تونس و راه دشوار دموكراسي

كشور تونس در بحبوحه برگزاري دو انتخابات به عنوان يكي از كشورهاي منطقه كه مبدا حركت بهار عربي است روزهاي پرالتهابي را پيشرو دارد. در صورتي كه تونس از اين مرحله با موفقيت عبور كند تنها نمونه موفق كشورهايي خواهد بود كه بهار عربي را پشت سر گذاشته‌ و در مسير دموكراسي گام برداشته‌اند.

به گزارش "ايسنا"، روزنامه اماراتي دارالخليج در تحليلي به قلم عبدالحسين شعبان تحت عنوان "تونس و راه دشوار انتخابات" نوشت: انتخابات پارلمان تونس 13 مهر برگزار شده است و در حال حاضر شرايط خاصي در اين كشور حكمفرما شده چراكه قرار است كه انتخابات رياست جمهوري 2 آذر برگزار خواهد شد.

اين اولين انتخابات پارلماني تونس از زماني بود كه محمد بوعزيزي، سبزي فروش تونسي خود را در شهر سيدي بوزيد در آذر 1389 آتش زد شراره‌هاي اين انتفاضه از اين شهر آغاز شد و بسياري از شهرهاي تونس را دربرگرفت و به پايتخت رسيد. به شكلي كه زين العابدين بن علي، رئيس‌جمهور سابق تونس ناگزير شد قبل اقدام ارتش از كشور فرار كند.

گرچه انتفاضه تونس الهام بخش بسياري از جنبش‌هاي مردمي بود، اما يكي شدن عوامل واقعي با عوامل خود جوش و دروني نقش اساسي در به ثمر رسيدن انقلاب و پختگي آن دارد مثل آنچه در كشورهايي چون مصر، ليبي، يمن و ديگر كشورها رخ داده است.

در همين زمان تمام منطقه در آتش جنگ، انقلاب، ضدانقلاب و درگيري‌هاي مسلحانه، شكاف‌هاي امنيتي، عمليات تروريستي و خشونت رو به افزايش مي‌سوزد. اين آتش با ظهور داعش در استان موصل عراق و به دست گرفتن استان صلاح الدين و بخش بزرگي از استان الانبار و با كنترل شهر هيت و بخش‌هايي از دو استان كركوك و ديالي و همچنين استان‌هاي رقه، ديرالزور و فرودگاه الطبقه در كشور سوريه افزايش يافت و تلاش‌هاي آنان براي كنترل بر شهر كوباني كه از بيش از چهار هفته در محاصره است، ادامه دارد.

در صورتي كه حزب اسلامي النهضه متصف به صفت عقلانيت شود يا پس از سرنگون كردن اخوان المسلمين در مصر، قدرت را به دست بگيرد، چاره‌اي ندارد جز اينكه در چارچوب سياست جمعيتي و تاكتيك‌هاي حياتي چون مانع از وقوع انفجارها شود به ويژه كه با بازنگري در تغييرات سياسي داخلي و منطقه‌اي به شكل صحيح مي‌تواند خود و كشور تونس را از آشوب و شعله‌ور شدن آتش جنگ ممانعت ورزد.

با وجود اينكه اين حزب از طريق صندوق‌هاي راي‌گيري به قدرت رسيد، اما اين به تنهايي براي ياري جستن از اين جنبش و حمايت از آن كافي نيست، چراكه حزب النهضه تونس در دوره اول قدرت خود اشتباهات زيادي را مرتكب شد، بايد افزايش اعتراضات مردمي را هم در نظر گرفت.

سوالي كه الان به ذهن مي‌رسد اين است كه آيا انتخابات كنوني همان نتايج را به دنبال خواهد داشت يا اينكه تغييرات بزرگي در نقشه سياسي منطقه رقم خواهد خورد؟

در پاسخ بايد گفت كه اين موضوع به وضعيت داخلي تونس به ويژه وضعيت اقتصادي و افزايش نرخ بيكاري بستگي دارد.

همچنين وضعيت منطقه به ويژه پس از جنگ داخلي ليبي و كنار رفتن اخوان از قدرت در مصر و با وجود تعداد زياد گروه‌هاي تروريستي در عراق و سوريه و خطرات آن اين روزها تقريباً تمام جهان به استثناي دو كشور روسيه و ايران براي نابودي تروريسم و مقابله گروه‌هاي تروريستي با داعش و جبهه النصره در چارچوب ائتلاف و قطعنامه شماره 2170 شوراي امنيت با يكديگر همكاري مي‌كنند.

هنوز هم مسير انتخابات در كشورهاي عربي دشوار و پيچ درپيچ است حتي تجربه‌هاي به دست آمده از امواج بهار عربي در بسياري از اوقات نه‌ تنها دلگرم‌كننده نبوده بلكه مشكلات، پيامدها و آتش‌افروزي‌هايي در ليبي به بار آورده است.

همچنين در عراق موضوع پيش‌بيني نشده گروه تروريستي داعش پس از تشكيل كابينه جديد عراق به رياست حيدر العبادي رخ داد و اين گروه بر حدود يك‌سوم مساحت اين كشور مسلط شد. اگر بخواهيم وضعيت كشور تونس را از ابتداي انتفاضه پس از انجام بازديدهاي مستقيم و ميدان توصيف كنيم، مي‌توانيم بگوييم كه اين كشور تاكنون چهار مرحله را پشت‌ سر گذاشته است:

1- اولين مرحله بلافاصله پس از تغيير رژيم و سرنگوني بن علي آغاز شد و دولت‌هاي موقت شكل گرفتند و انتخابات پارلماني مهر 1390 برگزار شد.

2- اما دوره دوم از زماني آغاز مي‌شود كه پارلمان منتخب تونس قانون اساسي را تصويب كرد كه به موجب آن دولت ائتلافي با حضور حزب النهضه به همراه دو حزب چپ‌گرا تشكيل شد. موج خشونت‌هايي كه به دست گروه‌هاي سلفي كشور را نابود كرد، افزايش يافت. شكري بلعيد و محمد براهمي در سال 1392 ترور شدند و مراكز و ساختمان‌هاي دولتي به‌ خصوص در نقاط دور كشور مورد حمله قرار گرفتند.

3- اما مرحله سوم از نيمه‌هاي سال 1392 و ابتداي سال 1393 آغاز شد، زماني كه بحران در كشور تونس به حد انفجار رسيد و در مديريت گفتگوي ملي ميان تمامي احزاب سياسي سه طرف داراي صلاحيت از جمله اتحاديه كار تونس، انجمن دفاع از حقوق بشر تونس و كانون وكلاي تونس شركت كردند و گفتگوي ملي منجر به تصويب قانوني شد كه بسيار زمان برد. از ديگر نتايج اين گفتگو، موافقت حزب النهضه با كناره‌گيري و تشكيل دولت ائتلاف ملي شامل افراد شايسته تكنوگرات (فن‌مدار) بود. به اين ترتيب علي العريض كناره‌گيري كرد و مهدي جمعه جاي او را گرفت.

4- مي‌توان دوره چهارم را كه تا امروز با برپايي دولت دكتر مهدي جمعه ادامه دارد، تعيين كرد. اين دوره با انتخابات پارلمان تونس در تاريخ 5 مهر و انتخاب رياست جمهوري در 2 آذرماه آينده به پايان خواهد رسيد. از جمله اقداماتي كه دولت جمعه انجام داد، تصويب قانون انتخابات است. اين دولت با تروريسم مقابله كرد و از روند خشونت در كشور كاست.

علاوه بر گزينه راه توسعه كه با درون‌مايه سياسي، اجتماعي، اقتصادي، فرهنگي و قانوني ماهيت اصلي مرحله بعدي را تشكيل مي‌دهد، بحران اقتصادي هم در تونس وجود دارد. توسعه پايدار خشت مهمي است كه اگر تحقق يابد، تونس مي‌تواند براي كشورهاي عربي نمونه عالي بهار عربي باشد كه در مسير تحقق اهداف خود قرار گرفته است. با اين حال، اين كشور در راه نيل به اهداف خود با سختي‌هاي داخلي نه‌چندان كمي روبه‌رو خواهد شد كه عمدتاً مربوط به كشورهاي همسايه هستند مثل شكاف امنيتي ليبي، درگيري و آشوب با الجزاير، افزايش جنبش‌هاي تروريستي جديد در منطقه مثل ليبي، موريتاني و حتي مراكش.

حفظ امنيت داخلي و غلبه بر تروريسم نيازمند يك راهكار طولاني سياسي، اقتصادي، اجتماعي، تربيتي و ديني روشنگر و همچنين اقدامات قانوني، نظامي، امنيتي و اطلاعاتي به منظور خشكاندن منابع مالي حامي تروريست‌ها و شكست ساختار ايدئولوژيك و اقتصادي است كه اين گروه‌ها بر آن استوار شده‌اند. اين امر به شدت به پذيرش حقوق و آزادي‌ها و تاكيد بر اصل رعايت مساوات و عدالت وابسته است و همه اين موارد از طريق توسعه اجتماعي پايدار و چندمنظوره ممكن است.

تعداد كرسي‌هاي پارلمان تونس كه سياستمداران بر سر آن با يكديگر رقابت مي‌كنند 217 كرسي است. 27 تن هم كانديداي رياست‌جمهوري اين كشور هستند كه مهمترين آنها اعضاي حزب النهضه و حزب نداء تونس هستند.

حزب نداء متشكل از گروه‌هاي تكنوگراتي است كه برخي از آنها در دولت‌هاي پيشين حضور داشتند و برخي ديگر از مخالفان آزادي‌خواه چپ‌گراي تونس هستند اين حزب قدرتمند، رقيب جدي حزب النهضه محسوب مي‌شود. يك جبهه مردمي هم وجود دارد كه جريان سوسياليست شامل 10 حزب غيرمذهبي است كه مخالف اسلامگراها و حكومت ترويكا هستند.

حزب كنگره ملي تونس به رهبري منصف المرزوقي (رئيس فعلي)، حزب گروه‌بندي به رياست مصطفي بن جعفر (رئيس كنوني پارلمان تونس) و احزاب غيرمذهبي و آزادي‌خواه ديگري هم وجود دارند.

اكنون تونس با اين سوالي بزرگ رو به رو است: آيا تونس مي‌تواند تجربه‌اي جديد در راه رسيدن به دموكراسي ارائه دهد؟ اگر در اين راه موفق شود، اين موفقيت روي تمامي كشورهايي كه نامشان با "بهار عربي" گره خورده و تمامي كشورهاي منطقه منعكس خواهد شد، اما در صورت شكست، پيامدهاي منفي اين شكست بر منطقه منعكس مي‌شود.