و همچنین مرزهای آمریکا گزارش می‌دهد که بحران اوکراین موجب شده جنگ افزارهای ایالات متحده اعم از ناو، زیردریایی و جنگنده به سمت مرزهای روسیه سرازیر شوند.

در همین رابطه علاوه بر حضور ناوها و زیردریایی‌های آمریکا در دریای سیاه شماری از نظامیان ایالات متحده نیز در کشورهای لتونی، لیتوانی و لهستان مستقر شده‌اند. این وضعیت نشان می‌دهد که آمریکا و روسیه از بحران اوکراین برای به رخ کشیدن قدرت نظامی خود استفاده می‌کنند و به عبارت دیگر روحیه جنگ سرد بار دیگر میان آن‌ها برقرار شده است.

روسیه همچنین در روزهای اخیر مواضع مختلفی در قبال تحریم‌های غرب اتخاذ کرده است که همه آنها اهداف امنیتی را نشانه گرفته است. بر این اساس پوتین اعلام کرده است که تحریم‌ها موجب تجدیدنظر روسیه درباره حضور شرکت‌های غربی در پروژه‌های اقتصادی روسیه خواهد شد. این در حالی است که اروپا در مقابل آشفتگی‌ها و بی‌ثباتی‌های کشورهای خاورمیانه همواره به روسیه پشت گرم بود و آن را به عنوان یک جایگزین مطمئن برای کشورهای نفت و گاز خیز بی‌ثبات در خاورمیانه می‌نگریست. اما در صورت اختلال در این روند، امنیت اقتصادی و سیاسی اروپا دچار مشکلات جدی خواهد شد.

همچنین دمیتری روگوزین، معاون نخست‌وزیر روسیه نیز، تهدید کرده است که تحریم‌ها برنامه فضایی مشترک آمریکا و روسیه را تحت تأثیر قرار می‌دهد. وی با اشاره به وابستگی آمریکا به تجهیزات فضایی روسیه اعلام کرد: "ما به دوستان آمریکایی خود گفته‌ایم که قطعنامه را با قطعنامه جواب می‌دهیم و عمل را با عمل. این مقام روس به تمسخر گفته است که فضانوردان آمریکایی از این به بعد باید از پارچه‌های فنردار محکمی که در تمرینات ژیمناستیک استفاده می‌شود، برای رسیدن به ایستگاه فضایی استفاده کنند.

این در حالی است که زاسپکین سفیر روسیه در لبنان نیز به طرح‌های مشترک روسیه با آمریکایی‌ها درباره امنیت استراتژیک نقاط زیادی در دنیا اشاره کرده است که نشان می‌دهد آمریکا و غرب وابستگی‌های پیچیده بسیاری با روسیه دارند از این رو تحریم روسیه به معنای جهنم سوزانی برای آمریکاییها خواهد بود.

تحریم‌های بی‌نتیجه

باید پذیرفت که به دلایل مختلف، تحریم در دنیای امروز کارساز نبوده و نمی‌تواند اهداف مورد نظر را تأمین کند. از این رو تحریم‌های روسیه نیز در صورتی که جنبه عملی به خود بگیرد، به شکست خواهد انجامید. بر این اساس فرید زکریا تحلیل گر برجسته آمریکایی با اشاره به مشکلات پیش روی تحریم‌های روسیه گفته است: "به نظرم خود اتحادیه اروپا هم نمی‌تواند این تحریم‌ها را اجرا کند چرا که آنها به گاز به برق و به خیلی چیزهای دیگر روسیه نیاز دارند که مانع از همراه شدن آنها با تحریم روسیه می‌شود. از سوی دیگر چین هنوز وارد بازی نشده است. به همین خاطر من معتقدم که این تحریم‌ها صرفا سمبولیک و نهایتا تحریم‌های یکجانبه از سوی آمریکا خواهند بود. در ثانی این تحریم‌ها کامل نیستند چرا که قلب قدرت روسیه یعنی نفت و گاز را در بر نمی‌گیرد."

زکریا با تاکید براینکه هیچ نسخه شفا بخش آنی و فوری برای حل بحران اوکراین وجود ندارد گفت: "تنها یک نسخه شفا بخش وجود دارد و اینکه آمریکا بتواند به سرعت یک سری تحریم‌های اساسی کامل که شامل نفت و گاز روسیه بشود را با اجماع سایر کشورها وضع کند که البته چنین چیزی به نظرم قرار نیست اتفاق بیفتد چرا که برای این کار لازم است شما به شورای امنیت بروید و تحریم‌هایی با محوریت سازمان ملل اعمال کنید؛خوب در آنجا خود روسیه آن را وتو می‌کند. از این رو شما می‌بینید که گزینه تحریم نه تنها بهترین گزینه دوم، بلکه حتی بهترین گزینه سوم و چهارم و پنجم هم نیست."

یکی دیگر از موانعی که تحریم‌های روسیه را بی‌فایده می‌کند، بهشت‌های مالیاتی روسیه در جهان است. دو سال قبل یک شرکت حقوقی در هلند امکانی را برای یک کمپانی روسی فراهم کرد که به موجب این شرایط روس‌ها می‌توانستند از دادن مالیات معاف شده و دارائی‌هایی خود را در هلند بدون هیچ گونه نگرانی حفظ کنند. این وضعیت در کشورهای دیگری همچون قبرس، لوگزامبورگ، و ایرلند نیز وجود دارد که بر اساس آن شرکت‌های روسی می‌توانند بدون آن که نگرانی خاصی در مورد تحریم‌های غرب داشته باشند، آزادانه فعالیت کرده و دارائی‌های خود را به این کشورها منتقل نمایند.

چنین شرایطی موجب شده تا تحریم‌های جدیدی که از سوی اتحادیه اروپا و آمریکا علیه شرکت‌های روسی مرتبط با "ولادیمیر پوتین" رئیس‌جمهور روسیه، اعمال شده چندان کارایی نداشته باشد و کمپانی‌هایی همچون لوک اویل، استات اویل و روسنفت بخش قابل توجهی از دارائی‌های خود را به بهشت‌های مالیاتی در اروپا منتقل کنند.

این وضعیت در حالی است که قبرس، لوگزامبورگ، هلند و ایرلند همگی عضو اتحادیه اروپا هستند و طبیعتا باید از قوانین بروکسل پیروی کنند، اما وجود منافع برای برخی بانک‌ها و شرکت‌ها و راه‌های گریزی که وکلای آن‌ها برای دور زدن تحریم‌ها ارائه می‌کنند سبب شده تا اقدامات بروکسل علیه مسکو در این زمینه تقریبا بدون نتیجه باقی بماند.

در این مورد البته باید تحریم‌های آمریکا علیه روسیه را نیز در نظر گرفت، اما باید خاطر نشان شد که بهشت‌های مالیاتی فقط منحصر به اروپا نیستند؛ بلکه در سایر قاره‌های جهان نیز چنین کشورهایی وجود دارند.

با این تفاسیر مشخص است که آمریکا هم اکنون در برزخ بی‌پایانی گرفتار آمده است. از این رو یا باید راه حل تحریم‌ها را انتخاب کند که در این شرایط برزخ کنونی خود را تبدیل به دوزخ خواهد کرد و یا باید با خروج از بن بست کنونی، به دنبال راه حلی جدا از تحریم‌های بی‌فایده باشد.