بازبینی در روابط ایران و مصر

محمد جمیری

ایران و مصر با دارا بودن سابقه تاریخی طولانی از قدیمی‌ترین تمدن‌های جهان بشمار می‌روند. اشتراکات دینی، تاریخی، ملی و مردمی که بیشتر برگرفته از گذشته دو ملت و عقاید دینی آنها است موجب گردیده تا برقراری و تحکیم روابط میان دو کشور از ریشه‌های عمیقی برخوردار باشد. آنچه امروز بین نظام سیاسی ایران و مصر اختلاف برافکنده است چند مورد می‌باشد که عبارتند از: نخستین مساله مورد اختلاف بین ایران و مصر بحث به رسمیت شناختن اسرائیل است. این موضوع پس از شکست اعراب در جنگ‌های مفتضحانه با اسرائیل در چند قرارداد (اسلو) مطرح شد و رهبر آن روز مصر انورسادات به شناسایی اسرائیل توسط مصر اقدام کرد. پس از انقلاب اسلامی ایران، همین مساله و نیز پناه دادن دولت مصر به شاه ایران که دولت و مردم ایران مصرانه خواستار استرداد وی بودند به این تنش سیاسی دامن زد. مساله بعدی حمایت همه‌جانبه رژیم مصر از رژیم بعث در طول جنگ تحمیلی بود که به وخامت اوضاع بین دو کشور افزود.

یکی دیگر از موضوعات مورد اختلاف بین ایران و مصر نامگذاری خیابانی در تهران پایتخت جمهوری اسلامی ایران به اسم قاتل انورسادات است. که این موضوع اختلاف‌برانگیز همچنان به قوت خود باقی است. با تمام این تفاسیر در مقطع کنونی ارتباط با مصر از چند جهت برای جمهوری اسلامی می‌تواند حائز اهمیت باشد.

1-امروزه توجه مصر به‌صورت کامل به آمریکا است. هرگونه که دولت آمریکا تصمیم بگیرد، دولت مصر آنرا اجرا می‌کند. اما در صورت برقراری ارتباط از این توجه مقداری کاسته خواهد شد. کشورها با توجه به روابطی که با هم دارند منافع خود را نیز دنبال می‌کنند. در صورت ایجاد ارتباط سیاسی بین دو کشور ایران و مصر، قطعا قاهره در برخی مواضع با جمهوری اسلامی هماهنگ و در برابر آمریکا و اسرائیل ایستادگی خواهند کرد، دیگر سخن از هلال شیعه و مبارزه با آن نخواهد بود در نهایت این برقراری ارتباط برای حزب‌الله، حماس و سایر گروه‌های مبارزه فلسطین مرتبط با ایران نیز مفید خواهد بود.

2-همانطور که قبلا اشاره شد مصر بزرگترین دانشگاه و حوزه علمیه اهل سنت را در خود جای داده است. دانشگاه الازهر قاهره با قدمتی نزدیک به هزار سال بسیاری از علمای اهل سنت که در کشورهای مختلف مفتی درجه اول به حساب می‌آیند از این حوزه علمیه فارغ‌التحصیل شده‌اند. قاریان مشهور قرآن جهان اسلام در این دانشگاه تعلیم دیده و به تعلم مشغول هستند. کلام روسا و شیوخ دانشگاه الازهر مصر برای علمای اهل سنت دیگر بلاد اسلامی حجت است –از این علما، علمای وهابی را جدا می‌کنیم و چون اساس شکل‌گیری این فرقه بر ضدیت با شیعه بوده است- امروزه در عراق به‌طور بسیار وسیع در یمن، در افغانستان، در کشورهای خلیج‌ فارس، در پاکستان درگیریهای مذهبی و فرقه‌ای رواج گسترده‌ای دارد که متاسفانه همیشه به ضرر شیعه تمام شده است. برقراری ارتباط بین مصر و ایران می‌تواند برقراری رابطه‌ای دوستانه بین علمای شیعه و علمای الازهر نیز باشد و از این طریق اندکی از شدت این درگیری‌ها خواهد کاست. تا شاید دیگر شاهد فتوی 30 تن عالم سنی مذهب برای جواز قتل‌عام شیعیان نباشیم.

3-آخرین و مهمترین نکته ایجاد وحدت بین دولت و ملت ایران و مصر می‌باشد و این همان چیزی است که آمریکا و اسرائیل بشدت نسبت به آن نگران هستند و به نظر می‌رسد که مرتبا در ایجاد این رابطه کارشکنی می‌کنند. به هر حال در مجموع آنچه که مشخص است این است که برقراری رابطه همه‌جانبه و گسترده و لااقل یک رابطه شبیه به آنچه که بین ایران و عربستان است به سود هر دو کشور، هر دو ملت و تمام دنیای اسلام خواهد بود.