اروپا و مشکل امنیت انرژی

همچنان که انتظار می‌رود اگر واردات انرژی اتحادیه اروپا از مناطق بی‌ثبات سیاسی، علیرغم متنوع‌سازی موفقیت‌آمیز منابع انرژی ادامه یابد، اروپا باید استراتژی سیاسی‌اش را در خصوص صادرات مناطق بی‌ثبات و کشورهای ترانزیت کننده بی‌ثبات تقویت کند. باید حکمرانی خوب و ساختارهای حاکمیت قانون در این کشورها تقویت شوند، شرایط سرمایه‌گذاری برای شرکت‌های اروپایی بهبود یابد، به حل مناقشات منطقه‌ای کمک شود و ساختارهای امنیت منطقه ایجاد گردند.

به عنوان نمونه می‌توان از مجرای همکاری اتحادیه اروپا با دول شورای همکاری خلیج‌فارس و همین طور برای تاثیرگذاری بر کل جهان عرب، از جمله حل مناقشه اعراب و اسراییل اقدام نمود. به گزارش ایسنا، اتحادیه اروپا از سوی دیگر در راستای تامین امنیت انرژی خود در صدد توسعه گفتگوها در خصوص انرژی با مصرف‌کنندگان غیراروپایی است. گفتگوی مصرف‌کنندگان بر سر امنیت انرژی، در حال حاضر میان واردکنندگان غربی انرژی در آژانس بین‌المللی انرژی مطرح و در دستور کار قرار دارد. البته از نظر اروپا این گروه باید به حدی گسترش یابد که مصرف‌کنندگان بزرگی مانند هند را نیز در برگیرد. باید پذیرفت که منافع کشورهای مصرف‌کننده اروپایی با غیراروپایی (امنیت انرژی، بهره‌وری انرژی و غیره) با هم یکسان هستند. از منظر اروپا این گفتگوها (نه تنها با هند بلکه با آمریکا، چین، ژاپن و دیگران) باید رقابتهای اقتصادی را در راستای حمایت از اصول بازار آزاد کاهش دهند و حتی اگر لازم باشد باید این کار را در حوزه‌های سیاسی نیز انجام دهند. لازم است توضیحاتی درباره مهمترین کشورهای غیراروپایی مصرف‌کننده انرژی و نوع نیاز آنها ارائه گردد:

- هند: هند بسیار وابسته به واردات مواد خام فسیلی است. در حالی که تولید نفت داخلی‌اش در حال کاهش است، رشد اقتصادی آن در طی سالهای گذشته منجر به افزایش عمده‌ای در واردات نفت آن شده است. انتظار می‌رود که وابستگی هند به واردات نفت از 40 درصد کنونی به حدود 90 درصد در سال 2030 برسد. تامین امنیت انرژی در حال حاضر یکی از اهداف سیاست خارجی هند است. از سال 2001 شرکتهای هندی در حال سرمایه‌گذاری در پروژه‌های نفت و گاز در خارج، از جمله دولتهای مشکل‌داری نظیر سودان بوده‌اند. در چارچوب طرح اقدام مشترک اتحادیه اروپا- هند از سپتامبر 2005 اتحادیه اروپا نیز طرح یک گفتگو در خصوص انرژی را با دهلی‌نو ترتیب داده است. گروه کاری انرژی اتحادیه اروپا- هند در تابستان 2005 کار خود را آغاز کرد و آخرین دیدار آنها در 6 و 7 آوریل 2006 برگزار شده است. (یک نشست انرژی هند- آلمان نیز در 26 آوریل 2006 در جریان دیدار مانموهان سینگ، نخست‌وزیر هند از آلمان برگزار شد.) در برابر انعقاد موافقتنامه هسته‌ای بین آمریکا و هند و این مساله که تعارض میان اصول معاهده منع تکثیر سلاحهای هسته‌ای NPT و امنیت انرژی امری مسلم و واضح شده است، اتحادیه اروپا نیز تحت فشار برای بازنگری در رابطه‌اش با هند برای استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای است.- چین: اگرچه خطر بروز اختلافات میان اتحادیه اروپا و چین بر سر اهداف این کشور ممکن است افزایش یابد، اما اتحادیه اروپا اکنون با موفقیت در حال گسترش همکاریهای خود با چین خصوصا در حوزه بهره‌وری انرژی و تکنولوژیهای زیست محیطی است. با توجه به نیاز گسترده‌اش به منابع انرژی، این کشور در تعقیب رهیافت نئومرکانتالیستی (علاوه بر موارد دیگر، چین در حال خرید و تملک حوزه‌های گازی و نفتی است.) در تلاش برای صدور مدل توسعه چینی هستند. خصوصا، روابط چین با دولتهای سرکشی چون سودان و زیمبابوه در چارچوب سیاستهای انرژی این کشور، با اقداماتی که جامعه بین‌المللی برای ارتقاء سطح احترام به حقوق بشر، حکمرانی خوب و همچنین مبارزه علیه فساد و ... در این کشورها دنبال می‌کند، در تضاد است. هدف اتحادیه اروپا انجام گفتگوهای استراتژیک دوجانبه، جدی و گسترده با چین در راستای تشویق پکن برای مسوولیت‌پذیری بیشتر در صحنه بین‌المللی است. به علاوه، اروپا باید بتدریج چین و هند را در گروه هشت کشور صنعتی جذب نموده و همکاری آنها را با آژانس‌ بین‌المللی انرژی بین‌المللی انرژی تقویت کنیم.

- آمریکا: اتحادیه اروپا و آمریکا، هر دو علاقمند به توسعه گفتگوها در خصوص انرژی، سیاست امنیت انرژی آمریکا نیز همانند اروپا، اصولا با هدف تضمین کارکرد بازار جهانی طراحی شده است. آمریکا به طور بالقوه هم برای اروپا یک شریک محسوب می‌شود، مثلا در مورد اقدامات چین در آفریقا و آمریکای لاتین، و هم یک رقیب، مثلا در رابطه با مناع نفت نروژ در دریای بارنتز. ایجاد تحولی در سطح جهانی در حوزه انرژی بدون در نظر گرفتن بزرگترین مصرفکننده انرژی در جهان (25 درصد مصرف جهانی نفت و گاز) و بزرگترین تولیدکننده دی‌اکسیدکربن (عدم تصویب پروتکل کیوتو) غیر قابل تصور است. از سوی دیگر، آمریکا بعنوان قدرتی جهانی از اهمیت محوری برخوردار است، خصوصا برای تامین امنیت خطوط دریایی و همچنین تضمین ثبات بسیاری از کشورهای تولیدکننده نفت. در رابطه با زیرساختهای انرژی که بر امنیت انرژی تاثیر قابل توجهی دارد و اتحادیه اروپا توجه زیادی به این موضوع دارد باید خاطرنشان ساخت که این زیرساختها در حال حاضر از مبادی تولید تا مصرف‌کننده بسیار آسیب‌پذیر است، چرا که زمانی طراحی و ساخته شده‌اند که هنوز تروریسم به عنوان تهدید جهانی مطرح نبود. اکنون نیروگاههای هسته‌ای، پالایشگاهها و نقاط بازرسی در شبکه حمل و نقل دریایی به صورتی جدی آسیب‌پذیر هستند. چندی پیش توطئه یک حمله تروریستی به بزرگترین پالایشگاه نفت جهان در عربستان خنثی شد.

در آینده اتحادیه اروپا ناچار است به بسیاری از موضوعات جدی مرتبط با امنیت فیزیکی و سیاسی زیرساختهای انرژی توجه نماید (خصوصا به خطوط انتقال انرژی) موضوع زیرساخت انرژی و موضوعات امنیت حمل و نقل در جلسات ناتو نیز مورد بحث قرار گرفته‌اند.

لذا همکاری نزدیک میان تولیدکنندگان، مصرف‌کنندگان و کشورهای ترانزیت‌کننده انرژی در سطحی بین‌المللی عامل مهمی محسوب می‌شود. در رابطه با امنیت انرژی و رابطه آن با عدم تکثیر سلاح‌های هسته‌ای، سران اتحادیه اروپا بر این نظر هستند که در چارچوب مفهوم امنیت انرژی، موضوعات مرتبط با تکثیر سلاحهای هسته‌ای نباید دست کم گرفته شوند.