هراس اصولگرایان از مثلث اصلاحات

گروه سیاسی، سجاد سالک: پازل تخریب چهره‌های تاثیرگذار جبهه اصلاحات روز گذشته با سخنان تند دو چهره اصولگرا وارد مرحله تازه‌ای شد. تخریب چهره‌‌های محوری جبهه اصلاحات پس از آن شدت گرفت که طرح موضوع «مثلث اتحاد میان خاتمی، کروبی و هاشمی» چونان شوکی در عرصه سیاسی پدیدار شد و اصولگرایان را به واکنش‌های شتاب‌زده‌ای وادار کرد. در پی این بحث دو موضوع در دستور کار ستاد ضداصلاحات قرار گرفت که هدف نهایی آن تضعیف ائتلاف در میان اصلاح‌طلبان بود. در درجه اول تحلیلگران جناح اصولگرا کوشیدند در سخنرانی‌ها، مقالات و مصاحبه‌های خود هرگونه امکان نزدیکی و ارتباط میان خاتمی، کروبی و هاشمی را خواب و خیال عنوان کرده و زمینه‌های شکل‌گیری ائتلاف میان این سه را ناچیز قلمداد کنند. در فاز دوم چهره‌های جنجالی جناح اصولگرا با ورود به فاز تخریب، درصدد مخدوش جلوه‌دادن چهره اصلاح‌طلبان و به ویژه لیدرهای آنها برآمده و تلاش کردند به‌طور جداگانه عملکرد خاتمی و هاشمی را در دوران ریاست جمهوری مورد نقد و تخریب قرار دهند. به موازات این برنامه‌ها، خبرنگاران رسانه‌های نزدیک به جناح اصولگرا، مهدی کروبی را به واسطه صراحت لهجه‌اش هدف قرار داده و کوشیدند در هر مناسبتی وی را محاصره کرده و از او در مورد عملکرد اصلاح‌طلبان اظهارنظر انتقادآمیزی دریافت کنند. این پروژه با حمایت بخش خبری پرمخاطب 30/20 همراه شد و مسوولان این بخش خبری به منظور پررنگ کردن اختلافات اصلاح‌طلبان و ایجاد شکاف در میان نیروهای تحول‌خواه به رصد کردن اظهارات چهره‌های اصلاح‌طلب پرداخته و از میان انبوه سخنان اصلاح‌طلبان فقط به انعکاس آن بخش از صحبت­‌ها پرداختند که حاوی گفتمانی درون‌انتقادی بود. به این ترتیب اصولگرایان، همزمان تخریب عملکرد اصلاح‌طلبان و ایجاد اختلاف میان آنها را در دستور کار قرار دادند. در این میان آنچه بیش از همه بر هراس اصولگرایان افزود و سردرگمی شدید آنها را به همراه آورد، همراهی هاشمی رفسنجانی با گروه‌های اصلاح‌طلب و نزدیکی بیش از پیش مواضع هاشمی با خاتمی و کروبی و دیگر چهره‌های تاثیرگذار اصلاحات بود. هاشمی رفسنجانی گرچه در نظر داشت شخصیتی فراجناحی بوده و از زاویه اعتدال‌گرایی در مناسبات سیاسی وارد شود، اما حرکت‌های افراطی در جناح اصولگرا به‌گونه‌ای بود که هاشمی را عملاً وارد جبهه اصلاحات کرد و از او شخصیتی محوری ساخت. چنین بود که اظهارنظرهای روزانه هاشمی رفسنجانی بیش از همیشه رنگ و بویی اصلاح‌طلبانه یافت و دیدار وی با چهره‌های اصلاح‌طلب، شکل بی‌سابقه‌ای به‌خود گرفت. تاکید همزمان خاتمی و کروبی بر استفاده از تجربیات مدیران گذشته نظام و دوری مدیریت جدید از افراط و تندروی، این سه چهره متنفذ را که هر یک در عقبه خود پشتوانه بالایی دارند چنان به هم نزدیک کرد که گرچه به ‌صورت رسمی تایید شده مثلثی شکل نگرفت اما در عمل ائتلافی نانوشته پدید آمد که حمایت اکثریت قریب به اتفاق احزاب اصلاح‌طلب را به دنبال آورد. مجموعه چنین تحولاتی علاوه بر اینکه خشم اصولگرایان افراطی را به‌دنبال آورد به تخریب سه ضلع اتحاد مثلث هم منجر شد. در این میان هاشمی رفسنجانی بیشترین نارضایتی و عصبانیت را در میان اصولگرایان ایجاد کرد چرا که خاتمی و کروبی به واسطه حضور تشکیلاتی در جریانات اصلاح­‌طلب به‌طور سنتی جایگاه مشخصی داشتند ولی این هاشمی رفسنجانی بود که با پیوستن به دو چهره دیگر تحول­‌خواه، عملاً پاره‌خط اصلاحات را به مثلثی قدرتمند تبدیل کرد. از این رو بخش عمده واکنش‌های تخریبی اصولگرایان بر روی هاشمی رفسنجانی متمرکز شد و تندروهای این جناح در سایت­‌ها و وبلاگ‌های سیاسی خود، با زوم بر شخص هاشمی، وی و عملکردش را به باد شدیدترین انتقادات گرفته و نسبت به اطرافیان و نزدیکان وی هم اتهامات سنگینی طرح کردند. در این میان برخی سایت‌های حامی دولت به سرسخت‌ترین منتقدان هاشمی تبدیل شده و افراطیون این طیف مسوولیت پروژه «تخریب چهره­‌ها و انشقاق در ائتلاف» را به عهده گرفتند. این پروژه در لوای موضوع حمایت از دولت صورت می‌گرفت؛ آن‌گونه که افراطیون این طیف به دفاع از دستاوردهای دولت پرداخته و ضمن طرح اتهام سنگ‌اندازی در کار دولت، گروه‌ها و اشخاصی را که به‌زعم آنان مسوولیت سنگ‌‌اندازی را برعهده داشتند آماج حملات سنگین خود قرار می‌دادند. در تازه‌ترین مورد یک فعال سیاسی حامی احمدی‌نژاد که ارتباط نزدیکی هم با مجموعه دولت دارد به‌‌منظور دفاع از عملکرد احمدی‌نژاد در تحمل نظر منتقدان، حمله به هاشمی و خاتمی را مناسب تشخیص داد و گفت: اگر مقایسه‌ای میان دولت هاشمی و خاتمی با دولت محمود احمدی‌نژاد صورت گیرد متوجه می‌شویم در دولت هاشمی رفسنجانی حتی یک رسانه منتقد تحمل نمی‌شد و در دولت خاتمی لشکری از رسانه‌های دولتی به سرکوب بی‌رحمانه منتقدان می‌پرداختند. محمدعلی رامین که پیش از این هم سابقه حمله شدید‌اللحن به چهره­‌های معتدلی چون خاتمی و هاشمی را در کارنامه دارد در ادامه دولت‌های گذشته را به تخریب و سرکوب مخالفان متهم کرد و به ایلنا گفت: برخلاف دوره‌های گذشته که مخالفان تخریب و سرکوب می‌شدند در دولت احمدی‌نژاد منتقدان بدون هراس از تخریب شخصیت خود توسط دولتمردان می‌توانند نظر خود را بیان کنند اما امروز عده­ای بدبین، بدگو و بداندیش جنگ روانی بی‌سابقه‌ای علیه احمدی‌نژاد پیشه کرده‌اند. اظهارات رامین در حالی مطرح می‌شود که تحلیلگران سیاسی معتقدند طرح اتهام به منتقدان و تخریب عملکرد دولت‌های گذشته نوعی فراکنی بوده است. در ادامه پروژه اصولگرایان برای ممانعت از نزدیکی هاشمی با دیگر چهره‌های اصلاح‌طلب، روز گذشته یک عضو جامعه مدرسین حوزه علمیه قم هم وارد صحنه شد و در سخنانی صریح عملکرد هاشمی و جایگاه او را مورد نقد و بررسی قرار داد. سیداحمد خاتمی در مصاحبه مفصل خود با ایسنا ابتدا کوشید وجه اصولگرای هاشمی رفسنجانی را پررنگ نشان داده و وی را به خاطر گذشته انقلابی­‌اش در جمله اصولگرایان قرار دهد. به همین خاطر در سراسر مصاحبه به جایگاه ارزشی و اصولگرایانه هاشمی تاکید کرد. وی در ادامه نقدهایی را به عملکرد هاشمی وارد آورد و این نقدها را مربوط به زمانی دانست که اطرافیان اصلاح‌طلب هاشمی وی را مورد محاصره قرار دادند. به همین خاطر سیداحمد خاتمی اطرافیان هاشمی را افرادی دانست که از آبروی وی خرج می‌کنند و از هاشمی خواست به دوستان خود سفارش کند که از تخریب دولت دست برداشته و از دولت حمایت کند. صحبت‌های سیداحمد خاتمی و محمدعلی رامین درست در همان روزی ایراد شد که یک روزنامه اصولگرا در سرمقاله خود هاشمی را مورد بحث قرار داد و امکان نزدیکی خاتمی، هاشمی و کروبی را منتفی دانست. به این ترتیب مثلث اتحاد اصلاح‌طلبان و در راس آن هاشمی رفسنجانی که ورود بحث‌برانگیزش به ائتلاف اصلاح‌طلبان آشفتگی شدید اصولگرایان را موجب شده در عرض چند ساعت با واکنش‌های سه‌گانه­ای روبه‌رو شدند که هر یک از زاویه‌ای به موضوع می‌پرداخت. سیداحمد خاتمی از زاویه یک اصولگرای شفیق و دلسوز وارد صحنه شد و خطاب به هاشمی توصیه‌های ارزشگرایانه‌ای ارائه کرد، محمدعلی رامین مسوولیت حمله آتشین به هاشمی و خاتمی را عهده‌دار شد و به عنوان یک اصولگرای حامی دولت به طرح اتهام پرداخت و بالاخره این که روزنامه مذکور از زاویه یک تحلیل سیاسی معنادار، به بررسی چگونگی ائتلاف خاتمی، هاشمی و کروبی پرداخت و با ادعای این که عقبه این سه چهره، مواضعی متضاد با هم دارند، همنشینی حامیان خاتمی، هاشمی و کروبی را غیرممکن توصیف کرد. مجموعه این واکنش‌ها نشان می­‌دهد که آرایش سیاسی کنونی و نزدیکی خاتمی، هاشمی و کروبی عصبانیت و خشم شدیدی در میان اصولگرایان ایجاد کرده که آنها را به واکنش‌های متفاوت و بعضاً تند و تیزی وادار کرده است. باید در انتظار ماند و دید نزدیک شدن به زمان برگزاری انتخابات و افزایش همگرایی چهره‌های اصلاح‌طلب در ادامه با چه واکنشی در میان اصولگرایان همراه می‌شود. ترس و واهمه و تخریب، نخستین جلوه‌های شکل‌گیری مثلث اتحاد بود. آیا واکنش‌های بعدی تندتر و شدیدتر از این خواهد بود؟