بررسی بحران داعش در گفتوگو با دکترسیف الرضا شهابی کارشناس مسائل خاورمیانه
تغییر دولت در عراق وضع را بدتر خواهد کرد
مهدی میرتبار –
مقدمه:
در سالهای اخیر شاهد موج بهار عربی بودیم که در قالب اعتراضات و قیامهای مردمی گریبانگیر بسیاری از حکام مرتجع و ستمگر منطقه شد تا آنجا که بسیاری از این کشورها دچار انقلاب و تغییرحکومت و تحول اساسی در ساختار سیاسی و قدرت حاکمه شدند. البته کشورهای استعمارگر و حامیان و همپمانانش با دخالتهای مستقیم وغیرمستقیم و با حمایتهای همه جانبه از ایادی خود در بعضی از آن کشورها با ایجاد یا سوءاستفاده از اختلافات، موجبات سرکوبی قیامهای مردمی و به انحراف کشاندن اعتراضات و مطالبات مردمی را فراهم کرده که با این کار هزینههای سنگینی متوجه مردم بیدفاعی که چه بسا هیچ نقشی در اعتراضات مذکور نداشتند نمودند و فجایعی عظیم را برای جهان بشریت به ارمغان آوردند؛
حمایت از رژیم کودتا در مصر و تحریک آنان در سرکوبی حامیان دولت قانونی آن، حمایت از تکفیریها وتروریستهای سوریه که به نام ارتش آزاد در حال جنگ با دولت منتخب سوریه و کشتار ملت آن بوده، و دیگر گروههای تروریستی نظیر جنبش النهضه که این گروه هم از لحاظ جنایت و فجایع دست کمی از آن گروه ندارد و... تنها بخشی از این فجایع و وقایع ناگوار است. تا آنجا که هر یک از گروههای تروریستی خود را برحق و دیگری را باطل دانسته و سعی نموده با کشتار و خونریزی و رعب و وحشت بیشتر، فضای جغرافیایی بیشتری را وارد قلمرو خود کند.
اما نکتهای که در اینجا حائز اهمیت است این است که تاکنون معمولا حوزه فعالیت تروریستهای مذکور و حامیان سیاسی و... شان تنها در محدوده جغرافیایی مربوطه شان متمرکز بود و هیچگاه تجاوزی از آن صورت نگرفته بود ولیکن با آمدن پدیده نامیمون و منحوسی به نام داعش که ظاهرا گوی جنایت و وحشی گریها را از دیگر رقبای خود ربوده، این وضعیت به هم خورد. داعش که همان مخفف عبارت «دولت اسلامی عراق و شام» است، با داعیه احیای خلافت اسلامی عموما گروهی با هویتی نامعلوم بوده که دقیقا مشخص نیست از سوی چه کشورهایی حمایت میشوند و ظاهرا فعالیت خود را ابتدا از لبنان آغاز کرده و بعد از عدم توفیق در آن کشور رهسپار سوریه شده و فعلا در عراق حضور دارد.
خوی وحشیگری و بربریت آنان به نحوی است که حتی کشورهایی که خود حامی تروریستهای تکفیری هستند نظیر آمریکا و عربستان را نیز به وحشت انداخته تا آنجا که آمریکا ایران را برای همکاری در سرکوب داعش به همکاری طلبیده است. نکته عجیبتر آنکه به یکباره شهرهای مهمی از عراق را نیز به تصرف خود درآورده و با پیشروی به سوی دیگر شهرها و مناطق که بیشتر آن کرد نشین هستند در آستانه تسخیر آنان بوده که با حمله ارتش عراق و نیروهای مردمی که با حکم جهاد آیتالله سیستانی به ارتش پیوسته بودند ناکام ماند. برای بررسی بیشتر موضوع با دکترسیف الرضا شهابی از فعالان و کارشناسان مسائل بینالملل و خاورمیانه گفتوگو کردیم. گفتوگوی «مردمسالاری» با دکتر شهابی را میخوانید:
* به عنوان اولین سوال مختصری درخصوص چگونگی شکلگیری پدیده داعش توضیح دهید.
** در مورد چگونگی تشکیل گروه موسوم به «داعش» باید به عرض برسانم بعداز حمله آمریکا به عراق و سرنگونی حکومت صدام حسین؛ جمعی از سنیهای عراق گروهی تشکیل داد به نام «دولت اسلامی عراق» که هدفشان برپائی حکومت اسلامی در قالب «خلافت» در عراق و در پی آن توسعه در کشورهای اسلامی بود. آنها در آن زمان متاثر ازعملکرد و تفکرات گروه «القاعده» بودند و یک سری انفجاراتی هم در زمان حضور آمریکائیها در عراق انجام دادند و ضرباتی هم به آمریکائیها وارد کردند. بعد از بحرانی شدن اوضاع سیاسی و امنیتی در سوریه در سالهای اخیر؛ اعضای گروه دولت اسلامی عراق وارد سوریه شدند و سعی کردند از اوضاع بحرانی سوریه در جهت دستیابی به هدفشان که در بالا به آن اشاره شد استفاده کنند و ازاین زمان به دنبال نام عراق؛
شام را که شامل سوریه میشود اضافه کردند و به نام گروه «دولت اسلامی عراق و شام» معروف شدند و مخالفان شان به اختصار به آنها «داعش» میگویند. نامی که خود داعشیها از آن خوششان نمیآید. اعضای این گروه فوق العاده عملیاتی هستند و در حال حاضر با القاعده و گروههای وابسته به القاعده در منطقه خاورمیانه عربی نظیر «النصره» که در سوریه فعال است ارتباطی ندارند وحتی ضدیت هم دارند.
* به نظر شما آیا حامیان داعش تنها حزب منحله بعث و حامیان صدام هستند یا این که از سوی دیگر کشورها هم حمایت میشوند؟
** از ابتدا داعشیها با حزب بعث و حامیان صدام در ارتباط ارگانیگ و حتی فکری نبودند ولی در پروسه فعالیتهائی که داشتند در یک بستر قرار گرفتند و داعشی که نتوانست با اعضای القاعده در سوریه به هماهنگی عملیاتی دست پیدا کند قطع به یقین با بعثیها هم در میان مدت و طولانی مدت نمیتواند هماهنگ باشد. فقط در این مقطع هماهنگیهائی بوجود آمده است. حامیان مالی گروههائی نظیر داعش؛ تعدادی از سرمایه داران عرب هستند و برخی از دولتهای عربی هم برای قدرت نمائی در منطقه از این گروهها تا حدی حمایت میکنند . گروههائی نظیر داعش برای دولتهای وابسته به قدرتهای فرا منطقه ای نمیتوانند خیلی مطمئن باشند و در دراز مدت تضادهائی بین آنها بروز خواهد کرد.
* علت تحرکات اخیر گروه داعش در تصرف شهرهای مهم عراق را در چه میدانید؟ باتوجه به این که کردهای شمال عراق توانسته بودند حتی بر صدام نیز پیروز شده و حکومت مستقلی در زمان صدام در آن مناطق تشکیل دهند چرا حکوت منطقه کردستان عراق در مقابل گروه داعش که از لحاظ توان نظامی به هیچ وجه قابل مقایسه با نظامیان زمان صدام نیست نتوانستند دفاع آنچنانی از خود بروز دهند؟
این سوال شما دو قسمت است : از این که فرمودید علت تحرکات اخیر داعشیها چیست؟ یکی از علل اصلی، در عملکرد دولت متمایل به ایران شیعی آقای نوری مالکی است. صدام حسین بر روی سنیها متمرکز شده بود و با شیعهها رابطه خوبی نداشت و شیعههای عراق را وابسته به ایران میدانست و از این رو در مجموع شیعههای عراق درچالش با دولت سنی صدام قرار گرفتند و الان برعکس شده و سنیهای عراق از عملکرد دولت متمایل به ایران؛ رضایت ندارند و به این خاطر شهرها و استانهای سنی نشین نظیر «فلوجه» مرکز ثقل درگیریها است و داعشیها از این تضاد بین سنیها و دولت استفاده کردند و توانستند بخشی از سنیهای عراق را با خود همراه سازند.
در مورد کردها؛ در واقع قضیه این که کردها به دنبال تشکیل و تاسیس یک دولت مستقل کردی هستند و اگر تا الان دست به چنین کاری نزدند و اعلام استقلال نکردند به این خاطر است که شرایط منطقه یعنی مخالفت کشورهای ایران و ترکیه و سوریه قبل از بحران و همچنین شرایط بینالمللی این اجازه را به آنها نداد ولی بدنبال فرصتسازی هستند و اگر اوضاع عراق بحرانی شود ودر آستانه تجزیه قرار بگیرد فرصتی را برای کردها مهیا میکند. با ادامه وضعیت بحرانی موجود؛ کردها اعلام استقلال خواهند کرد و از این رو خیلی خودشان را درگیر با داعشیها نمیکنند و تا جائی که اقلیم کردستان عراق تهدید نشود با عملکرد داعشیها موافق هستند.
* حکومت عراق علیرغم حضور فیزیکی اطلاعاتی در اقصی نقاط عراق، چطور از قبل نتوانست حضور داعش را پیشبینی کند؟
** البته آنطور که میفرمائید نیست چون دولت عراق؛ حضور فیزیکی و اطلاعاتی قوی در اقصی نقاط این کشور مخصوصا در مناطق سنی نشین ندارد و اگر داشت میتوانست تا حدودی اوضاع پیش آمده را مهار کند و اجازه ندهد در کوتاهترین زمان ممکن دومین شهر عراق در تصرف مخالفانش قرار بگیرد.
* بعضیها علت سقوط شهرهای مذکور را ناشی از همکاری بعضی از مسوولین عراقی با داعش میدانند تا آنجا که استاندار نینوا مجبور به فرار به اربیل شد، نظر شما در این خصوص چیست؟
** قطعا درهر جای دنیا شما مشاهده بفرمائید عملیات موفقیت آمیز بدون همکاری با باصطلاح «ستون پنجم» ممکن نیست. در استانها و شهرهائی که داعشیها موفقیت داشتند عوامل وابسته به دولت دخالت داشتند و به نظر من؛ در این مورد بعثیهائی که با داعشیها همکاری داشتند خیلی نقش داشتند زیرا با سران عشایر عراق از دیرباز یعنی از زمان دولت صدام حسین ؛ ارتباط داشتند و توانستند از این رابطه استفاده بکنند.
* با این نظر که بعضی از مقامات عمدا درمقابل داعش مقاومت نکردند که دولت نوری المالکی را تضعیف کنند و بگویند که او توان مدیریت و دفاع از عراق را ندارد، تا چه حد موافق هستید؟
** پاسخ این سوالتان را میتوانید از خلال پاسخهای قبلی بدست آورید همانطور که بیان شد مجموعه عواملی دست به دست یکدیگر دادند تا سبب شدند که اتحاد داعشیها و بعثیها موفق عمل کند. قبلا عرض شد عملکرد تا حدی یکجانبه آقای مالکی در بروز نارضایتی حتی در بین شیعههای عراق در بوجود آمدن وضع موجود بی تاثیر نبود.
* حکومت کردستان عراق چه تصمیمی برای مقابله با داعش در پیش گرفته است و آیا مبارزه کردها با گروه داعش ارتباطی با استقلال کردستان عراق از دولت مرکزی عراق دارد؟
** در مورد حکومت کردستان عراق به رهبری آقای بارزانی همانطور که عرض شد کردها بدنبال تشکیل و تاسیس یک دولت مستقل کردی هستند و حاضر هستند بطور غیر مستقیم از داعش حمایت کنند تا به هدفشان برسند و در ارزیابی کردها از اوضاع عراق؛ هرقدر وضعیت عراق نابسامان تر بشود یا به عبارتی در عراق هرچه آب گل آلودتر بشود آنها راحتتر میتوانند ماهی خود را که تشکیل دولت مستقل کرد است صید کنند. براین اساس؛ هرگاه ملاحظه کنند که داعش به اهداف تاسیس دولت مستقل کرد صدمه میزند در مقابلش خواهند ایستاد در غیر این صورت خودشان را به آب و آتش نمیزنند.
* آیا ممکن است داعش به کشورهای دیگر نیز حمله کند؟
** داعش ادعا دارد که در پی راهاندازی خلافت اسلامی در کشورهای مسلمان است و باتوجه به استراتژی داعش؛ کشورهای دیگر هم مورد هدف داعش قرار دارند. البته از آنجائی که اعضای داعش اهل تسنن هستند ازاین رو کشورهای سنی نشین در اولویت راهاندازی خلافت اسلامی قرار دارد. برخوردشان با ایران شیعی خصمانه است.
* یا تغییر دولت عراق و نخست وزیر کنونی آقای نوری المالکی تاثیری در اتحاد اقوام این کشور در مبارزه با داعش دارد یا خیر؟
** وضعیت درعراق به شکلی در آمده که با تغییر دولت آقای نوری مالکی؛ اوضاع بدتر خواهد شد و این مختصر وحدت و انسجامی که در عراق وجود دارد از هم پاشیده خواهد شد. آقای مالکی تنها کاری که از نظر سیاسی میتواند بکند بتدریج سنیهای خوش خیم را در حکومت مشارکت بدهد و با سنیهای بدخیم مبارزه بکند و اگر دراین کار هم تاخیر داشته باشد سنیهای معتدل را به سمت تندروی گرایش میدهد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
