رسانه‌ها در عصر حاضر

دکتر پیروز مجتهدزاده/ استاد دانشگاه

روزنامه‌ها به عنوان رسانه‌های چاپی نقش بسیار مهمی در تحریک و تسهیل گفتگو و مباحثه برای اداره امور به صورتهای مختلف دارند.

زیرا اولین رسانه‌ای که برای انتشار اخبار و بیان افکار و نظرات مختلف به وجود آمد، رسانه چاپی بود. هر چند بعدها با اختراع رسانه‌های صوتی و تصویری شاهد تحول در این بخش بودیم، ولی هرگز از نفوذ و اهمیت روزنامه‌ها کاسته نشد. امروز هم می‌بینیم چه در بعد کمی و چه در بعد کیفی رسانه‌های چاپی از فراگیری بسیار بالایی برخوردارند. این است که باید در کار روزنامه‌نگاری دقت بسیاری لحاظ شود و با دیدی تخصصی به این حرفه نگریست. خوشبختانه در حال حاضر رشته‌های تخصصی بسیاری ایجاد شده‌اند و علی‌الاصول تدریس دروس تخصصی در حوزه خبری، گام بلندی برای تخصصی‌تر شدن حرفه روزنامه‌نگاری است. اگر به گذشته برگردیم، می‌بینیم تقسیم‌بندی روزنامه‌ها به بخشها و سرویس‌های مختلف خبری هم با همین رویکرد انجام شده است و مدتهاست در هر حوزه‌ای افراد با معلومات مرتبط با آن حوزه فعالیت می‌کنند.

سرویس بین‌الملل روزنامه‌ها یکی از مهمترین این بخشها بود که با همین دیدگاه ایجاد شد و امروز شاهد عمق نفوذ آن برای تسهیل روابط و گفتگو بین کشورهای مختلف هستیم و این بخش از مطبوعات آن حد پیشرفت کرده است که در بعد مسائل بین‌الملل، ژئوپلتیک منطقه‌ای و ژئوپلتیک جهانی هرگاه به صورت تخصصی و عاقلانه عمل کرده‌اند، شاهد تاثیر بسیار زیادی در حفظ صلح و آرامش در جهان بوده‌ایم. البته همیشه این بخش تخصصی از روزنامه با چالش‌هایی هم روبه‌رو بوده است که یکی از مهمترین آنها اعمال‌نظرهای حزبی در بعد بین‌الملل و مسائل فرامرزی است.

مسلما سرویس بین‌الملل در روزنامه‌های هر کشوری بازتاب‌دهنده اخبار مربوط به روابط کشورشان با دیگر کشورها و یا روابط خارجی مرتبط کشورشان هستند. احزاب هم با توجه به کارکردشان می‌کوشند در بازتاب این اخبار اعمال نفوذ کنند که در مواردی هم این امر اجتناب‌ناپذیر است.

اما اگر گردانندگان این بخش از روزنامه‌ها مهارت لازم را در هدایت اخبار داشته باشند، می‌توانند مطالب را به سمتی ببرند که بیشترین استفاده از آن شود.

در هر کشوری، روزنامه‌ها به 2 دسته تقسیم می‌شوند: یکی روزنامه‌های حزبی (ارگان احزاب) و دیگری روزنامه‌های مستقل که معمولا به جناحی در کشور وابسته هستند. در خصوص مسائل داخلی، هر یک از این روزنامه‌ها می‌توانند با سیاست‌های خود دست به انتشار اخبار بزنند و در جهت اهداف حزبی و یا گرایش‌های خاص سیاسی خود فعالیت کنند و مسلما بسیار موثر خواهند بود.

اما تاثیر روزنامه‌های مستقل به مراتب بیشتر از نهادهای احزاب بوده است؛ چرا که این روزنامه‌ها می‌توانند به عنوان ناظر بر عملکرد احزاب عمل کنند و در شرایط خاص با تغییر موضع خود و حمایت از یک جناح در کشور شرایط خاصی را رقم بزنند.

مثلا در جریان به قدرت رسیدن حزب کارگر و تونی بلر در انگلیس روزنامه‌ها نقش بسیار مهمی را ایفا کردند. به این شکل که در زمان نخست‌وزیری جان میجر، نماینده حزب محافظه‌کار به دلیل فساد زیاد در دولت، روزنامه‌های طرفدار این حزب، حمایتشان را از این گروه سیاسی برداشتند و به خوانندگان خود توصیه کردند برای تغییر اوضاع به جناح مخالف (حزب کارگر) رای دهند.

این مساله نشاندهنده اهمیت نقش روزنامه و ارتباط متقابل آنها با احزاب و جناحهای سیاسی است. در ایران هم ما باید با سرعت به سمتی برویم که نقش روزنامه‌ها در فرآیندهای سیاسی به حداکثر برسد و خوشبختانه حرکت به این سمت در برخی از روزنامه‌ها آغاز شده است که روزنامه جام‌جم هم یکی از آنهاست.

درباره ارتباط روزنامه‌ها و احزاب در بعد بین‌الملل مساله کمی پیچیده‌تر است، چرا که گاهی با کمی سیاسی‌کاری و اعمال نفوذ احزاب در بخش اخبار بین‌المللی شاهد خدشه وارد شدن بر منافع ملی هستیم و از این مطلب می‌توانیم به عنوان آفتی برای سرویس بین‌الملل نام ببریم. احزاب می‌توانند داخل کشور با یکدیگر رقابت کنند، اما همیشه باید بر یک نکته که همان منافع ملی است تاکید داشت و این وظیفه سکانداران این بخش از مطبوعات است که در حفظ منافع و امنیت ملی بکوشند.

به عنوان مثال، متاسفانه در جریان بازداشت ملوانان انگلیسی از سوی جمهوری اسلامی ایران، براخی احزاب و روزنامه‌ها تلاش کردند با انتقاد از این ماجرا عملکرد یک جناح یا حزب را زیر سوال ببرند؛ غافل از این که مساله در بعد بین‌المللی جمهوری اسلامی ایران تاثیر می‌گذارد.

امیدواریم هرچه سریع‌تر با مشخص شدن مرز فعالیت‌های حزبی و محدوده اعمال‌نظرهای جناحی شاهد موفقیت هر چه بیشتر روزنامه‌های کشورمان در تمامی بخشها و بویژه سرویس بین‌الملل باشیم.