گفتگو با جواد جهانگیرزاده عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی و مهدی حسنی کارشناس مسائل خاورمیانه
آمریکا مانع اصلی گرایش مصر به ایران است
اشاره :
به گفته منوچهر متکی وزیر امور خارجه کشورمان، دیدگاه اصولی جمهوری اسلامی ایران طی سالیان اخیر بر ایجاد رابطه با مصر بوده است و در گذشته نیز مذاکراتی در این زمینه وجود داشته است. اینبار نیز رئیسجمهور اراده ایران را مبنی بر برقراری رابطه با مصر مجددا اعلام کرده است. دو کشور ایران و مصر در عین دارا بودن اشتراکات فراوان، اختلافنظرها و دیدگاههایی با یکدیگر دارند که حل آنها نیازمند گفتگوی دوجانبه است که جمهوری اسلامی داوطلب آن شده است. در گفتگو با مهدی حسنی عضو هیئت علمی دانشکده شهید محلاتی قم و کارشناس مسائل خاورمیانه و جواد جهانگیرزاده عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی به بررسی این موضوع پرداختیم.
* رئیسجمهور کشورمان در سفر دورهای خود به دو کشور حاشیه خلیج فارس اعلام کرد که جمهوری اسلامی ایران برقراری رابطه با کشور مصر است. ارزیابی شما از نوع رفتار مصر در مرحله اول چیست؟
** حسنی: کشور مصر دارای تمدن با سابقه و قدمت طولانی است و به جهت فرهنگی در میان کشورهای جهان عرب از برجستگیهای خاصی برخوردار است. این کشور در میان کشورهای عربی جایگاه مناسب و نفوذ زیادی دارد. به عبارتی شاید بتوان گفت که مصر کلید ورود به جهان عرب است. هیچ کس نمیتواند نقش مصر را در معادلات اسلامی، عربی و تحولات منطقهای نادیده بگیرد. به همین خاطر لازم است که ما از جهت توجه به مسائل جهان اسلام و جهان عرب باب گفتگو با مصریها را برای تجدید رابطه باز کنیم. اما بحث بر سر این است که پیشنهاد جمهوری اسلامی که مبتنی بر مصالح امت اسلامی است متأسفانه با واکنش نامناسب مصریها مواجه شده است. در حالی که به نظر میرسد گرایش به تجدید رابطه در میان مصریها باید بیش از تمایل ما باشد. زیرا ایران کشوری با اهمیت در منطقه و در میان کشورهای جهان اسلامی است. کدام کشوری است که از اهمیت کشور ما در جهان اسلام و حتی در نظام بینالملل و منطقه و بویژه خاورمیانه غافل باشد و خواهان برقراری رابطه با ما نباشد. قطعاً یک چنین میل و ارادهای در میان مصریها نیز وجود دارد و به نظر میرسد بیشتر هم باشد.
* علت این نوع رفتار مصریها با توجه به اهمیتی که رابطه آنان با ایران دارد ناشی از چیست؟
** حسنی: به نظر من دو موضوع در اینجا مطرح است. یکی اینکه فشار آمریکا بر مصر مانع از برقراری این ارتباط میشود. مصر رابطه بسیار خوبی با آمریکاییها دارد و برای تحکیم آن نیز تلاش میکند.
امتیازات متعدد آمریکا به مصر مانع از گرایش مصر به برقراری رابطه حسنه با ایران میشود. دوم اینکه آداب و رسوم دیپلماتیک کشورها معمولاً ایجاب میکند که کشورها در برقراری ارتباط با سایر کشورها تا آنجا که میتوانند از موضع قدرت صحبت کنند. مصریها هم میخواهند در برخورد اول این آداب دیپلماتیک را رعایت کنند و با اعلام پیش شرط میخواهند از موضع برتر با ما سخن بگویند. در حالی که جمهوری اسلامی ایران با پیش قدم شدن در این زمینه و بدون ارائه پیش شرط خواهان برقراری روابط دوستانه بین دو کشور شده است. به نظر من اصرار بیش از اندازه مصریها برای سخن گفتن از موضع برتر به ضرر آنها تمام خواهد شد و باید در نوع رفتار خود تجدیدنظر کنند. جمهوری اسلامی ایران سعی کرده موانع سر راه دو کشور را تا آنجا که میتواند برطرف کند و مصر نیز باید در این زمینه فعال شود. متأسفانه مصریها حسن نیت خود را نشان ندادند. بنابر اظهارنظرهایی که مقامات مصری میکنند از جمله آقای عمر موسی دبیر کل اتحادیه عرب که زمانی وزیر خارجه مصر بود و بازگو کننده گرایش سیاست خارجی مصر است نشاندهنده توجه آنان به نقش ایران در مسائل جهان اسلام و بینالملل است. این دیدگاه هم در میان سران مصر وجود دارد اما همانطور که گفته شد دو عامل فوق مانع از تحقق برقراری رابطه میان دو کشور میشود. به نظر من صحبت کردن مصر از موضع قدرت و ارائه پیش شرط قابل قبول نیست و ما در ارتباط با مصر علیرغم اینکه به خاطر مصالح جهان اسلام و جهان عرب میل داریم که رابطه فیمابین برقرار شود و بسیاری از مسائل ما با مصریها با گفتگو حل شود اما ما به هر قیمتی هم حاضر نیستیم که به خواستههای نامعقول آنان تن دهیم و آنها را بپذیریم و این نوع مذاکره را هم نخواهیم پذیرفت. در برقراری ارتباط دو سویه میبایست حسن نیتی هم از سوی طرف مقابل وجود داشته باشد و باید بر اساس اصل برابری وارد مذاکرات شد. اصل عزت در سیاست خارجی ایجاب میکند که ما این قبیل پیش شرطهای مصریها را نپذیریم و با تدبیر با آن مواجه شویم. ما باید مصریها را به این مهم توجه دهیم که ایران بنابر مصالح امت اسلامی و عربی حاضر به برقراری رابطه با مصر شده است و داوطلبانه پیشنهاد آمادگی مذاکره را میدهد. در غیر این صورت ارتباط با مصر منافع زیادی برای ما نخواهد داشت.
* همانطور که اشاره شد مصریها برای ایجاد رابطه با ایران پیش شرطی را مبنی بر تغییر نام یکی از خیابانهای تهران به نام خالد اسلامبولی ارائه کردهاند. به نظر شما در عرف بینالملل این قبیل پیش شرطها تا چه اندازه معقول و منطقی است؟
** حسنی: این قبیل پیش شرطها معقول و منطقی نیستند، مصریها هم خیابانهایی را به نام عوامل رژیم محمدرضا پهلوی نامگذاری کردهاند، پس ما هم باید یک چنین پیش شرطهایی را بگذاریم. اینها مسائل داخلی کشورهاست. اگر آنها به این واقعیت پی بردهاند که برقراری رابطه آنها با ایران میتواند کمک زیادی به حل مسائل جهان عرب و جهان اسلام کند، دیگر نباید خود را درگیر اینگونه مسائل جزیی کنند و در آن توقف نمایند. اگر قرار باشد که آنها پیش شرطهایی را بگذارند قطعاً جمهوری اسلامی نیز میتواند پیش شرطهایی را بگذارد. معمولاً در عرصه دیپلماتیک به پیش شرطهای بیارزش و کمارزش توجهی نمیشود بلکه اهداف با ارزش مورد توجه طرفین قرار میگیرد. به نظر من با توجه به استقلالی که جمهوری اسلامی در سیاست خارجی خود دارد بعید است که به این خواستههای نامعقول تن داده شود. در شرایط فعلی ما درخشانترین دوره تاریخی خود را در عرصه سیاست خارجی سپری میکنیم. مصریها باید در این خصوص با دیدی منطقهای و اسلامی به موضوع نگاه کنند. همکاری ایران و مصر نقش تعیینکنندهای در حل مسائل جهان اسلام بخصوص مسئله فلسطین خواهد داشت.
* ارزیابی شما از اقدام جمهوری اسلامی ایران مبنی بر اعلام آمادگی برای برقراری ارتباط با کشور مصر چیست و این حرکت از چه اهمیتی برخوردار است؟
** جهانگیرزاده: بیشک برقراری ارتباط با کشورهای جهان مفید و موثر خواهد بود. اینکه رئیسجمهور کشورمان اعلام میکند که آماده برقراری رابطه با مصریهاست و اگر آنان اعلام آمادگی کنند ما در اولین فرصت سفارتخانه خود را در آن کشور دایر میکنیم نشان از عزم جمهوری اسلامی ایران بر گسترش ارتباطات است. تلقی جمهوری اسلامی ایران از گسترش روابط خود با مصر داشتن منافع ملی و منطقهای و اسلامی است. کشور مصر و ایران به لحاظ دارا بودن جمعیت زیاد و نفوذ قابل ملاحظه در جهان عرب و جهان اسلامی از اهمیت ویژهای برخوردارند. هر دو کشور ایران و مصر از سابقه فرهنگی طولانی برخوردارند و دارای ملتی مسلمان هستند. قرار گرفتن مصر در یک موقعیت سوقالجیشی و همچنین موقعیت ژئوپلتیکی ایران اهمیت هر دو کشور را در جهان اسلام و منطقه روشن میکند. ارتباط این کشور میتواند پتانسیلها و ظرفیتهای منطقه را افزایش داده و به ثبات آن کمک کند اما ما باید باور کنیم که مصر ارتباطات گسترده و عمیقی را با آمریکاییها دارد. مصر کشوری است که برای اولین با قبح برقراری رابطه با اسرائیل را شکست و قرارداد کمپ دیوید را منعقد کرد. مصر شاه فراری ما را پناه داد. اما به نظر میرسد که هر دو کشور بر ضرورت وجود ارتباط با یکدیگر پی برده و متقاعد شدهاند. اما طرح موضوعات پیش پا افتاده و کم اهمیت ایجاد خدشه در اصل ارتباطات خواهد کرد. هر دو کشور باید بپذیرد که در خیلی موضوعات با یکدیگر اختلاف نظرهای اساسی دارند. یکی از محورهای اختلافی اساسی ایران و مصر بحث صهیونیستهاست. اما دو کشور میتوانند در یک ظرفیت مناسب روابط قابل توجهی با یکدیگر داشته باشند.
* عدهای معتقدند که پیش شرط مصر برای برقراری ارتباط بیشتر یک بهانه برای سرباز زدن از مذاکره و گفتگوست. نظر شما در اینباره چیست؟
** جهانگیرزاده: من این نظر را قبول ندارم. مصریها به دنبال بهانه نیستند. آنها به دنبال استفاده ابزاری از این پیش شرطها هستند. اساساً مصر خود احساس نیاز بیشتر نسبت به جمهوری اسلامی ایران برای برقراری گسترش روابط میکند. اما طبیعی است که بخشی از این سخن جنبه توجیهی برای بخشی از افکار عمومی داخل کشور مصر است و عمده آن یک استراتژی بینالمللی است که در این مقطع مصریها عنوان میکنند. اگر آنها بهانهای برای گسترش روابط دارند بیش از این بهانهها در دست جمهوری اسلامی ایران است. طرح این موضوعات در این مقطع و در این شرایط طرح به هنگام و درستی نبود.
* عدهای معتقدند که عوامل خارجی مثل فشارهای آمریکا مانع از برقراری روابط بین ایران و مصر است به نظر شما آمریکاییها در این میان چه نقشی دارند؟
** جهانگیرزاده: روابط مصر و آمریکا یک روابط کاملاً پیوسته و پردامنه و عمیقی است و بیشک این نوع رابطه میتواند در تصمیمگیری مصریها مؤثر باشد. مصریها به دلیل نیاز جدی که به کمکهای آمریکاییها دارند علاقهمند نیستند که این کمکها را از دست بدهند و یا برای جذب آن با مشکل روبرو شوند. مصریها علاوه بر آمریکا روابط بسیار خوبی هم با رژیم صهیونیستی دارند که هر دو از دشمنان ایران به شمار میآیند.
* آیا نزدیک شدن ایران به مصر به عنوان دوست آمریکا در منطقه میتواند تأثیری در نوع روابط ایران و آمریکا داشته باشد؟
** جهانگیرزاده: رابطه ایران با مصر هیچ پیش شرط و زمینهای را برای برقراری رابطه با کشور سومی ایجاد نخواهد کرد. به نظر من برقراری رابطه با مصر قدم مؤثری برای مذاکره و گفتگو با آمریکا نخواهد بود. این دو موضوع در کنار هم قابل تحلیل و ارزیابی نیست و دو موضوع جداگانه هستند.
* پیش قدمی ایران برای برقراری رابطه با مصر با توجه به ویژگیها و ارتباطاتی که دارد چه پیامی را در بر خواهد داشت؟
** جهانگیرزاده: آقای متکی در دفاعیه خود هنگام کسب رأی اعتماد از مجلس قول دادند که برای گسترش همکاری ما با کشورهای منطقه و مسلمان تلاش خواهند کرد. به نظر من ایشان در مدت کوتاهی که از عمر وزارتشان گذشته به قول خود عمل کردهاند. مصر میتواند یکی از مواردی باشد که از آقای متکی انتظار میرفت بر روی آن کار کند. پیش قدمی ایران در برقراری رابطه با کشورهای مسلمان یعنی فعال ظاهر شدن در عرصهای که از مدتها پیش انتظار میرفت در آن فعال باشیم. به هر حال برای گسترش روابط فیمابین یکی از کشورها میبایست پیش قدم شود. در عرصه بینالملل پیش قدم شدن برای حل مشکلات یک خلاقیت است.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
