مسکو در اندیشه ایجاد ائتلاف جدید علیه غرب (بخش اول)

سرویس خارجی: کارشناسان ابراز عقیده می‌کنند که دیدار اخیر عبدالفتاح السیسی از مسکو بیشتر عملی به نظر می رسد تا ایدئولوژیک. مصر امروز مصر دوران ناصر نیست؛ روسیه هم شوروی نیست.با این حال این دیدار در جوی شبیه دهه 1960 انجام شد. گروهی از هواپیماهای جنگنده روس هواپیمای رئیس جمهوری مصر را اسکورت می کردند در حالی که مراسمی نظامی بر روی یک کشتی از ناوگان دریای سیاه آماده استقبال شده بود. این موضوع منعکس کننده عزم روسیه برای ایجاد ائتلافی جدید برای مقابله با پیامدهای بحران اوکراین است. سفر سیسی به مسکو اهمیت ویژه ای برای روسیه دارد و میزان این اهمیت برای مصر نیز زیاد است.پس از تلاطم روابط مصر با ایالات متحده و اروپا در پی سرنگونی محمد مرسی و اخوان المسلمین، مصر به شدت نیاز به ایجاد تعادل در روابط خارجی خود و ایجاد پایگاهی در شرق برای مقابله با فشار غرب بر این کشور دارد.

سیسی که در اقامتگاه پوتین در شهر ساحلی سوچی با وی دیدار کرد گفت:همه مردم مصر سفر من به روسیه را با علاقه دنبال می کنند و انتظار روابط مستحکم میان دو کشور را دارند،من فکر می کنم ما به این آرزوی مردم مصر جامه عمل می پوشانیم.در کنار جنبه های سیاسی، تردید ایالات متحده برای تامین تسلیحاتی مصر در چالش هایی که این کشور در مرزهای غربی و شرقی با آن روبرو است قاهره را مجبور کرده که چشم به تسلیحات روسی داشته باشد. در همین حال، شایعه شده است که عربستان سعودی و امارات عربی متحده آماده تامین مالی یک قرارداد سنگین نظامی روسیه با مصر هستند.

پوتین در کنفرانس خبری مشترک خود با سیسی به این موضوع اشاره کرد و گفت: ما برای گسترش همکاری ها در زمینه تسلیحات گفتگو کرده ایم. وی همچنین از امکان تاسیس یک مرکز لجستیکی مصر در سواحل دریای سیاه خبرداد.در جبهه اقتصادی هم تحریم هایی که ایالات متحده و اروپا علیه روسیه اعمال کرده‌اند فرصت خوبی را برای بازگشایی بازاری میان روسیه و مصر به وجود آورده است. پوتین گفت که روسیه در سال جاری 5 میلیون تن گندم مورد نیاز مصر را تامین خواهد کرد و واردات محصولات کشاورزی خود به مصر را افزایش خواهد داد. پوتین همچنین گفت که با سیسی درباره ایجاد یک منطقه آزاد تجاری با اتحادیه گمرکی اوراسیا که بلاروس، قزاقستان و روسیه را شامل می شود، صحبت کرده است.

همکاری های اقتصادی میان مصر و شوروی سابق نتایج ملموسی در ساخت صنایع سنگین و نظامی و آموزش پرسنل فنی در زمینه های مختلف در مصر را به همراه داشت و اکنون نیز پس از اینکه سیسی اعلام کرد با پوتین درباره تاسیس یک منطقه صنعتی روسی در مصر به عنوان بخشی از پروژه توسعه کانال سوئز صحبت کرده، افق های تازه ای در این شکل از همکاری ایجاد شده است.

در زمینه انرژی هم مصر به دنبال ساخت یک راکتور هسته ای با کمک روسیه است. مصر و شوروی زمانی برای ساخت راکتور تحقیقاتی «انشاس» با هم همکاری داشتند .

اما به نظر می رسد همکاری بین دو کشور منابع تجاری انرژی را هم شامل می شود به ویژه اینکه مصر به گاز روسیه و در کنارش سرمایه‌گذاری و تخصص این کشور در زمینه اکتشاف و استخراج نفت و گاز طبیعی در مصر نیاز دارد.از نقطه نظر سیاسی این دیدار در زمانی بحرانی انجام شده است. روسیه اکنون یک بازیگر فرامنطقه ای در بحران سوریه است؛ بحرانی که از مرزهای سوریه خارج شده و به مرزهای کشورهای عرب خلیج فارس رسیده است. مصر هم با تهدید حضور داعش و همینطور خطر تروریست‌هایی روبروست که از لیبی به این کشور می آیند.

به نظر می‌رسد،هماهنگی مواضع روسیه و مصر در مسائل منطقه ای مانند سوریه، عراق، لیبی یا فلسطین برای هر دو طرف ضروری است. حضور روسیه در خاورمیانه در حال نزول است و مصر با تلاش‌هایی روبروست که می تواند نقش منطقه‌ای این کشور را به نفع طرف های دیگر مخصوصا ترکیه و قطر به حاشیه ببرد. به عنوان نمونه مصر به اجلاس پاریس که درباره تهاجم اسرائیل به غزه بود دعوت نشد.

پوتین از سیسی در جنگ با تروریسم حمایت کرده است. پوتین گفت که روسیه موضع مشترکی با مصر در این زمینه دارد. سیسی در این زمینه فراتر رفت و گفت: در زمینه مسائل بین‌المللی میان ما و روسیه اتحاد وجود دارد .سیسی با اشاره به اوضاع سوریه به اهمیت مذاکرات و هماهنگی ها در چارچوب توافق ژنو 2 و کمک به مردم سوریه برای دستیابی به یک راه حل سیاسی برای پایان دادن به خونریزی‌ها تاکید کرد.

سیسی درباره عراق هم گفت:ما و پوتین بر تعهد خود در قبال وحدت عراق، یکپارچگی منطقه ای و پاسخ این کشور به تروریسم مصر پایبند هستیم. وی همچنین خواستار تشکیل دولت وحدت ملی بدون حذف هیچ حزب و گروهی در عراق شد.وی ادامه داد،با روسیه موافق هستیم که منطقه لیبی باید متحد باقی بماند و اینکه قدرت های خارجی نباید در آنجا مداخله ای داشته باشند. وی اضافه کرد که با پوتین برای حل موضوع فلسطین هماهنگی هایی داشته است.محمد فراج ، کارشناس مصری مسائل روسیه درباره این سفر به روزنامه السفیر گفت: احیای دوران دهه 1960 در جریان سفر سیسی به روسیه تنها می تواند بیداری دوستان قدیمی شوروی و چپ های سنتی باشد.

با این حال این تحولات در منطقه می تواند سرآغاز تاثیرگذاری بر روابط بین المللی باشد.فراج در این زمینه می گوید:امروز می بینیم که قرار است عربستان سعودی تامین مالی قرارداد تسلیحاتی بین مسکو و قاهره را بر عهده بگیرد در حالی که این کار در تضاد با همپیمانی این کشور با ایالات متحده است. اما پس از مشاهده خطر حضور گروه های افراطی که به مرز عربستان رسیده اند،ریاض به این نتیجه رسیده است که این تنها ارتش مصر خواهد بود که می تواند با این مخاطره مقابله کند و با توجه به رفتار غیرقابل پیش بینی ایالات متحده در قبال مصر، عربستان هیچ گزینه دیگری به جز تامین مالی خرید تسلیحاتی مصر از روسیه را نداشت.

فراج درباره چگونگی واکنش غرب به روابط تازه روسیه و مصر می گوید:این همگرایی خوشایند ایالات متحده و اتحادیه اروپا نیست. واشنگتن به احتمال زیاد سعی خواهد کرد با گسترش نا آرامی ها در لیبی یا به حاشیه راندن نقش مصر در درگیری ها عربی-اسرائیلی به صورت غیرمستقیم قاهره را تحت فشار قرار دهد.فراج می افزاید:این دیدار زمانی رخ داد که نشانه های جدیدی از جنگ سرد قابل مشاهده است. این اقدام مصر در پاسخ به تغییر در شرایط منطقه ای و بین المللی قابل تفسیر است. در این تغییرات نیاز است که یک کشور همکاری های اقتصادی و سیاسی متفاوت و همچنین منابع تسلیحاتی متفاوتی داشته باشد.این یک تغییر مهم در سیاست خارجی مصر است.

احمد الخمیسی، نویسنده و کارشناس مسائل روسیه می گوید: روابط مصر و روسیه ریشه در تاریخ دارد و به دوران محمد علی در اوایل قرن نوزدهم برمی گردد؛ از نظر تاریخی روس ها هیچگاه مانند انگلیس، فرانسه و آمریکا از طریق اسرائیل با مصر وارد جنگ نشدند. احیای مجدد این روابط گامی مثبت است به شرطی که ما در دام توهمات گذشته نیافتیم. پوتین با روسای جمهوری شوروی متفاوت است و بنابراین این دیدار باید در پس‌زمینه اتفاقات حال حاضر بررسی شود نه چیزی فراتر از آن .

خمیسی اضافه می کند:این دیدار بسیار اهمیت دارد. بدون شک مصر از نظر سیاسی، اقتصادی و نظامی به روابط خارجی متنوعی نیاز دارد.

حاشیه مانور مصر در سیاست خارجی اش دیگر بسته نیست. برای مصر اکنون راه هایی به منظور مقابله با فشارهای خارجی وجود دارد. روسیه به گرمی از این ابتکار مصر استقبال کرده است تا اثبات کند که فشار غربی‌ها به بهانه بحران اوکراین نمی‌تواند این کشور را منزوی کند.

آیا این دیدار سیسی فقط به این نیت بود که به متحدان اصلی خود بگوید فشارهایشان را متوقف کنند؟ یا یک تغییر رویه هوشمندانه در سیاست خارجی مصر است؟شاید پاسخ به این سوال وابسته به واکنش طرف های منطقه ای و بین المللی در گام بعدی باشد.این در حالی است که، دولتمردان مصر با توجه به مواضع چندگانه آمریکا و نیز منافع نظامی و اقتصادی خود می‌کوشند برای برقراری موازنه در سیاست خارجی خود به سوی مسکو گرایش پیدا کنند.رئیس جمهوری روسیه با ابراز خرسندی از روند گسترش روابط مسکو- قاهره، همکاری‌های 2 کشور را بسیار مهم دانست و افزود: دو کشور مصمم به گسترش مشارکت راهبردی هستند.سیسی پیش از این در بهمن ماه سال گذشته زمانی که وزیر دفاع مصر بود، به مسکو رفت و یک قرارداد 2 میلیارد دلاری تسلیحاتی را نهایی کرده بود.

چهار دهه پیش بویژه زمانی که «جمال عبدالناصر» زمام امور مصر را بر عهده داشت، مسکو و قاهره روابطی نزدیک داشتند ولی از زمان روی کار آمدن «انور سادات» و پس از آن «حسنی مبارک» که به غرب گرایش بیشتری داشتند، مناسبات دو کشور به سردی گرایید.اینک با سفر سیسی به مسکو نشانه های مهمی از آغاز فصل تازه ای از روابط میان روسیه و مصر دیده می شود.

تلاش مصر برای گشایش افق‌های تازه

تحلیلگران بر این باورند که سیاست های دوگانه مقام های آمریکا و موضع گیری های گوناگون آنان درباره برکناری محمد مرسی،نخستین رئیس جمهوری مصر پس از انقلاب سال 1389، سبب شده است قاهره با گرایش به سوی روسیه به دنبال همپیمانی تازه بگردد.

مصر پس از امضای قرارداد صلح کمپ دیوید با رژیم صهیونیستی در سال 1357خورشیدی، کمک‌های نظامی گوناگونی را از آمریکا دریافت می کرد. به نوشته تارنمای مصری «فیتو»، ارزش کمک های نظامی سالانه آمریکا به مصر یک میلیارد و 300 میلیون دلار بود. در پی دگرگونی‌های چند سال گذشته به ویژه برکناری مرسی به دست ارتش، سطح روابط دو کشور کاهش یافت و واشنگتن هر از چندگاهی موضوع قطع کردن این کمک ها را مطرح کرد و سرانجام از میزان کمک های خود به قاهره کاست. به نوشته فیتو، چنین اقدام هایی از سوی واشنگتن سبب شد قاهره به دنبال منابع دیگری باشد و در صدد گشایش افق های تازه همکاری با روسیه برآید.

بنابراین، اینک مصر به سوی روسیه گرایش پیدا کرده است تا با استفاده از سلاح های روسی با چالش هایی که امنیت قاهره را تهدید می کند، رویارویی کند. به گزارش تارنمای فیتو، سفر رئیس جمهوری مصر به روسیه در شرایطی صورت می گیرد که روابط واشنگتن و قاهره پس از برکناری مرسی تیره شده است. بنابراین، متشنج شدن روابط مصر و آمریکا فرصتی برای مسکو و قاهره فراهم کرده است تا بار دیگر روابط گرمی را از سر گیرند.

«یسری الغرباوی» پژوهشگر سیاسی مرکز مطالعات سیاسی و راهبردی «الاهرام» مصر، به روزنامه «صدی البلد» این کشور گفت: سفر عبدالفتاح سیسی به عربستان و روسیه آن هم در شرایطی که وی در نشست آفریقایی- آمریکایی که چندی پیش در واشنگتن برگزار شد شرکت نکرد، نشان از این دارد که روابط میان مصر و آمریکا دارای مشکلاتی است. وی افزود: از همان آغاز به دلیل موضع‌گیری های گوناگون دولتمردان آمریکا درباره برکناری مرسی، روشن بود سیسی مناسبات گرم با مسکو را از سر خواهد گرفت. به باور این تحلیلگر مصری، روابط مصر و روسیه در سایه لجبازی های آمریکا هرچه بیشتر گسترش پیدا خواهد کرد.

«هاله مصطفی» کارشناس مرکز مطالعات سیاسی و راهبردی الاهرام مصر هم به روزنامه «العرب» چاپ لندن گفت: سفر سیسی به روسیه نشان از این دارد که تغییرهایی در رویکرد مصر نسبت به روابط سیاسی با کشورهای بزرگ روی داده است؛ به ویژه که این سفر پس از آن صورت گرفت که سیسی در نشست مشترک مسئولان 50 کشور آفریقایی با رئیس جمهوری آمریکا، شرکت نکرد .

هاله مصطفی افزود: در شرایطی که روابط مصر و آمریکا سرد شده و واشنگتن بخشی از کمک نظامی و قرارداد فروش هواپیماهای «آپاچی» به قاهره را به حالت تعلیق در آورده است، مصر باید افق های تازه ای را در روابط نظامی با دیگر کشورها بگشاید. به نوشته روزنامه «السفیر» لبنان، مصر پس از تردید آمریکا در ارائه سلاح، آن هم در شرایطی که قاهره در مرزهای خود با خطر تروریسم روبرو است، وادار شد به دنبال سلاح های روسی باشد.          ادامه دارد...