آرایش جنگی در مرز ترکیه و عراق

نفیسه کوهنورد: تصاویری که این روزها از شهرهای جنوب ‌شرقی ترکیه مخابره می‌شود، یادآور فضای سالیان دهه 90 در این مناطق است. بار دیگر حکومت نظامی بر شهرهایی همچون سرناق و دیاربکر مستولی شده و هر صبح بر تعداد تانک‌ها و خودروهای زرهی که در گوشه و کنار خیابان‌ها اتراق کرده‌اند، اضافه می‌شود. چرا که ارتش این کشور با هدف مبارزه با حرکات تروریستی حزب کارگران کردستان (پ.ک.ک) عملیاتی تمام عیار را کلید زده است و به گفته خود قصد دارد ریشه این گروه را در شهرهای کردنشین خشک کند. شاید از این رو است که ارتش به جای نام «چکش» که بر عملیات واپسین سال‌های دهه 90 و اوایل قرن 21 نهاده بود، این بار نام «پتک» را برگزیده تا مصمم بودن خود را بیش از پیش اثبات کند. در کنار اقدام‌های داخلی رسانه‌های ترک به نقل از مقام‌های کشور زمزمه مداخله فرامرزی را سر داده‌اند که هدف آن انجام عملیاتی در شمال عراق است؛ جایی که سران و نیروهای اصلی پ.ک.ک در کوهستان‌های آن پنهان شده‌اند. با این حال ترکیه برای آغاز چنین اقدامی ناچار است نظر دولت عراق و آمریکا را جلب کند. در این راستا آنکارا رایزنی‌های طولانی را با بغداد و واشنگتن شروع کرده است. به این امید که در نهایت بتواند هر دو آنها را در این امر متقاعد کند. گرچه پاسخی که عراق پنجشنبه گذشته در نامه‌ای به ترکیه ارسال کرد، اندکی امیدوارکننده بود، به طور کامل خواسته ترک‌ها را برآورده نمی‌کند. دولت مالکی در این نامه تاکید کرده است که در مبارزه با ترور همراه آنکارا خواهد بود، اما هیچ حرفی از امکان انجام عملیات از سوی ترکیه در خاک این کشور به میان نیاورده است.

از سوی دیگر، آمریکا نیز از دادن جوابی واضح طفره می‌رود و فقط وعده می‌دهد که متحد دیرین خود را در این نبرد تنها نخواهد گذارد. همانطور که «کاندولیزا رایس» وزیر امور خارجه آمریکا سه روز پس از انفجار بمبی در منطقه «اولوس» آنکارا، طی تماسی تلفنی با همتای ترک خود ضمن ابراز همدردی با مردم ترکیه اظهار داشت کاخ‌سفید در مبارزه با تروریسم پشتیبان دولت این کشور است و قول داد که آمریکا بر میزان همکاری‌ها در این راه بیفزاید.

اما تا به حال نه تنها مجوزی برای مداخله ترک‌ها در شمال عراق از سوی واشنگتن صادر نشده که تحولات چند روز اخیر در این مناطق حاکی از این است که هرگونه اقدام خودسرانه ترک‌ها می‌تواند آنها را رودرروی آمریکایی‌ها قرار دهد. به گزارش روزنامه ملیت، دیروز همزمان با پرواز جنگنده‌های 16 ـ F این کشور بر فراز مرزهای جنوب شرقی، گروهی از نیروهای آمریکایی از شهر موصل به شهر مرزی «زاهه» در کردستان عراق منتقل و گروهی دیگر نیز در مرز «خلیل ابراهیم» تجمع کرده‌اند. همچنین دو هلی‌کوپتر آمریکایی هم از هوا تحرکات نیروهای ترک را در مرزهای عراق زیر نظر گرفته‌اند تا مبادا ترک‌ها نقطه صفر مرزی را رد کنند. از طرفی برخی رسانه‌ها هم از دیدار مسوولان امنیتی ـ اطلاعاتی آمریکا با «حسین برواری» والی شهر زاهه خبر داده‌اند. همه اینها نشانگر این است که واشنگتن کماکان موضع خود را نسبت به عملیات نظامی ترکیه در شمال عراق حفظ کرده و فعلا چراغ سبزی بر آن نشان نمی‌دهد. در مقابل آنکارا نیز سعی می‌کند کاخ‌سفید را با در پیش گرفتن سیاست‌هایی متفاوت به این امر راضی کند.

از یکسو «رجب طیب‌اردوغان» نخست‌وزیر ترکیه می‌گوید آنکارا برای انجام این عملیات به مشاوره و مجوز آمریکا نیازی ندنارد و به موازات این، نماینده ویژه ترکیه‌ها در مبارزه با ترویسم تاکید می‌کند که هرگونه اقدامی با هماهنگی آمریکا انجام خواهد شد. با وجود این نکته‌ای اکنون برخی سیاستمداران ترک را نگران کرده، وضعیت روابط آنکارا و واشنگتن است، دو متحدی که تا پیش از جنگ عراق در بیشتر موارد همسو با یکدیگر گام برمی‌داشتند. ولی عدم صدور مجوز برای عبور سربازان آمریکایی از خاک ترکیه در آغاز جنگ رشته میان این دو را از هم گسست. هرچند بعد از آن سران دو کشور سعی کردند موضوع را ظاهرا فراموش شده فرض کنند، به اعتقاد بسیاری از ناظران سردی آن دوران همچنان خود را در بعضی مواقع نشان می‌دهد.

در واقع آنکارا بر این باور است که هنوز تاوان آن تصمیم پارلمان را می‌دهد و به همین دلیل دستش از عراق کوتاه شده است.

این در حالی است که کردهای عراق نه تنها در زمان جنگ در زمره همرزمان اصلی آمریکا بودند، بعد از آن هم در جایگاه یگانه متحد نیروهای اشغالگر در برابر دیگر گروه‌های عراقی قرار گرفتند. یکی از مهمترین پایگاه‌های آمریکا در عراق، در شهر اربیل قرار دارد و پیشمرگان کرد وظیفه اطلاع‌رسانی و پشتیبانی سربازان آمریکایی را در شمال این کشور برعهده گرفته‌اند. همین هم به دغدغه‌های مقامات ترک افزوده و آنها را آزرده‌خاطر ساخته است.

از نگاه ایشان استقرار پایگاه‌های آمریکا در کردستان عراق به گونه‌ای از اهمیت ترکیه در نگاه واشنگتن می‌کاهد زیرا دیگر پایگاه‌ اینجرلیک این کشور تنها مقر امن و کارآمد آمریکایی‌ها در منطقه نیست. شاید به این خاطر است که هر از گاهی ترک‌ها موضوع این پایگاه را پیش کشیده و سعی می‌کنند مطمئن شوند پنتاگون هنوز از آن قطع نظر نکرده است. با این اوصاف به نظر می‌رسد موضوع عملیات فرامرزی نیروهای ترک جدای بهانه اصلی آن یعنی مبارزه با پ.ک.ک، بوته آزمایشی برای روابط آمریکا و ترکیه خواهد بود. در حقیقت آنکارا در این چارچوب تلاش می‌کند مناسبات خود را با واشنگتن محک بزند.