آمریکا در تدارک تجزیه عراق

محمد بابایی‌نساز

«من می‌خواهم شفاف بگویم. بحران عراق صرفا یا حتی به طور اساسی یک بحران نظامی نیست. نیروهای امریکایی طی یک دهه گذشته جانفشانی فوق العاده‌ای انجام داده‌اند تا عراقی‌ها فرصت داشتن آینده خودشان را داشته باشند. متأسفانه رهبران عراقی قادر به غلبه بر این چالش ها نبوده‌اند و اغلب، سوء تفاهم و اختلافات قومی در تلاطم بوده است. بنابر این، هرگونه اقدامی که ما برای فراهم کردن کمک به نیروهای امنیتی عراق انجام دهیم، باید با تلاش‌های جدی و صادقانه عراقی‌ها برای کنار گذاشتن اختلافات قومی و تقویت ثبات و حسابرسی منافع مشروع همه جوامع عراقی همراه شود. . .

عراقی‌ها برای اینکه کشور را با یکدیگر حفظ نمایند، باید تمایل خودشان را برای تصمیم گیری‌های سخت و مصالحه از جانب مردم عراق آماده کنند. در چنین تلاشی است که آنها از حمایت ایالات متحده، دوستان و هم پیمانانش برخوردار خواهند بود. » این جملات جمعه شب اوباما در میان خبرنگاران و شرط و شروطی است که رئیس‌جمهور امریکا برای حمایت امنیتی از دولت عراق پیش کشیده است. چه تصمیم دشواری است که رهبران عراق باید از جانب مردم شان بگیرند تا از حمایت امنیتی دولت امریکا برخوردار باشند؟

رویداد‌های اخیر عراق می‌تواند برای منطقه خاورمیانه، تاریخی و خطرناک باشد و مرزهای شکل گرفته بر اساس قرارداد 1916 سایکس- پیکو را تغییر دهد، در حالی که داعش سه روز قبل یک تپه مرزی عراق و سوریه را به صورت نمادین با بولدوزر از بین برد تا مرگ این قرارداد را اعلام کند، در شمال عراق کردها با تسلط بر بعضی مناطق مهم و نفت خیز که در طول چند سال اخیر بر سر آنها با دولت مرکزی چالش داشتند، از فرصت به دست آمده استفاده می‌کنند تا برنده بزرگ این بحران باشند؛ مسئله‌ای که با مخالفت جدی همسایه‌های منطقه مواجه خواهد شد.  شش روز پس از سقوط شهر موصل مرکز استان نینوا با زمینه‌سازی‌های قبلی و به دست یک گروه تندرو تروریستی موسوم به «دولت اسلامی عراق و شام» (داعش)، تحولات میدانی این کشور هر لحظه شتاب پرسرعت می‌گیرد.

در حالی که منابع رسانه‌ای از بسیج توده‌های انبوه مردم در پی حکم جهاد آیت الله سیستانی خبر می‌دهند، نیروهای دولتی حملات خود علیه شبه نظامیان داعش را تشدید کرده‌اند. تلویزیون العراقیه از کشته شدن 200 فرد مسلح از عناصر گروه تروریستی در یکی از باغ‌های منطقه بیجی در جنوب شهر تکریت واقع در استان صلاح الدین عراق خبر دادند، احمد عبد الله الجبوری استاندار صلاح الدین شنبه آزادسازی منطقه المعتصم و باز شدن جاده بغداد را اعلام کرد. الجبوری در این باره گفت که نیروهای امنیتی به فرماندهی سرگرد «فاضل الجبوری» و مساعدت عشایر البو فراج و الجبور و اهالی شهرک توانستند منطقه المعتصم در استان صلاح الدین را آزاد کنند.

 خبرگزاری السومریه نیوز عراق گزارش داد نیروهای امنیتی موفق شده‌اند با کمک عشایر، شهر «الضلوعیه» در شمال بغداد را از عناصر گروه تروریستی پس بگیرند.

این خبرگزاری ضمن اعلام این خبر از قول یک منبع امنیتی افزود نیروهای مورد نظر راهی شهر «بیجی» شدند تا گروه‌های مسلح را از آن منطقه بیرون برانند.   اما در بحبوحه این ناآرامی‌ها، نیروهای کرد کنترل شهر کرکوک و یک میدان بزرگ نفتی را در خارج از منطقه خودمختار کردستان به کنترل خود در آوردند. پس از یک دهه اختلاف دولت مرکزی با کردها بر سر شهر نفت‌خیز کرکوک، منابع رسانه‌ای گزارش دادند در پی حمله گروه‌داعش به شمال عراق فقط چند ساعت طول کشید تا بر این شهر مسلط شوند و نیروهای کرد به ارتش عراق دستور داده‌اند از منطقه خارج شوند. کرکوک واقع در 290 کیلومتری شمال بغداد است و ساکنان آن متشکل از کردها، سنی‌ها و شیعیان می‌شود. یک نماینده مجلس عراق این اقدام کردها را محکوم کرد و آن را توطئه‌ای با همکاری بعضی دولت‌های خارجی عنوان کرد که می‌تواند به ایجاد مشکلاتی منجر شود.

طرح تجزیه عراق!

در پی این تحولات بعضی رسانه‌های امریکایی از طرح تجزیه عراق سخن گفته و آن را بهترین راه برای پایان دادن به بحران این کشور عنوان کردند. نشریه نیشن با یادآوری اظهارات جو بایدن معاون رئیس‌جمهور امریکا که در سال 2007 ایراد کرده بود، می‌نویسد: «بحران فعلی نشان می‌دهد، پیشنهاد بایدن بهترین گزینه برای عراق است.» بایدن در این سخنرانی مدعی شده بود تنها راه ‌حل پایدار برای ایجاد امنیت تقسیم عراق به سه منطقه کرد، سنی و شیعه است. این نشریه در ادامه به نقل از خلیل زلمای سفیر سابق امریکا در عراق بین سال‌های 2005 تا 2007 می‌آورد: «اگر در اینجا یک توافق سیاسی وجود ندارد، اگر داعش بر مناطق سنی نشین مسلط شده و اگر مالکی بر نخست وزیری خود اصرار دارد، پس شما می‌توانید یک سنایوری احتمالی را مشاهده کنید که در حال رخ دادن است، کردها قبلاً مناطقی را به کنترل خود در آورده‌اند، داعش به دنبال ایجاد خلافت اسلامی در منطقه است و گزارش شده بعضی از نیروهای بعثی صدام حسین نیز به آن ملحق شده‌اند. » این نشریه گزارش داده است مالکی که روز پنج‌شنبه با بایدن گفت‌وگو کرده است، با این طرح مخالفت کرده است.

سایت پولتیکو نیز نوشت:«این هفته به قضاوت بایدن در مورد عراق، جنبه‌ای متفاوت بخشید و حوادث اخیر عراق درخواست توجه دوباره به پیش بینی یک دهه پیش او را مطرح کرد. . . به عبارت دیگر، هر چند ممکن است بایدن به خاطر برخی درخواست هایش در زمینه سیاست خارجی ضربه خورده باشد، ولی قضاوت او در مورد ظرفیت ماندن عراق به عنوان یک کشور، اکنون عاقبت اندیشانه به نظر می‌رسد.» همین دیدگاه طی یکی دو روز گذشته در برخی رسانه‌های امریکایی دیگر نیز تکرار شده است. نامو عبد الله در تحلیلی برای الجزیره امریکا با عنوان «برای نجات عراق، آن را تقسیم کنید» همین دیدگاه را با زبان و ادبیاتی متفاوت تکرار می‌کند.

با این حال جرج کیوس، تحلیلگر موسسه بروکینگز به واشنگتن پست گفته، بعید است که کردها به دنبال استقلال رسمی از عراق باشند، چراکه این اقدام می‌تواند با مخالف قوی ترکیه و ایران مواجه خواهد شد. از طرف دیگر باراک اوباما رئیس‌جمهوری امریکا روز جمعه در واشنگتن گسیل نیروهای زمینی به عراق را منتفی دانست. اوباما پیشروی جهادگرایان سنی داعش را یک «بیدارباش» خواند و تأکید کرد که عراق به پشتیبانی بیشتری نیازمند است. وی همزمان از مسئولان سیاسی در عراق خواست که بر اختلافات مذهبی و قومی میان خود غلبه کنند و با رهبران سیاسی وارد مذاکره شود که تحلیلگران منظور اوباما از وارد مذاکره شدن با رهبران سیاسی را دادن امتیاز به کردها عنوان کردند.  اوباما در عین حال گفت: در نهایت بر عهده عراقی‌ها است که مشکلات خود را حل کنند.

وی افزود: امریکا به سادگی خود را درگیر اقدام نظامی در عراق نمی‌کند مگر اینکه دولت عراق کاهش تنش‌های فرقه‌ای را تضمین کند.

جنگ عربستان علیه ایران در خاک عراق

فارین پالیسی گزارش داد، این حمله به مثابه ضربه‌ای به دولت نوری المالکی و رویای چندین ساله پادشاهی عربستان سعودی است چراکه این کشور مالکی را متحد ایران می‌داند و به همین خاطر از اعزام سفیر به بغداد تاکنون خودداری کرده و سایر کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس را تشویق به اتخاذ اقدام مشابه می‌کند. در ادامه این تحلیل آمده است پس از ناکامی عربستان در ساقط کردن بشار اسد در سوریه، بحران عراق فرصتی جدید برای ریاض فراهم آورده است تا ضربه استراتژیکی به ایران وارد کند.