افغانستان قربانی رقابت آمریکا و انگلیس

رضا اشرفی

انتخابات افغانستان که پس از حامد کرزای، رئیس‌جمهور فعلی به دنبال مشخص کردن رئیس‌جمهور بعدی است، با پیچیدگی‌های فراوانی مواجه شده است که حتی در روزهای پس از برگزاری دور دوم انتظار می‌رفت به سمت تنش‌های خیابانی پیش برود؛ اتفاقی که به هر جهت شکل نگرفت، اما در این‌باره نباید فراموش کرد که نوع برخورد نامزدی که گفته می‌شد عرصه را باخته است، سبب شد تا روندهای سیاسی به سمت تنش پیش نرود.

پس از شمارش آرای انتخابات در دور اول مشخص شد که دو رقیب اصلی یعنی عبدالله‌عبدالله و اشرف غنی احمد زی به دور دوم راه یافته‌اند، به این علت که هیچ‌یک نتوانستند اکثریت آرا را به دست آوردند.

در دور دوم نیز بسیاری با این آمادگی روانی پیش رفتند و در انتخابات شرکت کردند که عبدالله‌عبدالله پیروز انتخابات خواهد بود، در حالی که در شمارش آرا که بسیار کند هم انجام می‌شد مشخص شد که اشرف غنی احمد زی با فاصله قابل توجهی جلو است و حتی می‌توان از وی به عنوان پیروز انتخابات و رئیس‌جمهور آینده افغانستان نام برد.

همین مسئله اعتراضاتی را از سوی عبدالله‌عبدالله و حامیانش به همراه داشت که هر لحظه امکان تنش‌هایی سیاسی شدید در افغانستان انتظار می‌رفت. در این باره چند مسئله قابل توجه است که نباید فراموش شود؛ ابتدا اینکه اگرچه عبدالله‌عبدالله به لحاظ تباری به پشتون‌ها می‌رسد، اما در هر صورت او یک تاجیک است و به راحتی قابل هضم نیست که در افغانستان اشخاص تأثیرگذار دیگری به عنوان رئیس‌جمهور انتخاب شود.

تاریخ افغانستان نشان می‌دهد که تاکنون در غالب موارد این پشتون‌ها بوده‌اند که قدرت را به دست داشته‌اند و حال نمی‌توانند ببینند که قدرت سیاسی افغانستان به دست غیرپشتون‌ها بیفتد. بسیاری معتقد بودند که عبدالله‌عبدالله حتی در دور پیشین که با حامد کرزای رقابت می‌کرد، می‌توانست ریاست‌جمهوری را دست بگیرد؛ اما اتفاقی که رخ نداد و این مسئله در دور کنونی نیز با چالش‌های فراوانی مواجه شده است.

به هر جهت راضی کردن پشتون‌ها در افغانستان بر اینکه فردی غیر از طایفه و تبار شما باید قدرت را به دست بگیرد، کار ساده‌ای نیست. نباید این مسئله را فراموش کرد که اگرچه پشتون‌ها طالبان نیستند، اما طالبان پشتون هستند، بنابراین این دو راحت‌تر حرف هم را می‌فهمند. به همین دلیل می‌توانند به اندازه کافی فشار لازم را وارد کنند. اما به هر صورت واقعیت‌های موجود و شمارش آرا می‌تواند سخن دیگری را تأیید کند، این همان مسئله‌ای است که عبدالله‌عبدالله و حامیانش بر آن تأکید دارند.

زمزمه تقلب در انتخابات به گونه‌ای بود که حتی موجب تغییراتی در رأس مسئولیت‌های انتخاباتی افغانستان شد. به هر حال مدارکی که عبدالله و حامیانش در اختیار داشتند به گونه‌ای نبود که در مجامع بین‌المللی و در بین کشورهای تأثیرگذار بتوان آن را نادیده گرفت. از این‌رو برخی از کشورها به شکل آشکار و پنهان وارد این کارزار شدند.

اما آنچه که بیش از همه خودنمایی کرد سفر جان کری، وزیر امور خارجه آمریکا به کابل و دیدار با مقامات افغانستان بود. در حالی که هر یک از نامزدها ادعاهای خودشان را مطرح می‌کردند پس از این سفر موافقت کردند که آرا به طور کامل شمرده شود و حتی به گفته عبدالله‌عبدالله آرای پاک از آرای ناپاک تمیز داده شود.

اما چرا آمریکا به شکل صریح وارد این مسئله شد و حتی نماینده پشتون‌ها را راضی کرد که آرا بازشماری شود؟ آیا آمریکا معتقد بود که تقلبی در انتخابات افغانستان صورت گرفته یا اینکه مطمئن است در بازشماری آرا بار دیگر اشرف غنی احمد زی برنده و پیروز انتخابات خواهد بود؟

در این زمینه آنچه را که نباید فراموش کرد این است که رقابت انگلیس و آمریکا به شکل پنهانی و غیر علنی همچون بسیاری از نقاط دیگر در جهان کنونی افزایش پیدا کرده است؛ مسئله‌ای که رسانه‌ها بسیار کم و به ندرت به آن می‌پردازند. آنچه که امروز در افغانستان و انتخابات این کشور هم دیده می‌شود صحنه‌ای غیرعلنی از همین مسئله است.

با توجه به اینکه انگلیس در مراکز و حوزه‌های جنوبی افغانستان مستقر است با پشتون‌ها و حتی طالبان ارتباط بیشتر و عمیق‌تری دارد، از این رو به نفعش خواهد بود که پشتون‌ها بار دیگر پیروز انتخابات شوند. این در حالی است که آمریکا نگرانی‌ای از پیروزی پشتون‌ها ندارد، زیرا حامد کرزای برگزیده شده آمریکا پس از سرنگونی طالبان است،‌ اما علاقه‌ای ندارد که قدرت در افغانستان به گونه‌ای منتقل شود که خواسته‌های انگلیس به شکل حداکثری برآورده شود. از این رو واشنگتن علاقه‌مندی خود را به تشکیل دولت وحدت ملی در این کشور پنهان نمی‌کند تا با موافقت ادامه حضور پشتون‌ها در رأس قدرت، تاجیک‌ها،‌ شمال‌نشینان و موافقان و حامیان عبدالله‌عبدالله نیز از قدرت دور نمانند تا از این طریق ترکیبی از اقوام و گرایش‌ها در این کشور شکل بگیرد که البته چشم‌انداز نامشخصی دارد، زیرا تساهل و همزیستی سیاسی در این صورت بسیار مهم است که شکننده هم می‌نماید.

افغانستان اکنون گرفتار رقابت آشکار و پنهان انگلیس و آمریکا است، به‌گونه‌ای که هر کدام تلاش دارند تا در روند سیاسی افغانستان به جایگاهی ویژه دست یابند و ترکیب را بر اساس منافع خود چینش کنند. هر چند که روند بازشماری آرا چندین بار متوقف شده، اما رقابت میان آمریکا و انگلیس برای رفع این موانع با محور اهداف خود ادامه دارد، چنانکه اوباما رئیس‌جمهور آمریکا تاکنون چندین مرتبه با طرف‌های انتخابات افغانستان گفت‌وگو کرده و خواستار تشکل دولت ملی توسط آنان شده‌ است. رقابتی که البته دامنه آن به حوزه مذاکره با طالبان و حتی ایفای نقش پاکستان در افغانستان نیز رسیده و هر کدام تلاش دارند تا پایه‌های نفوذ خود را در افغانستان و پاکستان تقویت کنند و دیگری را در حاشیه قرار دهند، هر چند که در ظاهر از هماهنگی با یکدیگر در حل چالش‌های این دو کشور می‌گویند.