مارپیچ قالیباف در چاله‌های سیاسی

رضا رئیسی: دکترِ خلبان با اتوریته و پرنسیب خاص خودش جلوه‌گری می‌کند و بر همین منوال نیز همواره سعی دارد مضاف بر آراستگی ظاهری در کلام و اظهارنظرهای خودش نیز جلوه‌های مردم پسندانه‌ای را به نمایش گذاشته و آراسته، هم در کلام و هم در مضمون سخن بگوید اما با همه این تمهیدات و ملاحظات گاه رشته کلام از دست دکتر خارج شده و سخنانی می‌گوید که نه به مذاق عامه خوش می‌آید و نه می‌تواند پرستیژ وی را حفظ کرده و بازی دو سر باخت را برای شهردار خلبان بلندپرواز ایرباس رقم ‌زند، مردی که فارغ از عقبه نظامی، خواهان جایگاه بالاتری در صحنه سیاسی است اما هر بار از رسیدن به سکوی غایی و نهایی باز مانده و یکی از علت‌های اصلی عدم صعود بر اریکه قدرت، سخنان ناگهانی‌ای است که گاه از زبان وی خارج شده و رشته‌ها را پنبه می‌کند.

در انتخابات سال 92 که او خود را نزدیک‌ترین مرد به سکوی ریاست‌جمهوری می‌دید و آمارهای اولیه نیز صدق این انگاره را تایید می‌کرد، یک سخن حساب نشده در برابر یک سیاستمدار خبره و حقوقدان کار دستش داد و واژه «گازانبری» به پاشنه آشیلش تبدیل شد. شهردار یک‌سال و اندی بعد از آن روزها هنوز با پرستیژ و پرنسیب خاص خودش سخن می‌گوید و هنوز سعی می‌کند در قالب جملات مردم پسند جلوه‌گری کند اما هنوز هم گاه سخنانی می‌گوید که نمی‌توان آن را در قالب گفتارهای یک سیاستمدار باتجربه ارزیابی کرد.

حرف‌های شیک اما متناقض

شهردار تهران روز گذشته در نشست مشترک روسای شوراهای اسلامی و شهرداران کلانشهرهای کشور در اصفهان به سخنرانی پرداخت. سخنانی با دو رویکرد متفاوت که مقدمه و موخره آن با هم نمی‌خواند. دکتر محمد‌باقر قالیباف در بخش اول سخنان خود به انتقاد از وابستگی بودجه و اقتصاد کشور به نفت گفته و تاکید کرد: کشور ما اراده و برنامه خودش را به سرنوشت نفت گره زده و همه برنامه‌ها با این رویکرد بسته شده است. وی ادامه داد: مدیران کشور با پیش گرفتن رویکرد اقتصاد مقاومتی باید برای رسیدن به یک اقتصاد بدون نفت تلاش کنند.

شهردار تهران با اشاره به توانایی‌های درونی تاکید دارد که ما می‌توانیم بدون اتکا به درآمدهای نفتی و با توجه به مولفه‌های اقتصاد درون زا کشور را اداره کنیم، وی همچنین افزود که چنین رویکردی در دستور کار دولت و مسئولین نظام قرار گرفته است. تا اینجای سخنان قالیباف اشاره به یک معضل ساختاری دراقتصاد تک محصولی ماست و همه کارشناسان در ضرورت تغییر رویکرد در این زمینه اتفاق نظر دارند اما وقتی قالیباف به حوزه مدیریت شهری و موضوع حمل و نقل عمومی و نیازهای آن به اخذ بودجه و کمک‌های مالی دولت ورود می‌کند، گویی فراموش می‌کند که خود چند دقیقه قبل از سخت بودن فضا برای دولت و کمبود درآمدها سخن گفته و به انتقاد از عدم اختصاص بودجه کافی به شهرداری می‌گوید.

جالب آنجاست که شهردار تهران در بخش دیگری از سخنان خود تاکید کرد: تصدی‌گری و تولی‌گری دولت باید به حداقل برسد تا اقتصاد مقاومتی و ظرفیت‌های درون‌زای نظام محقق شوند. نتیجه صریح این سخنان آن است که از فربهی دولت کاسته شده و اتکا به درآمدهای نفتی پایین آمده و نگاه درون‌زای اقتصادی جایگزین شرایط فعلی شود، با این وصف سوال اینجاست که چرا شهردار پس از این مقدمات مفصل و مشروح از عدم اختصاص بودجه کافی به شهرداری گلایه و تاکید کرد:

ما حدود 4 سال است که حتی از حداقل یارانه‌های حمل و نقل نیز محروم هستیم و تبعات این موضوع روزی گریبان جامعه را خواهد گرفت. در این بین شهردار تهران باید تکلیف خود را روشن کند که به دنبال استقلال شهرداری از دولت بوده و خواستار واگذاری امورشهری به مدیریت شهری است یا چشم به بودجه دولتی دوخته و به دنبال اخذ بودجه از دولت است. بدون شک این سخنان شهردار در تناقض با یکدیگر است و باید پرسید اگر چه ویترین سخنان قالیباف با سر فصل‌هایی چون فاصله‌گیری از بودجه نفتی و اقتصاد تک محصولی، کوچک‌سازی دولت، نگاه به مولفه‌های درون‌زا و واگذاری امور شهری به مدیریت شهری زیبا و درست است اما خود با درخواست بودجه و کنایه زنی سیاسی به دولت این عقبه گفتاری را نقض کرده و از هم می‌گسلاند.

پارادوکس در گلایه از رفتار سیاسی

محمد باقر قالیباف همچنین در بخشی از سخنان روز گذشته خود گفت: رفتارهای سیاسی مانع تصمیم‌گیری‌های درست به نفع مردم می‌شود. در واقع شهردار از سیاسی کاری گلایه کرده و منتقد این رویکردها می‌شود اما خود در واقع به شکل واضحی سیاسی کاری پیشه کرده و سخنان وی دچار تناقض است. گلایه او از سیاسی کاری معطوف به دولت و رویکردهای آن در مقوله مدیریت شهری است. شهردار تهران از یکسو گلایه دارد که دولت سعی در برداشتن حداقل درآمد شهرداری‌ها و متمرکز کردن آن در دولت دارد. وی در ادامه نیز رویکردهای بودجه‌ای سال آینده درباره مدیریت‌های محلی و شوراها را نیازمند اصلاح دانست. قالیباف با اشاره به سکونت 70درصد از جمعیت ایران در شهرها، تاکید کرد:

باید تمام کارهای خدماتی به مدیریت شهری واگذار شده و با یک منطق درآمد و هزینه در شهرها پیش برده شوند که دولت توان چنین پشتیبانی‌ای را ندارد. این سخنان قالیباف دو وجه دارد: اول گلایه از دولت و رویکردهای آن در مقوله مدیریت شهری و دوم انتقاد از عدم اختصاص بودجه وافی و کافی و نیز استقلال مدیریت شهری از دولت اما نکته جالب توجه آن است که وی همزمان با وجود این اشارات واضح از عدم اختصاص بودجه کافی طی چهار سال گذشته به حمل و نقل شهری گلایه می‌کند. نکته‌ای که فارغ از صحت و سقم آن به هیچ روی با سخنان قبلی نمی‌خواند، چرا که بدیهی است.

وقتی دولت قرار باشد بودجه به سازمان و نهادی اختصاص دهد طبیعی است که خواستار دخالت بیشتر در آن نیز باشد و از طرف دیگر اگر شهرداری می‌تواند و می‌خواهد استقلال بیشتری داشته و مدیریت امورشهری بطور اکمل و اتم به آن واگذار شود، نباید چشم انتظار بودجه دولتی باشد آن هم در شرایطی که آقای قالیباف خود بدان اشاره داشته و تاکید کرده سال آینده سال سختی برای دولت است (به‌واسطه کاهش درآمدهای نفتی) اگر شهرداری به دنبال استقلال بیشتر مدیریت شهری است، نگاه شهرداری از هم‌اکنون باید به‌سازو کارهای درونی و درآمدزایی و تدبیر و تدوین‌سازوکارها در این زمینه‌ها باشد چرا که یک‌شبه و با دستور آنی نمی‌توان همه‌چیز را به شهرداری‌ها واگذار کرد در صورتی که ظرفیت‌سازی برای آن رخ نداده باشد. در مجموع کلیات گفتار قالیباف مطلوب است اگر طعم سیاسی کاری و کنایات معطوف به آن را کنار گذاشته و شهردار خود به نکاتی که اشاره می‌کند معتقد و معتکف باشد.