سهمیه‌بندی بنزین در ایران موفق نبوده!

آژانس بین‌المللی انرژی با ارائه گزارشی مدعی شده است که با توجه به پائین بودن قیمت سوخت و عرضه سهمیه شش‌ماهه از سوی دولت طرح سهمیه‌بندی بنزین در ایران توفیقی در کاهش مصرف این فرآورده انرژی در کشورمان نداشته است. گزارش این نهاد مستقل بین‌المللی همچنین به احتمال شکل‌گیری بازار سیاه بنزین در ایران طی ماه‌های آتی اشاره کرده است. به گزارش خبرگزاری رویتر آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) که ساختمان مرکزی آن در شهر پاریس قرار دارد در گزارش ماهانه خود آورده است: شواهد غیرقابل انکاری وجود دارد که نشان می‌دهد ترافیک خودروها در تهران اکنون به میزان پیش از آغاز طرح سهمیه‌بندی رسیده است. در ادامه گزارش IEA با اشاره به برآوردهای اولیه دولت مبنی بر این که طرح سهمیه‌بندی بنزین در کوتاه‌مدت به کاهش 30 درصدی تقاضا بیانجامد آمده است: کاهش تقاضای بنزین در شهرهایی مانند تهران کاملا نامحسوس بوده است، هرچند بوضوح می‌توان دریافت که این امر باعث تغییر رفتار مصرف‌کنندگان ایرانی و رونق بازار خودروهای کم‌مصرف و موتور سیکلت‌ها شود.

این نهاد در گزارش خود با اشاره به اینکه هدف اصلی از اجرای طرح سهمیه‌بندی کاهش وابستگی ایران به سوخت وارداتی از خارج بوده خاطرنشان ساخته است که قیمت پائین سوخت عرضه شده (12 سنت به ازای هر لیتر) و ارائه کارت‌های شش‌ماهه از سوی دولت عملا هدف اولیه یعنی کاهش تقاضا را با شکست مواجه کرده است. گزارشگران IEA همچنین به این موضوع اشاره کرده‌اند که وجود امکان خرید یارانه‌ای تمام سوخت پیش‌بینی شده برای شش ماه آینده احتمالا به شکل‌گیری یک بازار سیاه گسترده بنزین در ایران منجر خواهد شد. در گزارش سازمان بین‌المللی انرژی با اشاره به اینکه تعیین قیمت بنزین آزاد به موضوعی بسیار بحث‌انگیز در ایران تبدیل شده آمده است: دولت ایران بر سر یک دوراهی دشوار در امر تعیین قیمت فروش آزاد سوخت قرار گرفته است: از یک سو این نگرانی عمده وجود دارد که فروش بنزین با قیمت واقعی به یک انفجار تورمی و بروز ناآرامی‌هایی نظیر آنچه که در زمان اعلام طرح سهمیه‌بندی روی داد منجر شود، از سوی دیگر نیز واقعیات اقتصادی چاره‌ای جز قطع یارانه هنگفت بنزین و کاهش واردات این فرآورده باقی نمی‌گذارد. گزارش IEA همچنین مدعی است که یکی از دلایل احتمالی سهمیه‌بندی بنزین از سوی دولت ایران نگرانی از احتمال تشدید تحریم‌های شورای امنیت بوده است.

در خاتمه این گزارش آمده است که ادامه طرح سهمیه‌بندی بنزین به کاهش چشمگیر قاچاق این فرآورده به کشورهای همسایه ایران، شکل‌گیری یک بازار سیاه گسترده برای مصرف‌کنندگان ثروتمند و نهایتا کاهش مصرف عمومی سوخت در بلندمدت منجر خواهد شد. همچنین به این موضوع اشاره شده که برای رانندگان تاکسی فروش سهمیه سوخت‌شان در بازار آزاد احتمالا سودآورتر از جابجایی مسافران خواهد بود، هرچند به عقیده گزارشگران IEA گسترش بازار سیاه مصرف سوخت به افزایش تورم و احساس نابرابری اجتماعی در ایران دامن خواهد زد. گفتنی است آژانس بین‌المللی انرژی یا IEA که مقر آن در پاریس قرار دارد اقدام به تدوین راهکارهای بلندمدت برای رفع مشکلات انرژی در کشورهای مختلف جهان می‌نماید و ارائه مشاوره‌های تخصصی به 26 کشور صنعتی جهان در زمینه مسائل مرتبط با تامین سوخت را برعهده دارد. این سازمان طی سال‌های اخیر توجه بیشتر به تولید برق اتمی را به عنوان یک راهکار بلندمدت برای حل مشکلات بین‌المللی انرژی بدون ایجاد آلودگی هوا مورد تاکید قرار داده است.