شریک با اولویت

علی شریف‌زاده

شریک با اولویت یا شریک ترجیحی» عبارتی است که آنکارا مایل به شنیدن آن نیست. این واژه را اخیرا سارکوزی پیشنهاد کرده تا وضعیت روابط ترکیه با اتحادیۀ اروپا را با آن تعریف کند.

شریک ترجیحی اروپا، واژه‌ای است که نیکلا سارکوری رییس‌جمهوری فرانسه در زمان تبلیغات انتخابی خود نیز از آن استفاده کرد. کسی که مقامات ترکیه این روزها به شدت از موضع وی ناخرسند هستند. شریک با اولویت «خوزه مانوئل ناروسو» رییس کمیسیون اروپا می‌گوید: «نیکلا سارکوزی، رییس‌جمهور فرانسه به خوبی می‌داند که بستن را گفت‌و‌گو برای ورود ترکیه به اروپا در این مرحله می‌تواند آثار منفی در این کشور به ویژه در زمینه اصلاحات در حال انجام ترکیه داشته باشد.»

باروسو تأکید می‌کند: «با این وجود رای رییس‌جمهوری فرانسه تغییر نکرده و او همچنن مخالفت ورود ترکیه به اتحادیۀ اروپاست. او رای خود را در کمیسیون اروپا نیز آشکارا اعلام کرده و ما به رای سارکوزی احترام می‌گذاریم.»

قرار بود هفته گذشته 27 عضو اتحادیۀ اروپا نشستی عمومی به ریاست‌ آلمان در مورد بندهای مربوط به ورود ترکیه به ابن اتحادیۀ تصمیم‌گیری کنند، اما با فشار فرانسوی‌ها نشست لغو شد. به عقیدۀ برخی کارشناسان، فرانسه از هم اینک می‌تواند مخالفت خود را با عضویت اعلام داشته و رای اتحادیۀ را برای ورود ترکیه وتو کند. سارکوزی رییس‌جمهوری فرانسه در زمان تبلیغات انتخاباتی خود بارها با ورود ترکیه به اتحادیۀ اروپا مخالفت کرده و با یاد‌آوری این که ترکیه در آسیای صغیر واقع است و نه اروپا، از آن کشور به عنوان یک شریک با اولویت برای اروپا نام برده بود، اما ترکیه از به کارگیری این واژه به شدت عصبانی و خشمگین است و مذاکره با اتحادیه اروپا را فقط در صورت امکان عضویت در این اتحادیۀ می‌پذیرد.

نگاه سیاسی - اقتصادی متفاوت آلمانی‌ها به ترکیه: همکاری تجاری آری، عضویت در اتحادیۀ اروپا نه در میان اروپایی‌ها موضع آلمان خاص و ویژه است. حجم مناسبات تجاری ترکیه با آلمان 25 میلیارد یورو است و طرفین امیدوارند این رقم با افزایش 2/5 برابری در چهار سال آینده به 50 میلیارد یورو برسد، اما 71 درصد آلمانی‌ها مخالف عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا هستند. این دو موضوع متضاد چگونه با همدیگر قابل جمع هستند؟

آلمان نه تنها بزرگ‌ترین شریک تجاری ترکیه است، بکله به لحاظ سرمایه‌گذاری‌های قابل توجه در ترکیه و حضور بیش از 5/3 میلیون ترکیه‌ای در آن کشور که بزرگ‌ترین اقلیت خارجی در آلمان را تشکیل می‌دهند، از نظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی از جایگاه بسیار مهمی در سیاست خارجی ترکیه برخوردار است.

هفتۀ گذشته سومین کنگرۀ اقتصادی ترکیه - آلمان با شرکت نمایندگان بخش خصوصی و مقامات بلند پایۀ دو کشور در استانبول برگزار شد. در این کنگره، «علی باباجان» وزیر اقتصاد و رییس هیات مذاکره‌‌کنندۀ ترکیه با اتحادیۀ اروپا، «علی جوشکون» وزیر صنایع و بازرگانی ترکیه، «رفعت حصارجیکلی اوغلو» رییس اتحادیۀ اتاق‌ها و بورس‌های ترکیه، «سلمان دمیرل» رییس سابق جمهوری‌ ترکیه، دکتر «راینهاردت فرایهرون لئوپرختینگ» رییس اتاق صنایع و بازرگانی ترکیه و آلمان، «قدیرتوپباش» رییس شهرداری استانبول و شمار قابل توجهی از کارآفرینان و بازرگانان و صاحبان صنایع ترکیه و آلمان شرکت داشتند.

این گنکره که در دورۀ اقتدار حزب حاکم «عدالت و توسعه (آک)» و با ابتکار اتحادیۀ اتاق‌ها و بورس‌های ترکیه شروع شده و اکنون سومین‌ دور آن برگزار شد، نقش بسیار مهمی در توسعۀ همکاری‌های اقتصادی و تجاری ترکیه با آلمان و نزدیک‌سازی بخش‌های خصوصی دو کشور ایفا کرده است.

اولین کنگرۀ اقتصادی ترکیه - آلمان در اردبیهشت ماه سال 84 در استانبول و دومین آن خرداد ماه سال گذشته در برلین برگزار شد و در آن صدراعظم آلمان و نخست‌وزیر ترکیه نیز شرکت داشتند، اما در سومین کنگرۀ اردوغان به دلیل مشغله‌های سیاسی شرکت نکرد و بنابراین از خانم مرکل صدراعظم آلمان نیز برای شرکت در کنگره دعوت به عمل نیامد.

دستور کار این کنگره بررسی راه‌ها و راهکاری توسعۀ همکاری‌های تجاری و اقتصادی، سرمایه‌گذاری و مسایل و موانع سیاسی اقتصادی برسر راه مناسبات و روند همگرایی ترکیه با اتحادیۀ اروپا بود.

سلیمان دمیرل رییس پیشین جمهوری ترکیه در این کنگره گفت: «عضویت در اتحادیۀ اروپا، ترجیح عاقلانه مردم ترکیه است و در شرایطی غیر از عضویت نمی‌تواند گزینه‌ای برای ترکیه باشد»؛ اما مشکل آن‌جاست که مردم آلمان چنین دیدگاهی ندارند و دولت مرکل نیز مخالفت عضویت ترکیه در اتحادیۀ اورپا است و فقط به واسطۀ ریاست دوره‌ای اتحادیۀ اروپا و نیز حجم بالای مناسبات تجاری دو کشور و نیز حضور 5/3 میلیون ترک در آلمان چندان این اعتقاد خود را همانند دولت سارکوزی در فرانسه علنی و با سروصدا بیان نمی‌کند. در واقع آلمان که در دوران صدراعظمی «گرهارد شرودر» از مهم‌ترین کشورهای حامی همگرایی ترکیه با اتحادیۀ اروپا بود. اکنون در دورۀ خانم «آنجلا مرکل» از این موضع تا حد زیادی دور شده و فقط از عضویت مشروط و یا برقراری نوعی روابط ویژه ترکیه با اتحادیۀ اروپا دفاع می‌کند.

این موضع با روی کار آمدن سارکوزی در فرانسه که به شدت با عضویت ترکیه در اتحادیۀ اروپا مخالف است، بعد جدیدی به خود گرفته است.

با این وجود «حصار جیکلی اوغلو» رییس اتحادیۀ اتاق‌ها و بورس‌های ترکیه می‌گوید: «زمان آن رسیده است که تقویمی برای ورود ترکیه به اتحادیۀ اروپا اعلام شود و دیگر افراد مسوول و نهادهای رسمی نباید اعطای موقعیتی غیر از عضویت کامل ترکیه دراتحادیۀ اورپا را مطرح کنند.

با این وجود اظهارات مقامات آلمانی پر از اما و اگر و مشروط بودن است.» دکتر «راینهاردت فرایهرون لئوپرختینگ» رییس اتاق صنایع و بازرگانی ترکیه و آلمان در این باره می‌گوید: «موضوع عضویت ترکیه در اتحادیۀ اروپا دراسانامۀ این اتاق ثبت خواهد شد و این تشکل با عزمی بیش‌تر از گذشته‌ برای همگرایی ترکیه با اتحادیۀ اروپا تلاش خواهد کرد. از مقامات آلمانی نیز می‌خواهیم تا تسهیلات بیش‌تری در صدور رویداد ورود به بازرگانان و کارآفرینان ترکیه قابل شوند.»