سایه بی‌اعتمادی بر فراز مذاکرات بغداد

حسن کاظمی قمی و رایان کروکر سفرای ایران و آمریکا در عراق امروز در یک مناظره تاریخی پشت میز مذاکره می‌نشینند تا برای برون‌رفت از بحرانی که طی چهار سال گذشته گریبانگیر عراق شده، راه‌حلی پیدا کنند. مذاکرات سفرای ایران و آمریکا در بغداد از چند روز قبل مورد توجه رسانه‌های بین‌المللی قرار گرفته و عصر دیروز بیش از 55 رسانه آنلاین دنیا به تحلیل و تفسیر آن پرداختند؛ مذاکراتی که با هجوم ناوهای آمریکایی به خلیج‌فارس و ادامه بازداشت 5 دیپلمات ایرانی در عراق چشم‌انداز چندان روشنی نمی‌توان برای آن تصور نمود. آگاهان سیاسی نظرات متفاوتی درباره مذاکرات امروز دارند، برخی نتیجه مذاکرات را نامطمئن دانسته و برخی دیگر از آن به عنوان پیش درآمدی برای مذاکرات آتی تهران و واشنگتن یاد می‌کنند.

به گفته رایان کروکر که ریاست هیات مذاکره‌کننده آمریکایی را برعهده دارد، مذاکرات بغداد درباره روابط دوجانبه نیست بلکه برای بررسی این مطلب است که تماس‌های مستقیم ایران و آمریکا چگونه می‌تواند به بهبود اوضاع در عراق کمک کند. در همین حال ری تکیه تحلیلگر مسایل ایران در شورای روابط خارجی آمریکا معتقد است مقامات واشنگتن با اتخاذ استراتژی دوگانه در مواجهه با ایران، از یک سو تهران را تحت فشار قرار می‌دهند و از سوی دیگر می‌کوشند با چانه‌زنی در مذاکرات به اهداف خود تحقق بخشند. برخی دیگر از تحلیلگران موضع ایران را در مذاکرات امروز برتر می‌دانند، از جمله بروس ریدل، کارشناس مسایل خاورمیانه در موسسه بروکینگز و عضو سابق شورای امنیت ملی آمریکا و سیا معتقد است در این گفت‌و‌گوها همه چیز در جغرافی، جمعیت‌شناسی و زمان به نفع ایرانی‌هاست. به گفته وی، روابط ایران با هر یک از احزاب سیاسی در جوامع شیعه و کرد عراق بهتر از آمریکاست و علاوه بر این از مزایای یک رابطه مذهبی با اکثریت مردم عراق برخوردار است که یک رابطه منحصر به فرد محسوب می‌شود. منابع خبری دیروز گزارش کردند که اعضای هیات ایرانی شرکت‌کننده در مذاکرات را سفیر ایران در بغداد به عنوان رییس هیات مذاکره‌کننده، مدیر کل خاورمیانه شورای عالی امنیت ملی و رییس ستاد ویژه عراق در وزارت امور خارجه تشکیل می‌دهند که در حضور نوری المالکی با طرف آمریکایی گفت‌و‌گو خواهند کرد. به گفته علی الدباغ، سخنگوی نخست‌وزیر عراق حضور المالکی و همچنین هوشیار زیباری در مذاکرات امروز با هدف تضمین منافع ملی عراق و نشان دادن اهمیت مذاکرات صورت می‌گیرد. سفرای ایران و آمریکا در بغداد امروز رودرروی یکدیگر قرار می‌گیرند تا برای کمک به ایجاد ثبات در عراق و مبارزه با امواج ترور و ناامنی در این کشور راه‌حلی پیدا کنند. عراق کشوری است که دوره‌ای طولانی در کنترل اقلیت نظامی بوده و اکنون تحولات باعث روی کار آمدن دولتی مردمی در عراق شده است، تقویت این دولت و برقراری امنیت در عراق در درجه اول اهمیت برای ایران قرار دارد. مدیریت غلط آمریکایی‌ها در عراق باعث توسعه ناامنی‌ها شده و عدم اقتدار دولت عراق که باعث شده این دولت نتواند مدیریت مستقلی از مدیریت آمریکایی‌ها اعمال کند، پیچیدگی‌ها و مشکلات این کشور را بیشتر کرده است.

به نظر می‌رسد سقف توانایی آمریکایی‌ها در عراق همانی است که تاکنون اعمال شده و آنها قادر به بهبود اوضاع امنیتی این کشور نیستند و بدون شک تا زمانی که مشکل امنیت در عراق حل نشود، هیچ چشم‌انداز روشنی برای تثبیت اوضاع امنیت این کشور وجود نخواهد داشت.

علاوه بر این، ادامه حضور و یا خروج نیروهای آمریکایی از عراق متضمن تحمل خساراتی سنگین برای آمریکا خواهد بود. ماندن در عراق نه تنها بودجه عظیمی را می‌طلبد و تلفات انسانی روزافزونی را بر آمریکا تحمیل می‌کند، بلکه به دلیل غیرقابل توجیه بودن حضور نیروهای آمریکایی در عراق، وضعیت جمهوری‌خواهان در انتخابات سال آینده در شرایطی شکننده قرار خواهد گرفت.

با توجه به این امر، دولت بوش درصدد مذاکره با ایران برآمده تا بدین ترتیب افکار عمومی جامعه آمریکا و همچنین مواضع برخی کشورهای اروپایی را که بر استفاده از روش‌های دیپلماسی برای حل بحران عراق تاکید می‌کنند، ارضا نماید. ظاهرا طرفداران رایس در کابینه بوش موفق شده‌اند بر محافظه‌کاران افراطی که هرگونه گفت‌و‌گو با ایران را نفی می‌کنند، غلبه نمایند و اینگونه وانمود می‌کنند که به توصیه‌های گزارش بیکر ـ هامیلتون مبنی بر مذاکره با ایران درباره آینده عراق توجه نموده و اهمیت این مساله را به دلیل نقش منطقه‌ای ایران دریافته‌اند، اما نکته قابل توجه، تلاش دولت آمریکا برای به تاخیر انداختن شروع مذاکرات با هدف خروج از انفعال و قرار گرفتن در موضع برتر است.

ادامه انتقادات مقامات آمریکایی از برنامه هسته‌ای ایران به رغم تاکید گزارش جدید محمد البرادعی مدیر کل آژانس بین‌المللی انرژی هسته‌ای مبنی بر عدم انحراف برنامه‌های صلح‌آمیز هسته‌ای ایران به سمت اغراض نظامی، استقرار 9 فروند ناو جنگی آمریکایی در آب‌های خلیج‌فارس با 17 هزار نیروی حاضر در آن و تبلیغات منفی رسانه‌های آمریکایی به بهانه نقض حقوق بشر در ایران را می‌توان در چارچوب این سیاست کاخ سفید ارزیابی کرد. از سوی دیگر مواضع قاطعانه ایران مبنی بر حفظ حقوق هسته‌ای و کشف و متلاشی شدن شبکه جاسوسی اشغالگران عراق در کشورمان که با هدایت سرویس‌های اطلاعاتی اشغالگران فعالیت می‌کردند، این نکته را در اذهان تداعی می‌کند که مقامات تهران و واشنگتن برای تحت فشار قرار دادن یکدیگر در رقابت هستند چرا که با چنین رویه‌ای، طرفین می‌توانند تعیین‌کننده دست بالا در مذاکرات رودرروی خود با یکدیگر باشند. با توجه به رویه یکجانبه‌گرایانه آمریکا در عرصه سیاست بین‌الملل، به نظر نمی‌رسد درخواست رسمی دولت بوش برای مذاکره با ایران به منزله یک تغییر استراتژیک در سیاست‌های این کشور باشد، بلکه می‌توان از آن به عنوان یک روش تاکتیکی برای خریدن وقت و ارضای افکار عمومی ضدجنگ نام برد. در واقع انتظار زیادی از گفت‌و‌گوهای امروز نمی‌توان داشت.

اگر مذاکرات بغداد در نهایت به استقرار ثبات و امنیت در عراق و خروج نیروهای آمریکایی و تحکیم دولت قانونی در عراق منجر شود، به نفع ایران است، ولی اگر این گفت‌و‌گوها به نتیجه نرسد، ایران چیزی از دست نمی‌دهد.

آمریکا اکنون در باتلاق عراق گرفتار شده و به دنبال راهی برای خروج از آن است و در هر صورت به کمک ایران نیاز دارد.

موفقیت یا عدم موفقیت مذاکرات بغداد تغییری در سیاست‌های خصمانه آمریکا علیه ایران ایجاد نخواهد کرد و همکاری ایران برای بهبود اوضاع افغانستان گواه این مساله است.