نوری المالکی در تکاپوی نجات

ایلیا جزایری

نوری المالکی، نخست‌وزیر عراق این روزها، تلاش‌های فراوانی را برای اجرای طرح جدید خود، جهت بازسازی عراق پس از صدام، مبذول می‌کند. او و حامیانش معتقد هستند این تلاش‌ها، به رغم وجود ناامیدی‌ها و سرخوردگی‌هایی که به دلیل ادامه یافتن خشونت‌ها، گریبان عراقی‌ها را گرفته، کشتی عراق را به ساحل امن خواهد رسانید. در اجلاس شرم‌الشیخ، مالکی موفق شد «تعهدنامه‌ای بین‌المللی» به عنوان پیش‌زمینه اقتصادی و سیاسی به دست آورد تا پشتوانه‌ای باشد برای تلاش‌های او در خلع سلاح گروه‌های شبه‌نظامی و به ثمر رسانیدن طرح آشتی ملی که چندی است با فراز و نشیب‌ها و چالش‌های جدی روبه‌رو است.

طرح جدید مالکی

مالکی قصد دارد از راه طرحی جدید که از پنج فصل تشکیل شده و جهت‌گیری آن «ایجاد وحدت در جبهه ملی» در داخل است به این هدف دست یابد. طرح جدید مالکی از دل دیپلماسی مطرح شده توسط حکومت نشات گرفته و به گونه‌ای طراحی شد که مانع از وقوع کودتای نظامی از راه انحلال پارلمان و معلق کردن قانون اساسی و برکناری حکومت منتخب با بهانه کردن وضعیت نابسامان امنیتی باشد؛ مساله‌ای که بارها از سوی برخی گروه‌های مخالف دولت به خصوص نخست‌وزیر اسبق عراق، ایاد علاوی و حامیان او کنایه‌‌وار تحت عنوان «استراتژی نجات عراق» مطرح شد؛ راه‌حلی که به گفته آنها سیاسی است، نه دموکراتیک مالکی، بحران امنیتی را بازتاب بحران سیاسی می‌داند و معتقد است که مسوولیت دامنه‌دار شدن بحران امنیتی در عراق، بیش از همه بر دوش سیاستمداران است. او براساس این نظریه، طرح جدید خود را پی‌ریزی کرده و سیاستمداران را بر آن می‌دارد تا با او در حل سیاسی بحران مشارکت کنند. طرح جدید مالکی شامل بخش‌های زیر است:

ـ افزایش مشارکت سیاسی به گونه‌ای که شامل تمام گروه‌هایی شود که موفق به ورود به پارلمان یا دولت نشدند.

ـ پیشروی در طرح آشتی ملی و افزایش ظرفیت‌های آن به گونه‌ای که شامل مخالفان حکومت شود به شرطی که مرتکب خشونت علیه شهروندان نشوند.

این بند با بهره‌گیری از تاکتیک‌های زیر اجرا می‌شود:

1ـ باز کردن باب گفت‌و‌گو با گروه‌های مسلح.

2ـ تجدیدنظر در طرح پاکسازی بعث.

3ـ سعه‌صدر در برخورد با نیروهای سیاسی مخالف با استراتژی حکومت.

ـ به کار بردن روش‌ها و ابزارهایی برای ایجاد توازن در مسوولیت‌های سازمان‌های دولتی برپایه راهکارهای دموکراتیک و اولویت‌های انتخاباتی.

ـ مشارکت دادن تمام گروه‌های سیاسی حاضر در تصمیم‌گیریهای مهم سیاسی.

ـ دور نگه داشتن وزارتخانه‌ها از درگیری‌های سیاسی یا طایفه‌ای. این گام از راه انجام اصلاحات در وزارتخانه‌ها صورت می‌گیرد به این صورت که وزرا از تکنوکرات‌های توانمند انتخاب شوند.

گویا مالکی با نزدیکی به مخالفان سعی دارد تا مخالفان سیاسی خود را که در پارلمان یا دولت حضور دارند و همواره او را زیر فشار گذاشته و تهدید به برکناری می‌کنند، به انزوا بکشاند و در همان حین با پایبندی به تصمیمات شرم‌الشیخ، پشتیبانی بین‌المللی را همراه خود سازد.

چالش‌های پیش‌روی طرح

آیا اجرای این طرح، توام با موفقیت خواهد بود یا همچون طرح‌های پیشین، ثمری به همراه نخواهد داشت؟ مخالفت‌های سرسختانه گروه‌های سیاسی به خصوص ایاد علاوی و حامیان او با طرح‌های دولت، مخالفت گروه‌های شبه‌نظامی و تداوم ناامنی‌ها، مخالفت‌های قومیتی و مذهبی با دولت شیعی نوری المالکی، همراهی نکردن برخی متحدان دولت به دلیل به خطر افتادن موقعیت‌شان با اجرای این طرح و نبود اطمینان از حمایت‌های بین‌المللی از مالکی و طرح او، مهمترین چالش‌های پیش‌روی دولت عراق در اجرای این طرح محسوب می‌شود که باید دید آیا مالکی و یارانش، می‌توانند آنها را پشت سر بگذارند و به اهداف اعلام شده، دست یابند؟ یا خیر. چند روز پیش، زلمای خلیل‌زاد، سفیر سابق واشنگتن در بغداد گفته بود روزهای سرنوشت‌سازی در انتظار عراق است، بعضی محافل عربی پیش‌بینی می‌کنند که ممکن است این تحولات مربوط به سناریویی باشد که می‌خواهد با خاتمه دادن به کار دولت نوری المالکی، دولت جدیدی به رهبری ایاد علاوی را بر سر کار آورد.