«آبه» به دنبال نقش جهانی برای ژاپن

ترجمه: رضا فروغی‌زاده

از سپتامبر سال گذشته که شینزو آبه به عنوان نخست‌وزیر ژاپن منصوب شد، وی سفرهای بسیاری انجام داده است. او بلافاصله از چین و کره جنوبی که در زمان جونیچیرو کوایزومی ـ نخست‌وزیر سابق ژاپن ـ روابط تیره‌ای با ژاپن داشتند، دیدار کرد و در ماه ژانویه سال جاری به اروپا سفر کرد تا ژاپن را به عنوان کشوری دموکرات نشان دهد. اخیراً نیز وی پس از دیدار از واشنگتن و مذاکره با جرج‌بوش رئیس‌جمهور آمریکا، به خاورمیانه که تأمین کننده بیش از سه چهارم نفت ژاپن است، سفر کرد. مقامات ارشد دولت ژاپن می‌گویند سفرهای شنیزو آبه مسیر مشخصی را به تصویر می‌کشد. در حالی که ائتلاف ژاپن با آمریکا، سیاست امنیتی ژاپن را استحکام می‌بخشد، شینزو آبه درصدد سوق دادن ژاپن به سمت مسیر قدرتمند‌تر و مستقلی است. به گفته یکی از مقامات، ژاپن نقشی بزرگ را در آسیا ایفا می‌کند و باید با دو قدرت مطرح یعنی چین و روسیه بر سر منابع، قدرت و حیثیت رقابت کند. اولین سفر آبه به عنوان نخست‌وزیر ژاپن به واشنگتن و دیدار با جرج‌بوش رئیس‌جمهور آمریکا تحت تأثیر اظهارات ماه مارس وی در زمینه نقش ارتش ژاپن در دوره جنگ و اعمال فشار بر زنان و سوءاستفاده جنسی از آنان در جنگ قرار گرفت.

به طوری که اعتراضات جهانی، آبه را مجبور به نوعی عذرخواهی کرد. او عذرخواهی خود را برای بوش نیز تکرار کرد که وی نیز آن را پذیرفت، گویا که رئیس‌جمهور آمریکا از جانب قربانیان صحبت می‌کرد.

بوش سیاست شینزو آبه در خصوص برطرف سازی تیرگی روابط با همسایگان خود را که با دیدارهای کوایزومی از معبد یاسوکونی (معبد جنگ توکیو) تشدید شده بود، مورد تحسین قرار داد. در عین حال، آمریکا به همکاری و حتی رهبری چین در مواجهه با مسأله کره شمالی که در ماه اکتبر سال گذشته به عنوان یک کشور هسته‌ای مطرح شد، نیاز دارد و در درازمدت نیز قصد دارد چین را به عنوان یک «شریک مسئول» در نظام بین‌المللی وارد سازد و این هدف میسر نمی‌شود مگر آنکه ژاپن تیرگی روابط با همسایگان خود را برطرف سازد.

سیاست شینزو آبه بر پایه تأکید بر فعال‌تر بودن نقش کشورش بیش از پیش در گروه متحدان خود نیز مورد استقبال قرار گرفت. پس از آنکه آبه از سفر واشنگتن بازگشت، تارو آسو وزیر امور خارجه و فومیو کیوما وزیر دفاع ژاپن مذاکراتی را با کاندولیزا رایس و رابرت گیتس همتایان آمریکایی خود ترتیب دادند. آمریکایی‌ها با در نظر گرفتن موشک‌های هسته‌ای کره شمالی به دفاع و حمایت از ژاپن علیه هرگونه تهدید هسته‌ای و متعارف متعهد شدند که بازگو کننده حمایت چتر هسته‌ای آمریکا از ژاپن است.

آمریکا همچنین وعده داده است که دو سیستم ضد‌موشکی ساخت خود را در اختیار ژاپن قرار دهد و همچنین با در نظر گرفتن افزایش قدرت نظامی چین به مانند تهدید هسته‌ای کره شمالی، آمریکا حتی اعلام کرده که ممکن است جنگنده‌های اف ـ 22 پیشرفته را نیز به ژاپن بفروشد. ژاپن از طریق افزایش همکاری‌های نظامی خود درصدد است قدرت دفاع از خود را ارتقا بخشد، هر چند این امر با قانون اساسی ژاپن مغایرت دارد، به طوری که قدرت دفاع جمعی بر خلاف مقررات این کشور است. برای مثال ژاپن نمی‌تواند موشک‌های کره شمالی را که به سمت آمریکا نشانه رفته است، هدف قرار دهد و یا به حمله موشک‌های کره شمالی به یک کشتی آمریکایی واکنش نشان دهد. هر چند، قبل از سفر آبه به آمریکا، دولت ژاپن تجدیدنظر در قوانین خود را اعلام کرد.

به رغم قانون دفاع از خود، شینزو آبه در تلاش برای اثبات این مطلب که ژاپن می‌تواند نقش فعالتری را در امنیت جهان ایفا کند. برای مثال می‌توان به حضور 600 نیروی زمینی ژاپن که طی سال گذشته در عراق مستقر بودند، اما اجازه استفاده از اسلحه را نداشتند، اشاره کرد. در سوم ماه می که شصتمین سالگرد تدوین قانون اساسی را ژاپن بود آبه تجدید نظر در قانون اساسی را از جمله بازنگری دربندی که ژاپن را صلح‌جو می‌نامد، پیشنهاد داد. ژاپن در ارزش‌هایی نظیر بشردوستی، دموکراسی و قانون نیز نقش ایفا می‌کند.

این کشور خواستار روابط نزدیک‌تر با هند به عنوان یک کشور دموکراتیک است و اخیراً نیز یک پیمان ائتلاف امنیتی با استرالیا به عنوان دومین متحد خود به امضا رسانده است. تاروآسو وزیر امور خارجه ژاپن از «منحنی آزادی و خوشبختی» صحبت می‌کند که از ژاپن جریان پیدا می‌کند و با گذر از هند به کشورهای میانه‌رو خاورمیانه و سرانجام به اروپا امتداد می‌یابد، اما روسیه و چین این سیاست ژاپن را در راستای مقابله با خود می‌پندارند.

در عین حال، سفر اخیر آبه به کشورهای خلیج‌فارس نشان داد که عمل‌گرایی در دورنمای اظهارات ژاپن در خصوص گسترش دموکراسی نهفته است. در حالی که چین در حال انعقاد قراردادهای بزرگ انرژی در سراسر دنیا است، تلاش‌های ژاپن برای تأمین ذخایر نفتی طولانی مدت خود بی‌ثمر و بیهوده بوده است. در پاییز سال گذشته، دولت ایران به شدت ژاپن را تحت فشار قرار داد تا از میدان نفتی آزادگان صرف‌نظر نماید. میدانی که ژاپن در آن بسیار سرمایه‌گذاری کرده بود. کمی بعد نیز سهم ژاپن از پروژه گازی ساخالین ـ 2 که دولت روسیه در آن وارد شد، کاهش یافت. امتیازات ژاپن در عربستان و کویت نیز از بین رفته است.

بنابراین آبه طی سفرهای اخیر خود درصدد احیای مجدد منابع تأمین انرژی کشورش بود. به این منظور قراردادی بین عربستان و ژاپن به امضا رسید که طی آن عربستان منابعی برای ژاپن در نظر می‌گیرد و در ازای آن دولت ژاپن می‌تواند در مواقع اضطراری به آن دسترسی داشته باشد. در عین حال، بانک همکاری بین‌المللی ژاپن نیز اعلام کرد که یک میلیارد دلار به عنوان وام پیش پرداخت برای قراردادهای طولانی مدت نفتی به ابوظبی اختصاص داده است.

آبه طی سفرهای خود، میزبانان را با صحبت‌های ناخوشایند از دموکراسی آزرده نکرده، اما در عوض روابط چندجانبه و فعال‌تری را در منطقه از جمله پیشنهاد ایفای نقش به عنوان یک میانجی بی‌طرف در کشمکش‌های میان اعراب و اسرائیل مطرح کرده است. سیاست وی که ترکیبی از ایده‌آلیسم و عمل‌گرایی است نیز جایگاه وی را در ژاپن مطمئن ساخته است. چنین به نظر می‌رسد که ادامه این سیاست به نفع او باشد. روزنامه نیکی دیلی ژاپن در این خصوص می‌نویسد: از زمان انتصاب شینزو آبه به عنوان نخست‌وزیر، برای اولین بار است که محبوبیت وی در ژاپن افزایش یافته است.