پشت‌ پرده ناآرامی‌های پاکستان

مجید علیزاده

به دنبال اخراج قاضی افتخار محمد، رییس دادگاه عالی پاکستان خشونت‌های سیاسی - قومی پاکستان که پس از سال‌ها در بندر 15 میلیونی کراچی به عنوان قلب تپنده اقتصادی این کشور بار دیگر سر باز کرده است تاکنون 41 کشته و 150زخمی برجای گذاشته است. در پی این رویدادها بازار کراچی به اعتصاب عمومی به عنوان یکی از موفق‌ترین راهبردهای مخالفان مشرف از هنگام روی کار آمدن وی دست زد.

این خشونت‌ها تا اندازه‌ای است که مراسم خاک‌سپاری حامد رضا، کارمند اداره ثبت دادگاه عالی و یکی از اسناد مهم پرونده افتخار محمد که در سپیده‌دم از سوی مردان مسلح در خانه‌اش در اسلام‌آباد کشته شد به منظور جلوگیری از درگیری میان پشتون‌ها و جنبش متحد قومی از احزاب اردو زبان هوادار دولت توسط ستون‌های مسلح انسانی همراهی می‌شد. در حادثه‌ای دیگر مردان مسلح با یورش به آمبولانس حامل جسد یکی از فعالان جنبش متحد قومی راننده آن را کشتند. در پاسخ به این اقدام بازار پشتون‌ها از سوی این جنبش به آتش کشیده شد.

نا آرامی‌های کنونی در پی آن آغاز شد که افتخار محمد، رییس دادگاه این کشور به اتهام سوء‌استفاده از موقعیت خود برای سپردن یکی از پست‌های کلیدی پلیس پاکستان به فرزندش از سوی مشرف از کار برکنار شد. درپی این اقدام احزاب مخالفت دولت به ویژه پشتون‌ها و اعضای مجلس قانون‌گذاری در اعتراض به این تصمیم دولت مشرف به یک راهپیمایی گسترده آرام دست زده تا با افتخار محمد دیدار کنند. آنان در این راهپیمایی با قاتل خواندن مشرف و جبهه متحده قومی خواستار برکناری وی از قدرت شده‌اند.

در پاسخ به این راهپیمایی جنبش متحد قومی به عنوان حزب پشتیبان دولت هواداران خود را به تجمع و راهپیمایی در برابر تجمع مخالفان دولت فراخواند. اما اقدام مشرف در دادن اجازه شلیک به شبه‌نظامیان در این راهپیمایی در کراچی که به درگیری میان دو طرف انجامید شبح بازگشت این کشور به درگیری‌های خونین قومی را زنده کرده است. از این رو احزاب مخالف پرویز مشرف و جنبش متحد قومی را به آغاز درگیری‌ها متهم می‌کنند. این جنبش در کراچی که از مهاجران مسلمانی که پس از تقسیم شبه قاره و تشکیل پاکستان از هند فرار کرده‌اند تشکیل شده است. در دهه 1980 در آغاز اعتراض به تسلط پشتون‌ها بر زمینه‌های اقتصادی و حمل‌ونقل عمومی گام به عرصه وجود گذاشت و تاکنون درگیر خشونت‌های قومی شده که صدها کشته برجای گذاشته است. مشرف نیز یکی از این مهاجرین است.

هر چند دولت تاکنون 15000 نیروی نظامی و امنیتی و صدها نفربر زرهی و کامیون‌های زره‌پوش برای بازگشت آرامش به این شهر گسیل داشته است اما به گفته احزاب مخالف نشانه‌ای از دخالت این نیرو‌ها برای جلوگیری از درگیری‌ها دیده نمی‌شود و از این رو نیروها در بازگرداندن آرامش ناکام بوده‌اند. چرا که حوادثی همانند تبادل آتش میان مردان مسلح در جاده‌ای حائل ‌بخش پشتو و بخش اردونشین در غرب کراچی و کشته‌شدن چندین پشتو در درگیری‌های دو روز گذشته گویای این حقیقت تلخ است.

رهبران مخالف اقدام مشرف برای اخراج قاضی پاکستانی را زمینه‌ای برای از میدان به‌در کردن این قاضی و سایر مخالفان از میان بردن چالش‌های قانونی و فراهم کردن شرایط لازم برای یک دوره 8 ساله دیگر ریاست‌جمهوری مشرفت در پاییز آینده می‌دانند.

احزاب مخالف معتقدند که بازگذاشتن دست جنبش متحد قومی از سوی مشرف برای یورش به مخالفان و برافروختن آتش درگیری‌های قومی راهبرد تازه او برای نا آرام جلوه دادن کشور به منظور به تعویق انداختن انتخابات مجلس و ریاست جمهوری است. چرا که به باور مخالفان جنبش متحد قومی بدون پشتیبانی همه جانبه مشرف توان انجام چنین اقداماتی را ندارد و شواهد نشان می‌دهد که دولت در پی ایجاد جنگ داخلی به منظور دست آویز قراردادن آن به منظور تحمیل یک انتخابات زودرس است. این در حالی است که مشرف در سخنرانی خود در جمع هواداران خود با ابزار ناخشنودی از کشته شدن افراد بیگناه تأکید کرد که در کشور حالت فوق‌العاده اعلام نخواهد کرد و انتخابات در زمان اعلام شده برگزار خواهد شد.

نکته مهم در تحولات کنونی پاکستان این است که درک این که اولیای امور در پاکستان در حال انتقال پیام خود از کانال جنبش متحد قومی به مخالفان خود هستند برای مشرف نتیجه عکس به دنبال خواهد داشت چرا که اگر دولت با هواداری از یکی از گروه‌های درگیر در ناآرامی‌ها خود را در دسته بندی‌ها قرار دهد، اعتماد به دولت به عنوان مجری قانون از میان خواهد رفت و خود زمینه هرج‌و مرج بیشتر را فراهم خواهد کرد. با توجه به انفجار یک بمب در بخش پذیرش هتل مرحبا به عنوان پر رفت و آمدترین هتل پشتون‌های افغان در نزدیکی مسجدی در قلب شهر پیشاور به عنوان محل سرریز خشونت‌های قومی در مرز شمال‌شرق با افغانستان و کشته شدن دست کم 15 تن آتش درگیری‌های قومی ممکن است به سایر بخش‌های این کشور به ویژه کمربند نا آرام پشتون‌ها در مرز افغانستان نیز کشیده شود.اگر مشرف در تلاش برای محکم کردن پایه‌های دیکتاتوری خود و دخالت بیشتر دولت در تحولات کنونی باشد درگیری‌های پاکستان که جدی‌ترین چالش علیه حاکمیت رییس‌جمهوری و ارتش پاکستان از آغاز به قدرت رسیدن مشرف از سال 1999 است به مرزهای افغانستان محدود نخواهد ماند و ممکن است از یک چالش داخلی به یک بحران منطقه‌ای تبدیل شود.