«سکته» در روابط دولت و مجلس

نویسنده: مهشید ستوده

این مجلس دقیقا همان مجلس است. مجلسی که بسیاری پیش بینی رفتارهای دیروزش را از همان روز روی کار آمدن دولت روحانی کرده و هشدار آن را به دولت داده بودند. رای نیاوردن سه وزیر در ابتدای کار، استیضاح یک وزیر در سال اول فعالیت دولت و زمزمه های هر چند وقت یک بار استیضاح وزرای دولت هنوز هم حجت را تمام نکرده بود اما مجلس روز گذشته حجت را تمام کرد. نشان داد که اصولگرایان مخالف دولتش هر روز بیشتر می شوند. نشان داد که اقلیت تندرویش پشت پرده تلاش های گسترده دارد و برای وزارت علوم به گزینه های روحانی اعتماد نمی کند. وزارت علوم شاید 80 درصد دردسرهای دولت باشد. وزیرش رای نمی آورد مقصر دولت است. وزیر استیضاح می شود مقصر دولت است و اگر دولت انتقادی هم به استیضاح کند باز هم مقصر است. مجلس درست 14 ماه پس از روی کار آمدن دولت روحانی آن روی سکه را نشان داد. 160 نفر جلوی رفتن محمود نیلی احمدآبادی، وزیر پیشنهادی علوم به وزارتخانه را گرفتند. وزیر معرفی شده دولت را به شوخی گرفتند و در جلسه رای اعتماد به دنبال گزینه اصلی دولت بودند. مجلس دیروز نشان داد که منتقدان دولتش در حال تولید مثل هستند و کار روحانی برای یک سال آینده اش بیش از اندازه سخت تر است. دولت با این مجلسی که هر روز سخت گیر تر می شود حالاحالاها کار دارد و باید برای نحوه ارتباطش با این مجلس یک راهکار جدی پیدا کند. اما چه شد که نیلی احمدآبادی هم از سکانداری وزارت علوم باز ماند؟

آرایی که ریزش می‌کنند

نخستین نکته یی که در مورد آرای روز گذشته محمود نیلی احمدآبادی به چشم می آید ریزش آرای وزرایی است که روحانی به مجلس معرفی می کند. اگر نخستین وزیر پیشنهادی علوم دولت روحانی یعنی جعفر میلی منفرد 105 نماینده موافق را به همراه خود داشت و نتوانست به ساختمان وزارت علوم راه پیدا کند این بار نیلی تنها 79 نماینده را همراه خود داشت. کمی آن طرف تر اگر تعداد آنهایی که پشت استیضاح رضا فرجی دانا ایستادند تا او را از ادامه حضور در وزارت علوم باز بدارند 110 نفر بودند این بار تعداد آنهایی که مقابل نیلی ایستادند تا او وارد وزارت علوم نشود به 160 نفر رسید. آرایی که شاید بتوان آنها را به نوعی افزایش تعداد مخالفان دولت در مجلس دانست و شاید قدرت بیشتر گرفتن اقلیت تندروی مجلس. هر چه بود نیلی احمدآبادی را با آن سوابق علمی در رده افرادی همچون سوسن کشاورز و فاطمه آجرلو وزرای پیشنهادی احمدی نژاد در دولت دهم قرار داد که آرای شان به 80 تا هم نرسیده بود.

 آرای نیلی نشان داد که نظر مثبت نمایندگان نسبت به وزرایی که روحانی برای این وزارتخانه به مجلس معرفی می کند هر روز کم تر می شود و شاید برای معرفی وزیر بعدی باید تنها دو پیش بینی داشت. یا مجلس برای متهم نشدن نزد افکار عمومی رای بالایی به وزیر پیشنهادی می دهد یا آنکه این بار هم رای کمتر خواهد شد تا شرایط برای روحانی سخت تر از گذشته شود.

رفتار دولت، انتقاد اصلی نمایندگان مجلس

رای پایین نیلی را می توان در رابطه مستقیم با یک موضوع دانست که آن هم رفتارها، موضع گیری ها و برخوردهای اخیر روحانی با مجلس است. رایی که شاید نتیجه صحبت های همین چند روز پیش حسن روحانی در زنجان بوده باشد که در اظهاراتش به بیان برخی گلایه هایش از مجلس پرداخته بود. این انتقاد برخی نمایندگان مجلس هم بود. نمایندگانی مثل علی مطهری که تا دیروز از حامیان دولت بودند هم علت رای پایین مجلس به وزیر پیشنهادی دولت را همین رابطه ضعیف مجلس و دولت عنوان کرد. نکته بعدی نحوه حمایت دولت از وزیر پیشنهادی اش بود. یک اعتقاد جمعی وجود داشت که دولت حسن روحانی آن گونه که برای نرفتن فرجی دانا از وزارت علوم تلاش کرد برای آمدن نیلی به این وزارتخانه تلاش نکرد. نمایندگان تحلیل می کردند که وقتی دولت برای گزینه پیشنهادی خود هم مایه نگذاشته است فضا برای مخالفان هم بازتر می شود تا زودتر به پیروزی بی وزیر ماندن یک وزارتخانه دیگر برسند. همین تلاش نکردن هم موجبات انتقادات بسیاری را فراهم کرده بود و در نهایت نمایندگان مجلس را مشکوک به این فرضیه کرد که شاید « نیلی» گزینه اصلی دولت برای وزارت علوم نیست. شکی که در رای نمایندگان هم تاثیر گذاشت. تیم رسانه یی دولت هم به شدت مورد انتقاد قرار گرفت که به شکل لازم برای رای آوری گزینه پیشنهادی دولت تلاش نکرده است. نطق شخص نیلی هم نتوانست نمایندگان را جذب کند. هرچقدر که نطق رضا فرجی دانا در جلسه استیضاح نمایندگان را تحت تاثیر قرار داد این بار نطق نیلی نتوانست تعداد آرا موافق او را به آرای فرجی دانا هم برساند.

فیلترهای مجلس گسترده‌تر می‌شوند

جلسه رای اعتماد روز گذشته یک پیام دیگر هم داشت و آن این بود که فیلترهای مجلس برای وزارت علوم هر روز گسترده تر می شود. اگر سوابق سیاسی وزرا تا چندی پیش به عنوان یک موضوع حاشیه یی مطرح می شد این بار این سوابق سیاسی اصل بحث رای اعتماد به وزرا بود. مباحث اصلی روی این محور می چرخد و گاهی بحث از سوابق علمی و مدیریتی می شود. از گذشته وزیر فیلم رو می کنند و از موضوعاتی خبر می دهند که برخی مواقع خود وزرای پیشنهادی هم از آن خبر ندارند. فیلترهای مجلس هر روز گسترده می شود و دست دولت برای انتخاب گزینه های جدید برای این وزارتخانه بسته تر. با این وجود نمایندگان معتقد نیستند که فیلترهای شان زیاد شده است اما بیرون از مجلس تحلیل دیگری وجود دارد. اگر تصور می شد که سخت ترین کار دولت در مواجهه با مجلس در مورد وزارت امور خارجه و ارشاد باشد اما وزارت علوم سپر بلای سایر وزارتخانه ها شد تا حسن روحانی همواره دغدغه آن را داشته باشد که وزارت علومش یا بی وزیر است یا در معرض استیضاح.

تغییر در صف‌بندی‌های مجلس

اگر تا همین دو ماه پیش فراکسیون اکثریت مجلس مدافع سرسخت دولت بود و برای ماندن فردی همانند رضا فرجی دانا در مجموعه دولت رایزنی و تلاش می کرد و رییس مجلس شخصا برای وزیر دولت وارد عمل می شد این بار از این خبرها نبود. نه در فراکسیون اکثریت که همان رهروان ولایت بود خبری از حمایت گسترده بود و نه خبری از رایزنی و تلاش برای ورود نیلی به مجموعه وزارت علوم. علی لاریجانی هم مخالف بودنش با وزیر پیشنهادی علوم را تکذیب نکرد و این بار حتی فراکسیون رهروان ولایت هم پشت دولت را خالی کرد تا صف بندی های جدید مجلس نشان داده شود. هرچند ظاهر نشان می دهد که راس دو قوه بیش از اندازه به یکدیگر نزدیک هستند اما به نظر می رسد که در داخل مجلس صف بندی ها در حال تغییر بیشتر است. تغییرات به نفع دولت نیست و بدون شک کار دولت با این مجلس را در یک سال آینده سخت تر از این ها هم خواهد کرد. این همان مجلسی است که دو هفته پیش به یک لایحه مهم اقتصادی دولت رای نداد و این روزها زمزمه استیضاح وزرایش یک به یک به گوش می رسد. این همان مجلسی است که بسیاری از روز اول روی کار آمدن دولت روحانی پیش بینی چنین رفتارها و مشکلاتی را از سوی آن می کردند و حالادرست 14 ماه بعد از روی کار آمدن روحانی نقطه های اوج آن به چشم می خورد.

گزینه مطلوب مجلس کیست؟

با هر دست ردی که مجلس به سینه گزینه های پیشنهادی دولت می زند این سوال مطرح می شود که گزینه مطلوب و مورد نظر مجلس کیست؟ وزارت علوم در دولت های نهم و دهم شاید یکی از بی مشکل ترین وزارتخانه ها بود. وزارتخانه یی که هر چند وقت یک بار نمایندگان بیانیه تقدیر از وزرای آنها را امضا می کردند و خبری از این دست مشکلات نبود. حالاچه شده است که وزیر چنین وزارتخانه یی در همان سال اول زیر تیغ استیضاح می رود و دو وزیری که برای آن معرفی می شوند هم رای اعتماد نمی گیرند؟ چرا هر گزینه یی که روحانی معرفی می کند با حجمی از ایرادات به سوابق سیاسی روبه رو می شود؟ مجموعه این عوامل نشان می دهد که گزینه مورد نظر مجلس با گزینه مورد نظر دولت مشخصا در مورد وزارت علوم تفاوت های زیادی دارند. ایراد نمایندگان به دولت این است که پیش از معرفی وزیر با آنها مشورت نمی شود یا آنکه فرصت آنها برای ارزیابی کم است، اما استنباط کارشناسان از رفتارهای اخیر دولت در مورد وزارتخانه علوم نشان می دهد که شاید مجلس به دنبال حضور یک گزینه نزدیک به خود در راس وزارتخانه علوم است. فردی با خصوصیات وزرای علوم دولت های نهم و دهم.

وزارتخانه باز هم با سرپرست

وزارت علوم شاید تنها وزارتخانه یی باشد که صندلی ریاستش در طول یک سال افراد متعددی را به خود دیده است. این صندلی با رفتارهای نمایندگان مجلس فرصت وفا کردن به کسی را پیدا نمی کند و حالااین وزارتخانه قرار است بازهم با سرپرست اداره شود. سرپرست تا تاریخ پنجم آذر ماه همان محمدعلی نجفی خواهد بود. فردی که بسیاری تصور می کردند قرار است به عنوان وزیر از سوی دولت به مجلس معرفی شود اما نشد. همان که بسیاری معتقد بودند اگر معرفی می شد حداقل بیش از نیلی رای می آورد. با این حال مشخص نیست گزینه بعدی دولت کیست؟ مشخص نیست دولت به سراغ گزینه مورد نظر مجلس برود یا همان راه خودش را می رود با تغییر در تاکتیک های رسانه یی یا شاید نحوه تعامل با مجلس تغییر می کند تا دیگر خبری از بی وزیر ماندن یک وزارتخانه اش نباشد.