مجتبی حسینی / مرجان زهرانی
755 روز از آن روزی که سیدمحمد خاتمی تک و تنها وارد مسجدی در دماوند شد تا برای انتخابات مجلس نهم رای بدهد گذشته است. همان رایای که حرف و حدیثهای زیادی را برای سید اصلاحات به دنبال داشت. عده قلیلی از اصلاحطلبان آن روز فهمیدند که چرا خاتمی با صندوق رای قهر نکرد و اما حالا کمتر کسی است که نداند فایده رای روز 12 اسفند 90 خاتمی نه تنها برای دلدادگان به اصلاحات ایرانی که برای کشور چه بوده است. خاتمی با آن تک رای، نه تنها اجازه نداد تا رهبری اصلاحات به بیرون از مرزها منتقل شود که نقشه جریانهایی که به دنبال خروج اصلاحطلبان از حاکمیت بودند را هم نقش بر آب کرد.
خاتمی از همان روز خوب میدانست که سیادت اصلاحات وابسته به «صبر» است و با رای خود نشان داد که «توقعات و هیجانات» کوچکترین تاثیرگذاریای در بلنداندیشی و آینده نگری او ندارد. حالا یک سالی است که «این صبر و آن رای»، ثمر داده و عنان امور در دست اعتدالیون است و عصر عسرت و دوره فترت اصلاحطلبان هم پایان یافته اما مسوولیت سید اصلاحات و اصلاحطلبان گویا تازه آغاز شده است. اصلاحطلبان متفقالقول همچون خاتمی از یکسو میخواهند اصلاحات را از کوچه تنگناها و سختی برهانند و قبای سیادت را دوباره بر تن آن کنند تا تودههای گلهمند بازهم به نظام و مسوولان اعتماد کنند؛ اعتمادی که آغازش با آمدن روحانی شروع شده و با تغییر ترکیب مجلس دهم ادامه مییابد.
اصلاحطلبان با همین هدف و با رعایت کامل قواعد بازی و با وجود آگاهی از این موضوع که دست بردار از سرشان نخواهد بود تا که دیگر نشان و نشانهیی از اصلاحطلبی باقی نماند، میخواهند طعم آشتی با صندق رای را به موافقان و مخالفان خود بچشانند. همین است که در آخرین جلسه شورای مشورتی اصلاحطلبان و یک سال و نیم زمان باقیمانده به انتخابات مجلس دهم، اعضای حاضر درباره چگونگی ورود به بازی انتخابات از دلمشغولیها و ذهنمشغولیهای خود سخن گفتهاند. اینکه چه موقعیتی دارند و چگونه باید از دیوارهای مقابل خود عبور کنند. بنا بر اظهارات تعدادی از اعضای این شورا، راهبرد انتخاباتی اصلاحطلبان برگرفته از نسخه نجاتبخش و امتحان پس داده انتخابات ریاستجمهوری است.
تنها تفاوت اصلاحطلبان پیش از انتخابات ریاستجمهوری با اصلاحطلبان امروز در این است که بر ضریب امیدشان افزوده شده و همین امید، بر تحرک و پویاییشان برای رسیدن به نقطه مطلوب و مطالبه معلوم افزوده است. حالا اعضای شورای مشورتی اصلاحات روز شنبه تصمیم گرفتهاند کمیته انتخاباتی راه بیندازند تا نخستین گام عملی برای انتخابات مجلس دهم را برداشته باشند. بر اساس تصمیم جمعی و موافقت سیدمحمد خاتمی، موسوی لاری را مسوول انتخاباتی استانها و صفدر حسینی را مسوول هماهنگی با سایر اصلاحطلبان کردهاند.
براساس اظهارات محسن رهامی، احمد پورنجاتی و آذر منصوری، تعیین مکانیزم حضور در انتخابات و تشخیص کاندیداهای موثر برای قراردادن در فهرست انتخاباتی از مهمترین مباحث مورد بحث اعضای شورای هماهنگی اصلاحات در جلسه روز شنبه بوده است. به گفتهاحمد پورنجاتی در این جلسه قرار شد گزارشات اعضا به ویژه گزارشات افراد انتخابی یعنی آقای موسوی لاری و آقای صفدر حسینی ارایه شود و بعد از آن این گزارشات در شورا مورد بررسی قرار گیرد. بعد از بررسی این گزارشات موضوع انتخابات هم به تفصیل بررسی خواهد شد.
قریب به 15 ماه مانده به انتخابات مجلس دهم اصلاحطلبان نخستین گام عملی را برداشتهاند. به گزارش مهر شورای مشورتی اصلاحطلبان در آخرین جلسه خود که با ریاست محمد خاتمی برگزار شده است کمیته راهبردی انتخابات را تشکیل دادهاند. در این کمیته موسویلاری وزیر کشور دوره اصلاحات مسوول انتخاباتی استانها و صفدر حسینی به عنوان مسوول هماهنگی با سایر اصلاحطلبان معرفی شدهاند. به نظر میرسد که جریان اصلاحات قصد دارد استراتژی انتخاباتی دوره یازدهم را برای انتخابات مجلس دهم پیش گیرد.
در این انتخابات هم گویا به پیروی از سیاست انتخاباتی سال 92 نقش شورای مشورتی سید محمد خاتمی قرار است پررنگ باشد و اینبار هم این شورای مشورتی است که برنامههای این جریان فکری را برای اجرایی شدن به شورای هماهنگی اصلاحات منتقل میکند. اصلاحطلبان در حالی برای انتخابات مجلس دهم آماده میشوند که به دلیل شرایط موجود در انتخابات مجلس نهم، علاقهیی برای گرم کردن تنور انتخابات و حضور فعال در آن نداشتند.
سکوت اصلاحطلبانه و از دست دادن مجلس نهم
انتخابات مجلس نهم در اسفند سال 90 برگزار شد. درست دو سال بعد از حوادث انتخابات دوره دهم ریاستجمهوری. سالی که بعد از وقایع سال 88 رخوتی سیاسی را هم در میان اصلاحطلبان و هم در بدنه اجتماعی که دو سال پیش پای صندوقهای رای رفته بودند به وجود آورد. اصلاحطلبان که از سویی پیگیر مطالباتشان بودند و همچنان به حل و فصل اختلافات دو سال گذشته اصرار داشتند و از سوی دیگر از بسیاری از مناصب سیاسی کنار گذاشته شده بودند ترجیح دادند در مقابل انتخابات مجلس نهم سکوت کنند. گرچه این سکوت، سکوت تمام جریان اصلاحات نبود اما در نهایت به از دست دادن حداکثری مجلس نهم منجر شد. در این میان عدهیی با سکوت پای صندوقهای رای رفتند.
سید محمد خاتمی اما رای خود را در دماوند به صندوق انداخت اما این اقدام رهبر جریان اصلاحات در آخرین ساعات رایگیری هم نتوانست برخی اصلاحطلبان را پای صندوق رای بکشاند. نتیجه استراتژی سکوت نصفه نیمه اصلاحات از دست دادن نخستین مجلس بعد از انتخابات 88 بود.
تغییر استراتژی انتخاباتی؛ اجماع به جای سکوت
وضعیت اصلاحطلبان که در سالهای مدیریت اصولگرایان در آستانه حذف از عرصه سیاسی کشور بودند اما به ادامه سکوت منجر نشد. اصلاحطلبان که گویا از انتخابات مجلس نهم درس گرفته بودند درصدد جبران خطای مجلس در انتخابات ریاستجمهوری بر آمدند.
اصلاحطلبان با محوریت سید محمد خاتمی وارد انتخابات شدند. حضور خاتمی در انتخابات باب جدیدی را برای بازسازی اصلاحطلبان که در هشت سال گذشته از عرصه سیاست کشور کنار گذاشته شدند ایجاد کرد. بعد از آنکه سید محمد خاتمی برای حضور در انتخابات راضی نشد اصلاحطلبان به اصرار هاشمیرفسنجانی را راهی وزارت کشور کردند. اما بعد از رد صلاحیت شدن رییسجمهوری پیشین گزینه اصلی اصلاحطلبان محمد رضا عارف شد. او هم بعد از درخواست سید محمد خاتمی با نگارش نامهیی از کاندیداتوری به نفع حسن روحانی کنار رفت تا اصلاحطلبان روی یک نفر به اجماع برسند. در نهایت اصلاحطلبان با محوریت هاشمی و خاتمی توانستند در انتخابات سال 92 به اجماع برسند.
مجلس دهم؛ دغدغه اصلاحطلبان و اصولگرایان
اصولگرایان در پی رسیدن به وحدت همایش برگزار میکنند. وحدتی که در به خطر افتادن آن طیف آیتالله مصباح و حامیان سابق محمود احمدینژاد تاثیر بسزایی داشتند. سید رضا تقوی از سوی جامعه روحانیت مبارز مسوول کم کردن فاصلههای اصولگرایانی است که در انتخابات 92 بر سر یک گزینه به اجماع نرسیدند تلاشی که همایش اخیر آنها نشان داد چندان هم موفق پیش نرفته است. بسیاری از اصولگرایان با اینکه در مصاحبههای مطبوعاتی خود تلاش کردند نیامدن شان را توجیه کنند اما حضور نداشتن چهرههای اصولگرا در این همایش نشان داد که زیر یک سقف جمع کردن طیفهای مختلف اصولگرایی آنقدر سخت هست که رسیدن به وحدت را چندان هم محتمل نمیکند.
در سوی دیگر اما اصلاحطلبان نخستین گام عملیاتی را برای انتخابات دهم برداشتهاند. تشکیل کمیته راهبردی انتخابات و انتخاب موسویلاری و صفدر حسینی برای ساماندهی این تشکیلات نشان میدهد که اصلاحات لااقل یک قدم جلوتر از اصولگرایان حرکت میکند. آنها که در انتخابات 92 وحدت و اجماع این جریان فکری را به رخ رقبای اصولگرایشان کشیدند حالا پیشدستی کرده و یک سال زودتر نخستین اقدام برای انتخابات مجلس دهم را با محوریت شورای مشورتی سید محمد خاتمی عملی کردهاند. راهی که اصلاحطلبان خواهند رفت یقینا روزهای سختتر و دشوارتری را پیش روی اصولگرایان قرار خواهد داد.
«اعتماد» درتماس با سه فعال سیاسی اصلاح طلب که از اعضای شورای مشورتی اصلاح طلبان هستند، مهمترین نقطه نظراتشان در خصوص راهبرد این شورا جهت تاثیرگزاری در انتخابات مجلس را جویا شد:
همه برای اصلاحات - اصلاحات برای همه
آذرمنصوری / عضو شورای مشورتی اصلاحطلبان
تجربه انتخابات سال 92 نشان میدهد که تاکید اصلاحطلبان باید بر ائتلاف حداکثری و اجماع در انتخابات باشد. با وجود موانعی که مخالفان اصلاحات بر سر راه اصلاحطلبان میگذارند تا نتوانند به اهداف خود از جمله پیروزی در انتخابات و حضور در نهادهای دموکراتیک برسند اما اصلاحطلبان با توجه به تجربهیی که در انتخابات ریاستجمهوری رسیدهاند میتوانند سرنوشت مجلس را معین کنند. با بهرهگیری از تجربه انتخابات گذشته و همچنین بررسی عملکرد اصلاحطلبان میتوان گفت که کنشگران اصلاحات هرگاه تن به خرد جمعی و تصمیم تیمی بدهند میتوانند محدودیتها و بن بستها را دور بزنند و بهطور نسبی به نتیجه دلخواه دست یابند. از سوی دیگر با نیم نگاهی به اقتدار اجتماعی گفتمان اصلاحات، اصلاحطلبان این روزها بیش از گذشته به دنبال افزایش انسجام و همگرایی هستند.
به نحوی که در آخرین جلسه شورای هماهنگی بیشترین سخن دوستانمان درباره چگونگی افزایش ضریب انسجام گروههای اصلاحطلب بود. شورای هماهنگی در ساحاتی که احزاب اصلاحطلب شرایط سختی را برای بازیگری سیاسی دارند به دنبال پر کردن جای خالی این احزاب است و به واقع امروز این شورا با همکاری و همدلی اصلاحطلبان به دنبال ائتلاف حداکثری همه اصلاحطلبان برای رسیدن به نتایج مطلوب سیاسی است. اگرچه معتقدم که کاری که شورای هماهنگی انجام میدهد باید از سوی احزاب اصلاحطلب انجام شود اما با درک واقعیت موجود بهترین راه اصلاحطلبان تشکیل جبهه اصلاحطلبی است که شورای هماهنگی تقریبا میتواند مبنای اولیه تشکیل چنین جبههیی باشد.
در حال حاضر سازماندهی و تجمیع نیروها از یک سو و بهرهگیری از پتانسیل تجمیع شده همه دلدادگان به اصلاحات در بزنگاههای مهم میتواند برای رسیدن به مطالبات موثر واقع شود. به عقیده من نقش محوری آقای خاتمی در انتخابات سال 92 مهم بود و نقش ایشان در انتخابات مجلس مهمتر است. اصلاحطلبان جدای از رسیدن به تصمیم جمعی در شورای مشورتی و هماهنگی باید توانایی بهرهبری از ظرفیت و ظرافتهای سید محمد خاتمی را بیابند چرا که خاتمی میتواند ما را به اهدافمان نزدیکتر کند.
امروز اصلاحطلبان با آسیبشناسی رفتار دیروز خود و درک موقعیتشان در نظام و تعهدی که به تودههای اجتماعی هوادار خود دارند باید با دقت، هوشمندی و کار تشکیلاتی با محوریت سیدمحمد خاتمی تلاش کنند تا سنگها و موانع پیش روی مطالبات مردمی را بردارند و این کار شدنی نیست مگر با افزایش انسجام تشکیلاتی، برنامهریزی دقیق برای انتخابات مجلس، پافشاری بر مواضع اصلاحطلبانه. امروز اصلاحطلبان باید با هم باشند چرا که اصلاحات دوای درد مصایب و مشکلات امروز کشور است. پیوند اصلاحات و اعتدال میتواند گرههای کوری را که در این چند ساله بر پیکر و پیکره ایران و ایرانی افتاده است، باز کند. باشد که چنین باشد.
راهبرد اصلاحطلبان برای انتخابات مجلس
احمد پورنجاتی / عضو شورای مشورتی اصلاحطلبان
اصلاحطلبان تصمیم دارند با همان رویکردی که وارد انتخابات دوره یازدهم ریاستجمهوری شدند برای انتخابات مجلس دهم هم فعالیت کنند و با تکیه بر همان استراتژی انتخاباتی وارد عرصه رقابت در انتخابات مجلس دهم شوند. شورای مشورتی و تقریبا تمام تشکلهای اصلاحطلب بر این موضوع تاکید دارند که به هیچوجه نباید با صندوقهای رای قهر کرد و با برنامهریزیهای معقول و متناسب با واقعیتهای موجود، تلاش کرد زمینه بیشترین مشارکت در انتخابات دوره دهم مجلس را فراهم آورد و اهداف مورد نظر جریان اصلاحات را پی گرفت اما در حال حاضر به صورت دقیق روشها، راهبردها و تاکتیکهای این کار مشخص نشده است. در جلسه اخیر شورای مشورتی انتخاب آقایان موسوی لاری به عنوان مسوول امور انتخاباتی استانها و صفدرحسینی به عنوان مسوول هماهنگی با سایر اصلاحطلبان صورت گرفته که البته روش مرسومی است.
در این جلسه قرار شد گزارشات اعضا به ویژه گزارشات افراد انتخابی یعنی آقای موسوی لاری و آقای صفدر حسینی ارایه شود و بعد از آن این گزارشات در شورا مورد بررسی قرار گیرد. بعد از بررسی این گزارشات موضوع انتخابات هم به تفصیل بررسی خواهد شد.
شورای مشورتی کمیتههای مطالعاتی ثابتی دارد و کمیته انتخابات یا کمیته سیاسی که موضوع انتخابات را پی میگیرد پیش از این هم فعالیت داشته و به شیوه مرسوم اینبار هم فعالیتهای خود را پی گرفته است اما تهیه طرح عملی و راهبرد اجرایی برای پرداختن به موضوع انتخابات مجلس به بعد از ارایه گزارشات موکول شده است. بر اساس گزارشاتی که آقایان موسوی لاری و صفدر حسینی و سایر اعضا به شورای مشورتی ارایه میدهند برنامهریزیهای راهبردی بعدی هم صورت میگیرد.
البته جلسات ما هفتگی و با زمانبندی مشخص نیست و با توجه به زمان انتخابات هم همچنان برای این قبیل تصمیمگیریها زمان داریم البته موضوع انتخابات مجلس از مدتها قبل به عنوان حرکتی مهم مورد توجه اصلاحطلبان بوده است. برآوردهایی از وضعیت جامعه و انتظاراتی که وجود دارد و همین طور عملکرد اکثریت مجلس فعلی همواره در جریان اصلاحات مورد بحث و بررسی بوده است کما اینکه در جریانات فکری دیگر هم این موضوع مورد توجه است. با توجه به رویکردی که جامعه در انتخابات 92 داشت و در پرتوی این نگاه، تشکلهای اصلاحطلب قصد دارند موضوع انتخابات پیشرو را ساماندهی کنند.
شورای مشورتی، حزب نیست
محسن رهامی / عضو شورای مشورتی اصلاحطلبان
در جلسه روز شنبه شورای مشورتی جبهه اصلاحات تاکید همه دوستان این بود که این شورا در مقام یک حزب فعالیت نخواهد داشت و بر همین اساس مستقیما در انتخابات دخالت نخواهیم کرد. در واقع شورای مشورتی اصلاحات در پیگیری و هماهنگی مساله انتخابات تلاش میکند و کارکرد مشورتی دارد. شورای مشورتی کارکرد تشکیلاتی ندارد و بنا ندارد که برای انتخابات لیست ارایه دهد. ارایه لیست از مسوولیتهای احزاب اصلاحطلب است و در این جلسه هم تلاش بر همین موضوع بود و آقای خاتمی بر این امر تاکید کردند. همچنین در این جلسه همچون مانند انتخابات ریاستجمهوری 92 در جلوگیری از تشتت و کمک به انسجام اصلاحطلبان بحثهایی مختلفی مورد ارزیابی قرار گرفت.
دراین جلسه مسائلی مانند موضوعات اقتصادی و مسائل جاری کشور و همچنین مسائل منطقه و تروریست داعش مورد بحث قرار گرفت. البته در این جلسه بیشتر درباره مسائل در ارتباط با انتخابات بحث شد تا موضوع انتخابات. از آنجایی که ما در اعلام کاندیداهای خود محدودیتهایی داریم تا جایی که توجه اصلاحطلبان در انتخابات مجلس دهم بر اعلام فهرستی است که مقبول مردم و حاکمیت باشد. بر این اساس باید تلاش کنیم تا افراد معرفی شده، یکدست شوند. اینکه اصلاحطلبان چقدر میدان داشته باشند تا بتوانند فهرست ارایه کنند یقینا از مهمترین دغدغههای امروز است.
بر اساس تصمیم شورای هماهنگی از تشکلها و احزاب اصلاحطلب خواسته شده تا در انتخابات مجلس نماینده تامالاختیار خود را برای رسیدن به تصمیم جمعی معرفی کنند.
بر اساس این راهبرد شورای هماهنگی مانند انتخابات شورای شهر تلاش خواهد کرد تا تصمیمات درست و منطبق با مطالبات و دغدغههای احزاب اصلاحطلب، به فهرست واحد و مقتدری دست یابد. کمیته انتخابات شورای هماهنگی اصلاحات متشکل از 18 دبیر کل احزاب اصلاحطلب است که این افراد با آقایان خاتمی، عارف و هاشمی رفسنجانی برسر چگونگی رسیدن به فهرست واحد انتخاباتی هماهنگیهای لازم را انجام خواهند داد. به هر حال طرح برنامه عملی برای انتخابات مجلس هنوز زود است اما از یکسو برای تحلیل و پیگیری مسائل مربوط به آن و از سوی دیگر برای بررسی و موانعی که بر سر راه داریم لازم است تا جلسات بیشتری برای رسیدن به استراتژی انتخاباتی صحیح برگزار شود.
همچنین مساله دیگری که در این جلسه مورد توجه قرار گرفت مساله مشارکت مردم در انتخابات بود. اصلاحطلبان تلاش خواهند کرد تا شرایطی را ایجاد کنند که مردم نسبت به انتخابات بیتفاوت نباشند. مشخص شدن و معرفی کردن کاندیداهای مستقل که به دنبال منافع مردمی و ملی باشند یکی دیگر از مباحث مورد بحث در آخرین جلسه شورای هماهنگی اصلاحات بود چرا که یکی از راههای مجاب کردن افکار عمومی برای شرکت در انتخابات معرفی کاندیداهای با کیفیت و مستقل است. به هر حال اعضای شورای مشورتی و آقای خاتمی معتقدند که مشکلات کشور باید از طریق صندوق رای حل شود و این راهی است که اصلاحطلبان انتخاب کردهاند.