دشت اول!

گروه سیاسی: هفته گذشته دولت یکصدا – البته به غیر از وزیر نفت- علیه اقدام عربستان سعودی موضع گرفت. کاهش شدید قیمت نفت موجب نگرانی اعضای اوپک شد. در این میان ایران به دلیل وضعیت فروش خود، بیشتر از سایرین از این وضعیت آسیب می‌دید. اعضا چاره را در کاهش تولید می‌دانستند اما عربستان سعودی مقابل این پیشنهاد ایستاد و مانع کاهش تولید شد! به گزارش «وطن امروز»، حسن روحانی چهارشنبه هفته گذشته در جلسه هیات دولت این اقدام سعودی‌ها را یک «توطئه سیاسی» دانست و گفت این اقدام خیانت به جهان اسلام است. اسحاق جهانگیری نیز با انتقاد از این اقدام گفت اگر نفت 40 دلار هم بشود کشور به خوبی اداره خواهد شد. محمدباقر نوبخت، سخنگوی دولت هم از این اقدام سعودی‌ها انتقاد کرد.

این مواضع رسمی دولت ایران و تعابیری که بالاترین مقام اجرایی کشور به کار برد؛ در واقع ماهیت رفتار سعودی‌ها را در قبال ایران آشکارتر کرد. خیانت سعودی‌ها زمانی آشکارتر شد که هیلاری کلینتون، وزیر سابق خارجه آمریکا و یکی از گزینه‌های مطرح این کشور برای ریاست‌جمهوری آینده، صراحتا در مرکز سابان اعلام کرد این کاهش قیمت در پای میز مذاکرات هسته‌ای به سود آمریکا تمام خواهد شد. این اذعان کلینتون به ماجرای کاهش قیمت نفت زوایای جدید بخشید. اینکه توطئه کاهش قیمت نفت برای فشار بیشتر به ایران در پای میز مذاکره است. مقاله اخیر واشنگتن پست نیز همین را تایید می‌کند.

«اریک ادلمن» عضو برجسته اندیشکده دفاعی مرکز ارزیابی‌های بودجه‌ای و راهبردی و معاون سابق وزیر دفاع در دولت بوش، «دنیس راس» مشاور موسسه واشنگتن و دستیار ویژه اوباما از ۲۰۰۹ تا ۲۰۱۱ و «ری تکیه» عضو ارشد شورای روابط خارجی آمریکا گزارشی منتشر کردند که در آن راه‌هایی که منجر به توافق هسته‌ای با ایران می‌شد را بررسی می‌کرد. و اما نکته ماجرا این است که در بخشی از این گزارش به کاهش قیمت نفت و تبعات اقتصادی آن اشاره شده و صراحتا آمده است منابع قدرت در آمریکا باید راهبرد «انزوای ایران در میان همسایگانش» را دنبال کنند.

سناریوی توطئه سیاسی سعودی‌ها علیه ایران اکنون به عنوان یکی از مهم‌ترین موضوعات سیاسی روز مطرح است. آمریکایی‌ها صراحتا از تاثیر کاهش قیمت نفت در مذاکرات می‌گویند. کسی چه می‌داند. شاید همان روزی که سعود‌الفیصل، وزیر خارجه سعودی‌ها به وین رفت و در هواپیمای شخصی خود جان کری را دید؛ نقش عربستان برای ممانعت از افزایش قیمت نفت و تداوم سقوط آن نیز مطرح شده بود. ایران در توافق اخیر وین، پذیرفت 7 ماه دیگر توافق ژنو را اجرا کند، توافقی که در نتیجه تعهدات ایران، ماهانه 700 میلیون دلار از دارایی‌های ایران از محل فروش نفت را آزاد می‌کند.

اکنون اما در ایران عده‌ای با اشاره به افت شدید قیمت نفت و هزینه‌های سرسام‌آور آن، به دنبال فایده و هزینه این توافق در شرایط فعلی هستند.  این موضوع در قالب یک سوال قابل بررسی است. توطئه نفتی سعودی‌ها چقدر به ایران زیان رسانده است؟ «وطن امروز» در ادامه با انتخاب یک بازه زمانی تقریبا 4 ماهه به دنبال یافتن جواب این سوال است. اگرچه 3 آذر سال 1392 یعنی درست در روزی که توافق ژنو اعلام شد؛ قیمت نفت 114 دلار بود؛ اما در این گزارش، محاسبات بر مبنای قیمت 100 دلار به ازای هر بشکه نفت انجام شده است.

به همین منظور شروع بازه زمانی، اواخر مرداد ماه که قیمت نفت به 100 دلار سقوط کرد، انتخاب شده و تا روز گذشته محاسبه شده است. یکی از دلایل انتخاب قیمت مبنای 100 دلار نیز آن است که در بودجه سال جاری، قیمت هر بشکه نفت، 100 دلار در نظر گرفته شده است. به عبارتی ضمن یک محاسبه کلی از میزان خسارت سعودی‌ها به ایران، موضوع کسری بودجه دولت در این بازه زمانی نیز مورد نظر قرار گرفته است البته درباره جدول زیر باید چند نکته در نظر گرفته شود. نخست آنکه حقیقتا محاسبات با اغماض صورت گرفته است.

یعنی محاسبه اصلی باید بر مبنای ارزش نفت از زمان آغاز به کار دولت جدید محاسبه می‌شد اما به دلیل نوسانات متعدد، عملا امکان بررسی این موضوع در چنین شرایطی امکانپذیر نیست. نکته دوم این است که در این جدول محاسبه، تاریخ فروش نفت ایران درج شده و قیمت فروش، تغییرات و نیز هزینه این تغییرات بر مبنای ارزش 100 دلاری هر بشکه مدنظر قرار گرفته است. تغییرات قیمت نیز براساس رشد یا سقوط قیمت نسبت به روز قبل محاسبه شده است اما در هزینه‌ها، این نوسانات نسبت به 100 دلار حساب شده است. نکته دیگر درباره میزان فروش نفت است. براساس آنچه نمایندگان مسؤول و مطلع مجلس اعلام کرده‌اند؛ سیاست دولت فروش روزانه یک میلیون و 400 هزار بشکه بوده است.

با این حال در این گزارش مبنای فروش، روزانه یک میلیون بشکه در نظر گرفته شده است. به عبارتی این محاسبات به صورت حداقلی است و قطعا و بدون تردید رقم هزینه تحمیل شده به ایران بسیار فراتر از نتیجه این محاسبات است. همچنین دلیل اینکه روزهایی در جدول زیر محاسبه نشده‌اند، این است که آمار آنها به دست نیامده است.  در این گزارش و براساس محاسبات صورت‌گرفته، ایران از 28 مردادماه سال جاری تا روز گذشته دست‌کم (براساس محاسبات حداقلی) یک میلیارد و 466 میلیون و 350 هزار دلار از توطئه سعودی‌ها آسیب‌دیده است.

در این میان یک موضوع بسیار نگران‌کننده وجود دارد و آن این است که رقم این هزینه و خسارت ملی، روز به روز بیشتر خواهد شد، چراکه اگر کاهش قیمت نفت در 28 مردادماه 60 هزار دلار به ایران زیان رسانده بود اما اکنون و در روز گذشته این رقم به 400 هزار دلار رسیده است و تداوم کاهش 40 درصدی قیمت نفت نسبت به عدد در نظر گرفته شده در بودجه جاری، قطعا هزینه‌های هنگفت‌تری را به کشور تحمیل می‌کند. به‌عنوان مثال 50 درصد این خسارت هنگفت تنها طی 24 روز گذشته وارد شده است. یعنی از ابتدای آذرماه (بویژه پس از تمدید 7ماهه توافق ژنو) تاکنون ایران قریب به 700 میلیون دلار از محل کاهش قیمت نفت خسارت دیده است.

تداوم همین روند هم این خسارت را به دنبال خواهد داشت. یعنی اگر حتی طی 3 ماه آینده قیمت نفت کاهش پیدا نکند؛ ایران ماهانه نزدیک به 850 میلیون دلار خسارت خواهد دید. در واقع مخالفت عربستان‌سعودی با کاهش تولید نیز برای تثبیت همین خسارت بر ایران بوده است! خسارتی که آمار نگران‌کننده 2 و نیم میلیارد دلار طی 3 ماه آینده را هشدار می‌دهد! بنابراین نکته بسیار مهم درباره خسارت کاهش قیمت نفت، روند تصاعدی آن است به گونه‌ای که با در نظر گرفتن عدم کاهش قیمت نفت و تثبیت قیمت فعلی، ایران طی 4 ماه پایانی سال 1393 رقمی قریب به 3ونیم میلیارد دلار خسارت می‌بیند که این رقم به‌عنوان کسری بودجه نیز حساب می‌شود کما اینکه خسارت فعلی یک و نیم میلیارد دلاری نیز به‌عنوان کسری بودجه دولت حساب می‌شود.