سيدمحمد خاتمي: دولت راه خود را گم نکرده است
سیدمحمد خاتمی تاکید کرد: اصلاحطلبی دارای اصول و هویتی روشن است؛ هویت آن عبارتست از اسلام خواهی- و بهخصوص حاکمیت عدالت و اخلاق – و جمهوریخواهی- بهخصوص حاکمیت و معتبر بودن رای و رضایت مردم. اصلاحطلبی خود را در درون نظام تعریف میکند و گرچه اهل انتقاد است اما «تعامل» چه با حکومت و چه با جناحهای مخالف را نیز مورد توجه قرار میدهد ولی تعامل به معنی توبه و دست برداشتن از هویت خود نیست. وی در دیدار اعضای انجمن «فرهنگ و سیاست» دانشگاههای شیراز و علامه طباطبایی پس از شنیدن پرسشهای متعدد و متنوع دانشجویان با محوریت مسائل روز جامعه، استیضاح وزیر علوم، انتخابات و چگونگی تعامل اصلاحطلبان با دولت و مجلس به مهمترین پرسشها پاسخ داد و بیان کرد: یکی از مهمترین رسالتهای مجلس، نظارت بر اوضاع و امور است.
اگر بناست اشکالی به مجلس گرفته شود، این است که آیا این نظارت در همه دورهها و نسبت به همه نهادها و تشکیلات انجام شده یا با گرایشهای خاص سیاسی نسبت به برخی جریانات اعمال شده است؟ البته شاید این اشکال به نحوی به همه دورههای مجلس وارد باشد. وی توجهات را به تفاوت اینکه مجلس چه گرایشی دارد و اینکه چه حقوقی دارد، جلب کرد و گفت: مجلس وظایفی دارد و کسی نباید جلوی این وظایف را بگیرد؛ البته میتوان انتظار داشت که این وظیفهها در چارچوب خواست و مصالح ملی انجام شود نه خواست گروهی اما بالاخره نظارت، سوال و استیضاح وجود دارد و حق مجلس است.
خاتمی در ادامه با خوشفکر و برجسته خواندن شخصیت فرجیدانا، وزیر پیشین علوم بیان کرد: شهادت میدهم آقای فرجیدانا اهل سیاست و فکر است اما در مقام رئیس دستگاه آموزش عالی به هیچ وجه گرایشهای سیاسی خاص خود را اعمال نکرده است و پیگیر حق، مصلحت و توقع دانشگاه بوده است و سعی کرده جلوی تحقیرشدگی دانشگاه، دانشجو و دانشگاهیان را بگیرد. به هرحال اینک مجلس استیضاح کرده و جناب آقای فرجیدانا از وزارت رفتهاند. وی تاکید کرد: مهم این است که آیا دولت محترم رویکردی ویژه در آموزشعالی و بخشهای دیگر دارد و بر اساس آن رویکردها عهد و پیمانی با مردم بسته است؟ مهم این است که دولت این رویکردها را حفظ کند و بر عهد خود با مردم بماند که بحمدا... تاکنون چنین بوده است.
میتوان امیدوار بود که جابهجایی افراد در رویکردها اثر ندارد
سیدمحمد خاتمی با اشاره به سخنان رئیسجمهور مبنی بر اینکه با رفتن یک نفر از دولت رویکردها و سیاستهای اصلی تغییر نمیکند، بیان کرد: میتوان امیدوار بود که تغییر و تحولات و جابهجایی افراد در رویکردها اثر ندارد و روالی که مردم و دانشگاهیان خواستهاند و در حمایت اقشار مختلف و استادان دانشگاه از آقای فرجیدانا نمود یافت، محقق شود. آن حمایتها نشان داد که خواست و جهت فکری دانشگاه چیست و هر وزیر آموزشعالی بیاید باید آن جهت را ادامه دهد و انشاءالله ادامه خواهد داد. رئیسجمهور اسبق کشورمان در پاسخ به پرسشی درباره انتخابات آتی بیان کرد: آنچه ما همیشه خواستهایم، انتخابات رقابتی بوده است؛ و گرایشهای مختلف بتوانند در انتخابات شرکت کنند و نتیجه هر چه باشد باید مورد قبول قرار گیرد. این خواست جمهوری اسلامی و مردم است.
باید مردم رایشان را ابراز کنند
سیدمحمد خاتمی با اشاره به سخنان رهبر معظم انقلاب اسلامی مبنی بر حقالناس بودن رای مردم تاکید کرد: باید زمینه اعلام و ابراز این حقالناس وجود داشته باشد. باید بگذاریم مردم با همه گرایشها بتوانند رایشان را ابراز کنند و لازم است این تعبیر مهم به شکلی درست اجرایی شود؛ یعنی مردم صاحب رای هستند و این رای، حقالناس است و باید نگهداری شود. خاتمی بیان کرد: باید تلاش شود تا چهرههایی در عرصه بیایند که دارای تخصص و آگاهی هستند اما اصل رای مردم است و امیدوارم یک مجلس معتدل، عقلانی، کارشناس و شجاع که بتواند وظایفش را به خوبی انجام دهد، شکل بگیرد و اینطور تلقی نشود که انقلاب اسلامی در اختیار یک جریان و گروه خاص است و دیگران حق حضور و شرکت ندارند.
رئیسجمهور اسبق کشورمان در پاسخ به پرسشی درباره نقایص قانون اساسی و شعار تحولخواهی جریان اصلاحات بیان کرد: شعار اصلاحات و تحولخواهان و افراد عقلانی و معتدل که به اصل جمهوریت و اسلامیت قانون اساسی اعتقاد دارند، این بوده که قانون اساسی بدون تنازل اجرا شود اما اینکه این قانون اساسی کامل است یا نیست و تامینکننده همه مصالح ملی است؟ قابل بحث است. هیچ دستاورد بشری کامل نیست و این قانون اساسی نیز ممکن است ایراداتی داشته باشد اما باید توجه داشت که قانون اساسی ظرف یکبار مصرف نیست که کنار گذاشته شود.
حرکت در چارچوب قانون اساسی مبنای نظم نهایی
وی شکل گرفتن حق حاکمیت مردم بر سرنوشت خود و پذیرش آن را حاصل سیرکمالی جامعه بشری خواند و گفت: بشر به این نتیجه مبارک رسیده است که انسان از آن جهت که انسان است -نه بر اساس جنسیت و نژاد و حتی دین و آیین خاص - دارای حق است و مهمترین حق، حق حاکمیت بر سرنوشت است. البته این موارد را از متن دین نیز میتوان استنباط کرد ولی آنچه در تاریخ تحقق یافته است، با رویکرد اساسی دین و آموزشهای پیامبر اکرم و سایر اولیای دین متفاوت بوده است.
خاتمی در ادامه به آموزههای دین اسلام درباره حق انسان اشاره کرد و افزود: به صراحت قرآن، خداوند انسان را مختار آفریده نه مجبور و اگر انسان اختیار دارد، مهمترین اختیار این است که درباره سرنوشت خود تصمیم بگیرد و خوشبختانه این حق حاکمیت بر سرنوشت خویش در اصل 56 قانون اساسی ایران ذکر شده است و هیچکس نباید این حق را از انسان سلب کند. رئیسجمهور پیشین ایران با بیان اینکه یکی از مهمترین محورهای قانون اساسی شکلگیری ضابطه نظم اجتماعی بر اساس صاحب حق بودن انسان و دارای حد بودن حکومت است، بیان کرد: موجودیت حکومت بر پایه رضایت و رای مردم است و قدرت واقعی از آن مردم است یعنی اساس قدرت امری است منتشر در میان مردم و قدرت متمرکز (دولت) نماینده مردم است البته دولت و ملت، حقوق و تکالیف متقابل هم دارند. وی در ادامه به ضرورت تعیین حد حکومتها و حق ملتها و ضمانت اجرای آنها در قانون اساسی تاکید کرد و یادآور شد: ممکن است ما به این نتیجه برسیم که در تعیین این حد و حق و ضمانت اجرایی آن ایراد و خللی وجود دارد اما این قانون اساسی به شکل دموکراتیک به رای و تائید مردم رسیده است و البته در خود قانون اساسی پیشبینی شده که قابل تغییر و ترمیم است.
خاتمی با بیان اینکه همه باید به قانون اساسی تن بدهند، گفت: شاید در طول زمان مردم به این نتیجه برسند که میتوان تغییری در قانون ایجاد کرد اما نباید این را به بوالهوسی واگذار کرد. وی رمز و راز ماندگاری جامعه را پایبندی به قانون اساسی دانست و با طرح این پرسش که مردم در انقلاب اسلامی چه خواستهای داشتند؟ بیان کرد: ملت ایران خواستار جمهوری اسلامی بوده و هستند و آنچه مهم است تن دادن به لوازم جمهوری اسلامی است. اصلاحطلبان از جمهوری اسلامی به عنوان خواست تاریخی ملت ایران و حکومتی که متناسب با فرهنگ، سابقه تاریخی کشور و گرایش های موجود در جامعه است دفاع می کنند.
خاتمی جمهوری را متکی بر خواست و اراده مردم معرفی کرد و افزود: تعبیر امام از «جمهوری به همان معنایی که در دنیاست» یعنی پذیرش حق مردم و پذیرش نظارت مردم بر حکومت. این نظارت نهتنها حق بلکه وظیفه مردم است و در آن انتقاد، بحث و گفتوگو، سوال و بازخواست وجود دارد و مردم این حق را دارند که با رای خود دولتها را جابهجا کنند. رئیسجمهور پیشین ایران در توضیح اسلامیت جمهوری اسلامی با اشاره به دیدگاههایی که فقط خواهان اجرایی شدن برخی ظواهر دینی هستند و به زندگی، معیشت، حقوق و آبروی مردم توجهی ندارند، این دیدگاه را درست ندانست و یادآور شد: این طور نیست که حکومت متضمن منافع و مصالح مردم نباشد و در برابر فقر و فساد جامعه مسئولیتی نداشته باشد. وی با طرح این پرسش که آیا باید لوازم جمهوریت را کنار گذاشت تا به اسلامیت رسید؟ این تفکیک را نادرست خواند و یادآور شد از چنین نگاهی داعش و طالبان تولید میشود. جمهوری دستاورد تکامل عملی و علمی بشر در تاریخ است و بشر رنجها کشیده تا به این نتیجه رسیده که حکومتهای مردمسالار متناسبترین حکومت با کرامت، رشد، مصالح و حقوق انسان است. خاتمی با مهم خواندن محتوای مردمسالاری و تفاوت نگاه ملتها به محتوای مردمسالاری گفت که غرب با نگاه لیبرالیستی و تحت شرایط تاریخی خود خواهان محتوای لیبرالی است و ما مسلمانان خواهان محتوای اسلامی هستیم.
رئیسجمهور پیشین ایران در ادامه شرط حکومت اسلامی را پیاده کردن و اجرای عدل در متن جامعه توسط خود مردم با رسیدن به آگاهی و رشد خواند و گفت: اگر جامعه ناعادلانه شد، هر عنوان و ظاهری داشته باشد آن جامعه، جامعه اسلامی نیست. وی، اخلاق را دومین مبحث مهم جامعه اسلامی معرفی کرد و با اشاره به رسالت پیامبر برای تکامل اخلاق تصریح کرد که طبق آموزه های اصیل دینی در هر جامعه اسلامی باید عدل و اخلاق حاکم باشد و باید جوامع را با این ملاک سنجید.
خاتمی در ادامه به بداخلاقی های موجود در عرصه سیاست اشاره کرد و توضیح داد: در بینش های قدیم مبنای سیاست، فضیلت بود و از دوره ماکیاولی مبنای سیاست، قدرت تعریف شد یعنی حفظ و بسط قدرت ملاک سیاست می شود و دین و اخلاق با این ملاک سنجیده میشود. با این تعریف اگر رفتار غیر اخلاقی و تحقیر انسان موجب حفظ قدرت شود، مجاز است و البته میگوید حاکم باید ریا کند و خود را با فضیلت نشان دهد. وی با اشاره به اینکه روح سیاست در دوران جدید سودمداری و آن هم سود مادی و حفظ قدرت است بیان کرد: قدرت های بزرگ بر اساس منافع خود تصمیم می گیرند و با صراحت میگویند منافع ما با منافع اسراییل گره خورده است بنابراین از ستم های او هم حمایت می کنند و روزی دیگر میگویند مصالح ما با اتمی شدن ایران سازگار نیست پس مخالفت می کنیم اما با اتمی شدن اسرائیل سازگار است.
خاتمی، حفظ قدرت را ملاک رفتار امروز حکومتها در عرصه داخلی و بینالمللی عنوان کرد و افزود: به لحاظ نظری امروز دنیا به این نتیجه رسیده که انتقاد کردن حق انسانهاست درحالی که امیرالمومنین میگوید انتقاد وظیفه شماست و اگر بخواهیم مبنای واقعی اسلام را پیاده کنیم در واقع ما یک گام از دنیا جلوتریم. او با اشاره به قرائتهای مختلف از دین اسلام به برخی جریانات افراطی متحجر خشن در منطقه که به نام اسلام، زنان را میفروشند و با اره، سر می برند و نامش را جهاد اسلامی میگذارند، اشاره کرد و توجهات را به رفتار پیامبر(ص) پس از فتح مکه و بخشش عمومی جلب کرد و یادآور شد که پیامبر به گروههای تندروی آن روز که قصد انتقام داشتند، فرمود امروز، روز مهربانیاست و اسلام واقعی را در همین رفتار پیامبر باید جستوجو کرد. خاتمی تاکید کرد: ما جمهوری اسلامی و اجرای احکام اسلامی را می خواهیم و معتقدیم احکام اسلامی با اجتهاد نو میتوانند متحول شوند و طبق دیدگاههای امام (ره) متناسب با زمان و مکان باشند.
باید از رای، حق مردم دفاع کرد
رئیس بنیاد گفتوگوی تمدنها در ادامه محتوای جمهوری اسلامی از نگاه اصلاحات را حاکم بودن عدالت و اخلاق در جامعه عنوان کرد و افزود: باید از رای، حق، برخورداری و آزادی مردم دفاع کرد. وی در بخشی از سخنانش پایههای اصلی استقرار یک مردمسالاری و جمهوریت را بسط پایگاههای مدنی خواند و بر ضرورت ساماندهی این نهادها تاکید کرد و گفت: ما در مقام استقرار نظام مردم سالاری هستیم و حکومت وظیفه دارد این گروهها و تشکلهای غیردولتی را تقویت، هدایت و حمایت کند. خاتمی با بیان اینکه نباید از نگرانی و بیم برخی تلفات به دلیل باز شدن فضا جلوی اصل آزادی و فعالیتها را گرفت یادآور شد: حکومت باید حوصله داشته باشد و برافروخته نشود.
وی با اشاره به رشد جریان اصلاحطلب و نبودن دیدگاههای افراط گرایانه در بین اصلاحطلبان و برعکس وجود افراط در جریان مقابل بیان کرد: خوشبختانه معدلی از اصلاحطلبان و اصولگرایان به یک نوع بلوغ فکری، رشد و اعتدال رسیدهاند و این لازمه سیر جامعه در مسیر رشد است و جامعه یکشبه دموکرات نمیشود. رئیس بنیاد باران با ابراز امیدواری نسبت به اینکه ایران به سوی پیاده کردن ملاک های مردمسالاری حرکت کند اظهار کرد: اولین کار این است که حکومت، خود تحمل کند تا تحمل جامعه را بالا ببرد. از دید اصلاحطلبان، انقلاب ما اسلامی است اما اسلامی که ما میشناسیم تمام مردم اعم از مسلمان و غیرمسلمان را شهروند این کشور می داند. عدالت و اخلاق در جامعه و ملاکهای جمهوریت در آن جایگاه واحد دارد. خاتمی در پاسخ به برخی پرسشهای دانشجویان درباره عملکرد دولت بیان کرد: آقای روحانی در مقام اعلام موضع یک گام از رویکردهایش عقب نیامده و دفاع کردهاند و با اینکه در تعامل با قوای دیگر احترام آنها را حفظ میکنند اما در عمل روی مواضع خود ایستادهاند.
وی دولت روحانی را در برخی بخشها بهویژه اقتصاد و سیاست خارجی موفق خواند و گفت: برخی جریانات اینها را قبول ندارند و نمیخواهند تحمل کنند و امکانات دارند و فعالیت می کنند اما آقای روحانی نیز ایستاده اند و امیدواریم در مذاکرات خارجی هم به نتیجه مطلوب برسند. وی با یادآوری این نکته که رئیسجمهور یک روشنفکر نیست که فقط اظهارنظر کند و باید در عمل اقدام کند افزود: اگر ما ببینیم این دولت راه خود را گم نکرده است و نسبت به روال خود تعهد دارد باید حمایت کنیم و سعی کنیم موفق باشد و مشکلاتش را درک کنیم. خاتمی درمجموع دولت روحانی را دولت موفقی خواند و با بیان اینکه عقبگردی در مواضع روحانی نمیبیند تاکید کرد: البته مشکلاتی وجود دارد و در عملکرد همه دولتها این مشکلات وجود دارد و نمیتوان انتظار داشت که دولت بیعیب باشد.
بحمدا... دولت و رئیسجمهوری داریم که رویکرد خوبی دارد
او این نکته را یادآور شد که ما در انتخابات شرکت نکردیم که دوستان ما روی کار بیایند بلکه نظر ما این بود که روالها و رویکردهای نادرست اصلاح شود و بحمدا... دولت و رئیسجمهوری داریم که رویکرد خوبی دارد. خاتمی در پاسخ به پرسشی درباره پایگاه مردمی اصلاحطلبان و نظارت بر نهادهای کنترلی بیان کرد: ما توسعهخواه و تحول خواهیم و میگوییم مبنای کشور و همه اختیارات و امکانات کشور برای یک گروه و جریان نباشد و البته نمیگوییم جریانات مخالف ما و حتی تندرویها نباشند ولی در جای خود باشند نه صاحب کشور. وی به اشتباه اصلاحطلبان در انتخابات 84 و جبران آن با عقلانیت اصلاحات در انتخابات 92 اشاره کرد و گفت: ما در انتخابات 92 دیدیم که روح مردم به جریان اصلاحات علاقه دارد و اگر ما متحد باشیم، مردم انتخاب میکنند بنابراین باید اتحاد خود را حفظ کنیم و ملاک را عقلانیت قرار دهیم و باید همگرایی عقلانی داشته باشیم.
خاتمی بر ستمهایی که طی سالهای گذشته بر جریان اصلاحطلبی رفته است، اشاره کرد و گفت: استراتژی ما تعامل است؛ تعامل با حاکمیت و حتی جریانهای مخالف با حفظ هویت. گوشزد من به دوستانی است که با رویکرد تعاملی ایراد و اعتراض دارند؛ این تعامل به معنی توبه از هویت خود نیست. هویت ما اسلامخواهی– بهخصوص حاکمیت عدالت و اخلاق در جامعه- و جمهوریخواهی – یعنی حاکمیت رای و رضایت مردم در جامعه- است و اگر گفته شود که شرط فعالیت این است که از حق و رای مردم دفاع نکنید دیگر این هویت از بین میرود. تعامل با حفظ هویت را باید مبنای عمل قرار دهیم و امیدوار به رشد جامعه باشیم.
نقد هم باید با احتیاط انجام شود
وی در پایان با تاکید بر کمک به دولت و البته نقد دولت با همه نیروهایی که مخالف ویرانگری هستند بیان کرد: معتقدم در جایی که حتی تیشه به ریشه دولت زده میشود چه رسد به اصلاحات، حتی نقد هم باید با احتیاط انجام شود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
