قدرت‌نمایی مسکو در سالگرد شکست آلمان نازی

سیدنادر نوربخش / کارشناس ‌ارشد مطالعات اروپا

سالروز تسلیم بی قید و شرط قوای آلمان نازی به نیروهای متفقین در روز 8 می‌1945 به عنوان نماد پایان جنگ جهانی دوم در اروپا شناخته میشود، اگرچه پایان کامل جنگ با تسلیم ژاپن چند ماه بعد از آن محقق گردید. روز پیروزی‎(Victory day) ‎‏ همه ساله همزمان با 8 مه‌ در کشورهای غربی و 9 مه ‌در کشورهای سابق بلوک شرق جشن گرفته می‌شود. امسال اما این مراسم در شرایط منحصر بفردی برگزار شد. رویارویی کم سابقه روسیه با کشورهای غربی بر سر مسئله اوکراین باعث شد شصت و نهمین سالروز پیروزی بر آلمان نازی در روسیه به صحنه قدرت نمایی این کشور تبدیل شود؛ امری که از زمان جنگ سرد تا به حال دیده نشده بود.

ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه در مراسمی که به همین مناسبت در میدان سرخ مسکو برگزار شد نقش شوروی را در مقاومت در برابر فاشیسم مورد ستایش قرار داد و اظهار داشت: «‎اراده آهنین مردم شوروی و شجاعت و استقامت آنان بود که اروپا را از بردگی نجات داد. »‏‎ ‎وی با تاکید بر نقش شوروی در شکست نازی‌ها که به بهای جان میلیون‌ها تن از مردم این کشور تمام شد، اعلام داشت که هرگز اجازه خیانت به آرمانهای مردم روسیه را نخواهد داد. پوتین پس از شرکت در مراسم رژه نظامی در میدان سرخ مسکو به سوی بندر سواستوپل در کریمه پرواز کرد. همزمان در بسیاری از شهر‌های روسیه، مراسم مشابهی با نمایش تجهیزات نظامی از جمله تانک‌ها و موشک‌های قاره پیمای بالستیک صورت پذیرفت تا نشان دهند روسیه حاضر نیست از منافع ملی خود در اکراین چشم پوشی کند.

پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، در نخستین بازدید از شبه جزیره کریمه پس از جدایی از اوکراین اظهار داشت: «من اطمینان دارم که سال 2014 نقطه عطفی خواهد بود در تاریخ این شهر و بلکه تاریخ کل کشور ما، چراکه مردم کریمه تصمیم گرفتند تا با روسیه یکی شوند و وفاداری خود با گذشته را نشان دادند.» در ماه مارس، اهالی کریمه در یک همه پرسی با 97 درصد آرا، الحاق به روسیه را پذیرفتند. انضمام شبهه جزیره کریمه به خاک روسیه و ایجاد بحران در منطقه اوکراین را به مرز جنگ داخلی تمام عیار کشانده است. این مسئله همچنین تنش بزرگی را میان غرب و روسیه به دنبال آورده که از زمان پایان جنگ سرد سابقه نداشته است.

‏پوتین که از وی به عنوان یکی از قدرتمند‌ترین رهبران روسیه نام برده می‌شود، معتقد است که فروپاشی اتحاد شوروی، بزرگترین فاجعه ژئوپلتیک قرن بیستم بوده، چرا که پس از آن، میلیون‌ها تن از مردم روسیه به ناگهان خود را در خارج از مرزهای این کشور یافتند. تحلیل گران بر این باورند که وی قصد دارد با قدرتمند ساختن روسیه، اعتبار و احترام شوروی را احیا کند. اگر وی در انتخابات ریاست جمهوری پیش رو که در سال 2016 برگزار می‌شود به پیروزی برسد، از نظر مدت زمان حضور در این سمت، از «لئونیدبرژنف» هم پیشی خواهد گرفت و دومین شخص از نظر مدت زمامداری پس از استالین خواهد بود.

طی 14 سال حکومت وی، مراسم روز پیروزی بر آلمان نازی به یک جشن میهنی تبدیل شده و در حال مبدل شدن به با اهمیت‌ترین روز تعطیل در روسیه است. این روز در سال‌های پیش از آن، تنها مراسمی بود برای گرامیداشت جانباختگان جنگ و تجلیل از کهنه سربازان، اما از سال 2008 به این سو، پوتین مراسم رژه نظامی میدان سرخ مسکو را که از بعد از فروپاشی شوروی و از سال 1991 متوقف شده بود، مجددا احیا کرد. در این ایام، پرچم سرخ، ستاره و داس و چکش شوروی به وفور به چشم می‌خورند. در کنار این، نماد سیاه و نارنجی سن ژرژ که سمبل نظامی دوره تزارها محسوب می‌شود نیز در سالیان اخیر به نماد ملی گرایی روسی تبدیل شده و از سوی جدایی طلبان طرفدار روسیه در اوکراین، مورد استفاده قرار می‌گیرد.

شرایط کنونی منطقه، وضعیت منحصر بفردی را برای پوتین مهیا کرده، به طوری که هم از گسترش گرایش‌های ناسیونالیستی روس بهره می‌برد و هم از پتانسیل نوستالژی دوران شوروی. در کنار این، گرایش‌های دست راستی دولت اوکراین، این تقابل را یادآور شرایط جنگ جهانی دوم کرده، به طوری که بسیاری در روسیه، نبرد با سردمداران اوکراین و حامیان اروپایی آنها را ادامه رویارویی با فاشیسم تلقی می‌کنند.