انقلاب‌ها ادبیات را بارور کردند

به گزارش خبرنگار ادبیات فارس، مراسم رونمایی از کتاب «قطار 57 » نوشته رضا رئیسی عصر روز دوشنبه بیست‌ودوم مرداد در شبستان حوزه هنری برگزار شد.

احمد دهقان نویسنده‌ دفاع مقدس در سخنانی با طرح موضوع انقلاب و تاریخ تصریح کرد: وقتی به تحولات ادبی و هنری نگاه کنیم می‌بینیم که انقلاب‌ها ادبیات را بارور کردند و انقلاب فرانسه، جنگ‌های داخلی آمریکا، جنگ‌های آمریکای لاتین و آمریکای جنوبی از این نمونه‌اند.

وی به عنوان مثال از رمان «جنگ آخرالزمان» اثر ماریوبارگاس یوسا یاد کرد و افزود: ممکن است اتفاقی که در این کتاب مطرح می‌شود، کوچک باشد ولی رمان بزرگی است که از انقلاب‌ها تأثیر گرفته است و انقلاب تاریخ بزرگ ماست و نویسندگان به عنوان شکارچیان سوژه‌های تاریخی و ادبی هستند.

دهقان با ابراز امیدواری از اینکه در آینده آثاری در زمینه ادبیات انقلاب نیز فراتر از ادبیات دفاع مقدس نوشته شود، عنوان کرد: خوشحالم که این تحولات در حال شکل‌گیری است، قطار 57 با رئالیست خود واقعیت را پیش‌روی مخاطب می‌گسترد و نویسنده با شیطنت‌های ادبی خود اثرگذار است.

در این مراسم همچنین امیرحسین فردی نویسنده کتاب «اسماعیل» گفت:‌ وقتی به فضایی که قطار 57 در آن شکل گرفت در آن نگاه می‌کنند به این نتیجه می‌رسم که نباید انقلاب اسلامی بوجود می‌آمد. چرا که انقلاب اسلامی یک مولودی بود که همه پیش‌بینی‌ها را برهم زد.، ما در زمان انقلاب دو نوع جریان داشتیم: یک جریان سوسیالیستی متأثر از غرب و دیگر جریان ادبی متأثر از غرب. فرقش این بود که جریان منتسب به شب و روسیه به شدت آرمانگرا بود. دنبال یک جریان خاص می‌گشت و به این هم اعتقاد داشت ولی ادبیات غرب دنبال آرمان خاصی نبود و الآن هم نیست.

وی افزود: هر دو جریان یک وجه اشتراک هم داشتند و آن نفی استقلال فرهنگی ملت ما بود. هر دو جریان به دنبال وابسته کردن فرهنگ و اعتقادات این سرزمین بودند. با این حال انقلاب پیروز شد.

مدیرمسئول کیهان بچه‌ها با اشاره به نبود ادبیات انقلاب در آن روزگار تصریح کرد: اکنون هم علی‌رغم کارهای اندکی که وجود دارد ادبیاتی متناسب با عظمت انقلاب نداریم، این بحث زیادی می‌طلبد که چرا مدیران فرهنگی در وظایف خود کوتاهی کرده‌اند چنانچه فرزندان اصیل این سرزمین نخواهند چیزی بنویسند دیگران بر علیه ما خواهند نوشت.

فردی خاطرنشان کرد: اکنون دیگر با ادبیات سوسیالیستی مواجه نیستیم بلکه با ادبیات لیبرالیست غربی مواجه‌ایم. باید قطار 57 را مولود جدیدی به شمار آوریم و با نویسنده‌اش با احترام برخورد کنیم.

خسرو باباخانی از دیگر نویسندگان که این روزها به سختی مشغول نگارش رمانی پیرامون انقلاب اسلامی است، گفت: من فردی را بیش از دو دهه می‌شناسم و وقت زیادی است که بدون شناخت کافی از او دارم. ولی وقتی اسماعیل را خواندم در جاهایی دچار حیرت می‌شدم، نه حیرت از اتفاقات بلکه حیرت از بیان آنها از زبان فردی.

او با اشاره به اینکه رمان قطار 57 را به صورت دست‌نویس خوانده است بیان کرد: حوزه انقلاب در کشور ما مظلوم واقع شده است. همه ما می‌توانیم 5 رمان و یا 5 فیلم خوب درباره دفاع مقدس مثال بزنیم. ولی نمی‌توانیم اثر قابل ذکری پیرامون انقلاب اسلامی چه در عرصه فیلم و چه در عرصه ادبیات نام ببریم.

باباخانی به ویژگی‌های قطار 57 اشاره کرد و افزود: رئیسی روی تک‌تک کلمات فکر کرده است از مهم‌ترین ویژگی‌های کتاب دیالوگ‌های آنها است. چون نویسنده کتاب فیلمنامه‌نویس هم هست از عهده این کار به خوبی برآمده است. توصیف در این کتاب کم است ولی اندک توصیفاتی یکی دو خطی هم بسیار معجز است.

این نویسنده به استفاده رئیسی از اسامی خاص در اثرش اشاره کرد و گفت:‌ به‌طوری او از اسامی خاص مانند خیال و دینامیت و آرمان استفاده می‌کند که برای مخاطب باورپذیر است. از سطر اول تا آخر اثر خشونت پیدا می‌کنی. آدم‌ها به دنبال حذف فیزیکی هم هستند. و این حرف من جنبه فرهنگی دارد تا سیاسی. آدم‌ها اهل گفتمان نیستند و بیشتر خود را حق و دیگران را باطل فرض می‌کنند و از این‌رو سعی می‌کنند با زور حرف خود را اثبات کنند.

نوید صالحی روزنامه‌نگار نیز سخنران دیگر جلسه بود که یکی از مشخصات قلم رئیسی را طنز زیبای او عنوان کرد و افزود:‌ دیالوگ‌ها بسیار حساس هست. در قطار 57 شما می‌بینید که شخصیتی به نام دینامیت در کمال سادگی به چیزی اعتقاد دارد می‌میرد و مرگ او به زیبایی توصیف شده است. کتاب پلان‌ به پلان و سکانس به سکانس است.

رئیسی نویسنده کتاب آخرین سخنران جلسه بود که ضمن تبریک به انتشارات سوره مهر به خاطر جسارت در چاپ کتابش گفت: نه اهل چاپلوسی هستم، نه به کسی باج می‌دهم و نه از کسی باج می‌گیرم. خیلی‌ها از من می‌پرسند که واقعاً این کتاب چاپ شده است؟ و من به خاطر همین به سوره مهر تبریک می‌گویم حتی اگر آن را جمع کنم.

او افزود: کتاب قبلی‌ام با نام «موج و مرجان» را به جوانان و نسل سومی‌ها دادم تا بخوانند. به خاطر اینکه نظرات آنها برایم مهم بود. به نظر من همین‌که نظر آنها ابراز شود، نویسندگان هم حرفهایشان را بزنند و منتقدان هم نقد کنند، فضای گفتمان شکل می‌گیرد.

این نویسنده، خبرنگاران و اهالی مطبوعات را مخاطب قرار داد و بیان کرد:‌ بیشتر به این موضوع اشاره کرده‌اند که انگار شروع قطار 57 قبل از انقلاب و پایان آن پیروزی انقلاب است. در حالی که اگر رمان را 5 قسمت کنیم یک پنجم ابتدایی آن قبل از انقلاب و در سال‌های بین 55 تا 57 می‌رسد. قصدم این بود که چهار پنجم باقیمانده روزهای پس از انقلاب باشد. روزهایی که مثل همه انقلاب‌های دیگر همه چیز از دست رفته است و بحث حذف کردن‌ها مطرح است.

رئیسی با انتقاد از اینکه ما هیچ‌گاه درباره این روزها و این موضوعات کار نکرده‌ایم عنوان کرد: من 5 سال وقت صرف نوشتن این کتاب کردم و کسی که آن بالا بود می‌گفت و من می‌نوشتم، در حوزه ادبیات بعد از انقلاب به گمانم شرایطی بود که باید نوشته و ثبت می‌شد که این کار را کردم. گاهی اوقات یک هفته تنها به یک دیالوگ فکر می‌کردم. چراکه می‌خواستم دیالوگ متعلق به سال 57 باشد نه سالهای 85 یا 86.

او در پایان ناشران را خطاب قرار داد و خاطرنشان کرد: این کار برای دلم بود. ولی یک نویسنده یکبار و در نهایت دوبار برای دلش می‌نویسد. اگر مقایسه کنیم می‌بینیم یک فیلمنامه‌نویس برای نوشتن یک سناریو چیزی حدود 25 تا 30 میلیون تومان دریافت می‌کند. در حالیکه یک نویسنده باید مدام در اضطراب چاپ اثر بعدی و فروش اثر فعلی‌اش باشد.

در پایان مراسم مؤمنی مدیر مرکز آفرینش‌های ادبی حوزه هنری لوح تقدیر حسن بنیانیان را به نویسنده کتاب قطار 57 اهدا کرد و انتشارات سوره مهر نیز قسمتی از مبلغ قرارداد خود را به نویسنده اهدا کرد.