گروه بينالملل – علي ودايع: بحران اوکراين که حدود 9ماه پيشتر آغاز شد به زخمي تبديل شده است که به مغز استخوان رسيده است تا با تبادل پيامهاي تند و نبرد غيرمستقيم، جنگ سرد ميان کرملين و بروکسل نمود رسمي پيدا کند. تضاد منافع وارثان بلوک شرق و غرب، اوکراين را دوپاره کرده است؛هر لحظه ممکن است گرماي جنگي که در شرق اوکراين حس ميشود، شعله ور شود و نتيجه آن مشخص نيست.
اوکراين با متهم کردن روسيه به تحريکات نظاميدر کشورش و وارد کردن نيرو و تجهيزات در حمايت از جداييطلبان، خواستار عضويت کامل در ناتو شد که جديترين درخواست کييف از غرب براي کمک محسوب ميشود. به گزارش فرانس24، طي 72 ساعت گذشته جداييطلبان روسگرا توانستهاند تا جبهه جديدي را باز کرده و نيروهاي اوکراين را از يک شهر مهم در منطقه ساحلي استراتژيک در امتداد درياي آزوف عقب برانند.
ساکنان شهر دونتسک اعلام کردند تعداد زيادي از نيروهاي ارتش اوکراين مجهز به سلاحهاي سنگين در حال عقب نشيني از اين شهر ديدهاند. خبرگزاري محلي نووروسيا گزارش کرد شبه نظاميان مسلح در تازهترين درگيريهاي خود با نيروهاي ارتش اوکراين حدود 20 فروند تانک و خودروهاي زرهي ارتش را منهدم کردند. جداييطلبان هم اکنون در شهر نوووازوفسک مستقر شدهاند. طبق آخرين گزارشها جدايي طلبان چندان به سوي ماريوپل پيشروي نکردهاند. اما در نوووازوفسک به خبرنگاران اعلام کرده اند قصد دارند ماريوپل را به عنوان هدف بعدي اشغال کنند. در شهر ماريوپل هم از جداييطلبان و هم از دولت اوکراين حمايت ميشود.
اما حاميان دولت اوکراين کمک به نظامياني را که براي حفاظت از شهر آماده ميشوند آغاز کردهاند. شهر ايلووايسک در منطقه دونتسک گفت اين شهر منطقهاي راهبردي است زيرا موقعيت ايلووايسک به ارتش اوکراين اجازه ميدهد دونتسک را از مرزهاي روسيه و همچنان لوگانسک جدا کند و دونتسک را به عنوان بزرگترين شهر منطقه منزوي کند. شوراي امنيت ملي و دفاعي اوکراين روز گذشته اعلام کرد شهر ايلووايسک توسط روسيه و حاميان روسيه محاصره شده است و هم اکنون اوضاع سختي دارد. کييف و کشورهاي غربي مدعي هستند، تحولي در نتيجه ورود ستونهاي زرهي نيروهاي روسيه روي داده که به دستور ولاديمير پوتين، رييسجمهوري روسيه بوده تا از سقوط جداييطلبان حامياستقلال جلوگيري کنند. برهمين اساس غربيها سعي دارند با وضع تحريم و ارسال پيامهاي تهديد آميز کرملين را وادار به عقبنشيني کنند.
پيامهايي از جنس جنگ
روز جمعه در تنشي واضح،هواپيماي حامل سرگئي شوائيگو وزير دفاع روسيه از نوع Tu-154 از فرودگاه براتيسلاوا، پايتخت اسلواکي راهي مسکو شد. اما اين هواپيما مجبور شد به فرودگاه براتيسلاوا بازگردد، زيرا لهستان به اين هواپيما اجازه عبور از آسمان کشورش را نداد. وزير دفاع روسيه براي شرکت در مراسم هفتادمين سالگرد قيام اسلواکي عليه نازيهاي آلمان به اين کشور سفر کرده بود. به نوشته اشپيگل آنلاين، ولاديمير پوتين، رئيس جمهور روسيه که به اين مراسم دعوت شده بود به نمايندگي از طرف خود وزير دفاع روسيه را فرستاد.
هواپيماي وزير دفاع روسيه گرچه پس از چند ساعت تاخير دوباره اجازه پرواز از آسمان لهستان را دريافت کرد، اما اين ماجرا سبب عصبانيت و خشم مقامات روسي شد. روسيه از لهستان به علت بستن فضاي هوايي به روي هواپيماي حامل وزير دفاع کشورش به شدت انتقاد کرد. لهستان متحد اوکراين و يکي از منتقدين سرسخت سياستهاي روسيه در بحران اوکراين است.
درهمين حال، دو نشست فوقالعاده دو سازمان بينالمللي در کمتر از 24 ساعت برگزار شد يکي از اين نشستها امنيتي و ديگري نظاميبود. شوراي امنيت سازمان ملل در نيويورک يک نشست براي بررسي آنچه که مداخله روسيه (در اوکراين) ميداند تشکيل داد اين نشست خالي از تقابل و رويارويي ميان سفيران آمريکا و روسيه نبود در اين رويارويي اتهام دروغگويي به مسکو در خصوص مداخله اش در بحران اوکراين از يک سو و درخواست از آمريکا براي خودداري از جاهطلبيهاي ژئوپليتيک در اطراف روسيه از سوي ديگر، مطرح شد.
از سوي ديگر در جلسه پيمان آتلانتيک شمالي نيز به نوبه خود به سرعت اعضايش را در بروکسل دور هم جمع کرد و اين نشست فوقالعاده را با صدور بيانيه اي در محکوميت مسکو و درخواست از روسيه به دست برداشتن از حمايت از طرفداران خود در شرق اوکراين به پايان برد.
آندرس فوگ راسموسن، دبيرکل ناتو گفت: «روسيه به دادن تانک، خودروهاي زرهي، توپخانه و موشک انداز به جدايي طلبان اوکراين ادامه ميدهد همان طور که اين کشور از خاک خود و همچنين از داخل خاک خود اوکراين به سوي اين کشور آتش گشود.» راسموسن بر کمک پيمان ناتو به کييف تاکيد کرد بدون آن که ماهيت کمکهايي را که اين پيمان در اختيار اوکراين قرار خواهد داد فاش کند. به موازات موضع گيري رسميناتو، روزنامه فايننشال تايمز گزارش داد که ناتو در نظر دارد تا 10 هزار نيروي واکنش سريع براي مقابله با روسيه مستقر کند. درهمين حال، رئيسجمهوري آمريکا ظرف چند روز آينده به استوني سفر خواهد کرد و در يکي از نشستهاي ناتو شرکت ميکند تا پيام «قاطعانه و بسيار جدي» را به همتاي روسي خود بدهد مبني بر اينکه بايد تهاجمش به اوکراين را متوقف کرده و دست از کشورهاي بالتيک بردارد.
ايجاد نيروهاي واکنش سريع با همکاري بريتانيا، دانمارک، استوني، لتوني، ليتواني، نروژ و هلند است و گفته ميشود که کانادا نيز اعلام آمادگي کرده است اما هنوز مشخص نيست که تصميم نهايياش چيست. با وجود اينکه هيچ اعلام رسمياي نشده است اما ديويد کامرون، نخستوزير بريتانيا قرار است در نشست سران ناتو در چهارم و پنجم سپتامبر اين مساله را مطرح کند. اگرچه رئيسجمهوري ايالات متحده سعي دارد حمايت خود را در صورت برخورد نظاميبه کرملين مخابره کند اما بيشتر بر تحريمهاي اقتصادي تاکيد کرده است. در همين چارچوب رهبران اتحاديه اروپا که ديشب براي انتخاب فدريکا موگهريني، وزير خارجه 41 ساله ايتاليا، به جانشنين اشتون دور يک ميز در بروکسل جمع شده بودند، دور جديدي از تحريمها را عليه روسيه اعمال کردند.براساس مهم ترين بند آن ممنوعيت دسترسي روسيه به «جامعه ارتباط از راه دور بين بانکي مالي در سراسر جهان» تصويب شد.
پاسخ تند پوتين
ولاديمير پوتين در جمع جوانان حاميکرملين در تهديدي مشخص،گفت:«نيروهاي مسلح روسيه به پشتيباني تسليحات هستهاي خود آماده است تا با هرگونه تجاوزي مقابله کند و کشورهاي خارجي بهتر است اين مساله را درک کنند که به نفعشان است در امور داخلي ما دخالت نکنند.»
رييسجمهوري روسيه در اين نشست گفت که الحاق کريمه به خاک روسيه در ماه مارس براي حفاظت از مردم روسزبان اين منطقه از دست خشونت دولت اوکراين، ضروري بود و ادامه درگيري در مناطق شرقي اوکراين که جداييطلبان حاميروسيه اعتراضات خود را در ماه آوريل آغاز کردند، نتيجه امتناع کييف براي مذاکره است.
پوتين گفت:«بعيد است روسيه وارد هر نوع درگيري تمام عياري شود. ما چنين چيزي را نميخواهيم و براي آن برنامهاي نداريم اما طبيعتاً ما بايد همواره براي دفع هر نوع تجاوزي عليه روسيه آماده باشيم. شرکاي روسيه بايد اين مساله را درک کنند که بهتر است در امور داخلي ما دخالت نکنند. به شکر خدا گمان ميکنم که هيچکس در انديشه راهانداختن درگيري تمامعيار با روسيه نيست. من ميخواهم به شما يادآوري کنم که روسيه يکي از کشورهاي مهم در عرصه قدرتهاي هستهاي است.»
رييسجمهوري روسيه با لحني تند در خصوص اوکراين سخن گفت و آمريکا و اتحاديه اروپا را به دليل اقدام «مخالف قانون اساسي» و حذف ويکتور يانوکوويچ رييسجمهوري سابق اوکراين که از حاميان مسکو بود، به شدت انتقاد کرد.
وي گفت که مناطق شرقي اوکراين با عزل يانوکوويچ و جايگزيني وي با يک دولت حامياتحاديه اروپا موافق نبودند و هماکنون نيز هدف حمله خصمانه نيروهاي ارتش با استفاده از هواپيما، تانک و توپخانه قرار گرفتهاند.پوتين افزود:«اگر اين اقدامات ارزشهاي معاصر اروپايي است، پس من بايد بگويم که واقعاً نااميد شدهام. عملياتهاي نظامياوکراين در شرق اوکراين همانند محاصره لنينگراد در جنگ جهاني دوم توسط نازيهاست. روستاهاي کوچک و شهرهاي بزرگ تحت تصرف ارتش اين کشور درآمده و بسياري از مناطق مسکوني در پي حملات ارتش اوکراين تخليه شده و زيرساختها نابود شدهاند. اين اقدامات براي من يادآور جنگ جهاني دوم و زماني است که فاشيستهاي آلماني شهرهاي ما را به تصرف خود درآورند.» رئيسجمهور روسيه در ادامه سخنانش در جمع جوانان اقدامات يکجانبه واشنگتن در عرصه بينالملل را سرزنش کرد و گفت که آمريکا به هر چيزي دست ميزند، تبديل به عراق و ليبي ميشود.
آن گونه که از مواضع کرملين بر ميآيد؛ روسيه حاضر به عقب نشيني از مواضع خود نيست و گويا آماده مواجه با هراقداميائم از اقتصادي و نظامياست. روسيه که تجربه اقتصاد کاملا خودکفا را در زمان اتحاديه جماهير شوروي دارد به اقتصاد بسته و تعامل با کشورهاي متحد،تغيير جهت خواهد داد. کرملين در اين ميان از اصلي ترين اهرم فشار خود به غربيها يعني گران کردن گاز به اروپاييها استفاده خواهد کرد. مسکو زيرنظر ولاديمير پوتين با شکل دادن غول انرژي به نام گازپروم هژموني انرژي خود را بر قاره سبز حاکم کرده است و حالا بهترين زمان بهرهبرداري از آن است.
اوکراين که سبب اتحاد مجدد اتحاديه اروپا با آمريکا شده است موجب شکل گيري ائتلاف جمهوريهاي تحت امر شوروي در کنار يکديگر شده است که نقشه جنگ سرد و مرز بنديهاي قديميرا با اندکي تغيير نمايان ميکند.