حاشیه‌ای برای صلح

دکتر حسن لاسجردی، کارشناس مسائل خاورمیانه

سلام فیاض، نخست‌وزیر موقت فلسطین که از سوی محمود عباس، رئیس تشکیلات خودگردان فلسطین تعیین گردیده است، در اولین اظهارنظر خود در این سمت جدید اعلام کرد: تنها با پایان گرفتن اشغالگری اسرائیل در سرزمین‌های فلسطینی می‌توان صلح را در منطقه احساس کرد. از طرف دیگر شیمون پرز، رئیس جدید رژیم صهیونیستی طی سخنانی در مراسم رسمی خود گفت: برای ارتقای فرآیند صلح در منطقه تلاش خواهم کرد. در همین ارتباط روزنامه «تهران امروز» در گفت‌و‌گویی با دکتر حسن لاسجردی، کارشناس مسائل خاورمیانه به تشریح این مواضع پرداخته است.

* به نظر حضرتعالی، همزمانی اظهارات صلح‌طلبانه شیمون پرز و سلام فیاض را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

** اظهارات اخیر شیمون پرز به عنوان رئیس جدید رژیم صهیونیستی مبنی بر تمرکز وی بر طرح‌هایی برای بهبود رابطه در داخل رژیم و همچنین پیشبرد صلح با فلسطینی‌ها از سوی دیگر در سخنرانی این مقام اسرائیلی در مراسم تحلیف خود در کنار مصاحبه دیروز سلام فیاض، نخست‌وزیر انتصابی دولت ابومازن مبنی بر اینکه تنها راه رسیدن به صلح با پایان اشغال فلسطین است، از چند جنبه قابل تامل و بررسی است:

ـ اگر بخواهیم این 2 اظهارنظر را مرتبط با هم تلقی کنیم، این تلقی تصادفی به نظر می‌رسد و هیچ ارتباط منطقی در ارائه این 2 دیدگاه مبنی بر وجود یک برنامه از قبل تعیین‌شده برای اعلام این موانع وجود ندارد.

ـ از منظری دیگر می‌توان ارتباط این 2 سخن را به یک رابطه علمی و معمولی نزدیک دانست، یعنی اینکه پس از اعلام مواضع شیمون پرز در جایگاه جدیدش مبنی بر پیگیری مشی گذشته خود در روند صلح، اینکه سلام فیاض برای کسب وجهه سیاسی و اعلام مواضع واکنشی به پرز اعلام داشته، تنها راه جامع پایان افشاگری است.

ـ از جنبه‌ای دیگر می‌توان گفت که اصولا این اظهارات به ویژه از سوی گویندگان آن که از چهره‌ها و جناح‌های معلوم‌‌الحال دو طرف هستند، می‌تواند دارای تلقی و معنای ویژه باشد. توضیح بیشتر اینکه از منظر جناح اسرائیلی و فلسطینی صلح و به تفاهم و توافق رسیدن با آنچه در معانی حقوق بین‌المللی مطرح می‌شود متفاوت است چرا که در طول دهه پایانی قرن بیستم رژیم صهیونیستی در طول 10 سال روند صلح را به اخذ هر چه بیشتر امتیازات و در برخی مواقع اعطای امتیازات نابرابر به فلسطینی‌ها دنبال کرده است و در مقابل هم فلسطینی‌ها با توجه به مقتضیات روزگار و نقش‌آفرینی عوامل بیرونی تلاش کردند تا از حریف خود حداقل امتیازات را در شناسایی یک قدرت سیاسی در کنار داشتن حداقل‌های استاندارد و یک واحد مستقل سیاسی در ابعاد سیاسی و بین‌المللی داشته باشند. در حالی که به نظر می‌رسد حداقل در حقوق بین‌المللی، مصالحه برای دو طرف باید از موضعی برابر، قبول و مشروعیت طرفین و اعطای ما به ازای غرامت‌های صدمات گذشته و مهم‌تر از همه اتخاذ یک خط‌مشی منطقی برای حل مشکلات و معضلات باشد.

* به نظر شما نگاه حماس به مواضع اخیر پرز و سلام فیاض چه می‌تواند باشد؟

** با عنایت به مواضع اعلامی حماس در گذشته و تاکیدات رهبران آن مبنی بر عدم شناسایی رژیم صهیونیستی و عدم پایبندی به قراردادهای صلح منعقده بین رژیم صهیونیستی با طرف فلسطینی و همچنین تاکید بر ادامه مقاومت در سرزمین‌های اشغالی به نظر می‌رسد نگاه و مواضع حماس در شرایط فعلی با عنایت به اظهارات پرز و فیاض روشن و مبرهن باشد. از سوی دیگر دامنه حوزه و نوع نگاه حماس به مقوله مذاکرات با نگرش دو طیف دیگر تا حدود زیادی متفاوت است. حماس اصولاً با خط‌مشی و تفکری که به طرف اسرائیلی مشروعیت و امتیاز ویژه بدهد مخالف است و اعلام داشته که مبارزه برای آزادی سرزمین فلسطین را تداوم خواهد بخشید و این با خط‌مشی گروه‌های سیاسی دیگر مانند فتح و ساف که از مرامنامه خود حذف اسرائیل و همچنین شناسایی آن رژیم را به عمل آورده‌اند، به طور اساسی متفاوت است. از منظری دیگر در جدول تحولات فلسطین به نظر می‌رسد اعلام مواضع پرز و سلام فیاض یک نوع درک متقابل و همنوایی در قبال ضلع سوم تحولات فلسطین در جهان کنونی باشد یعنی اینکه دو طرف که با تحریک آمریکا و کمیته چهارجانبه و نظر مساعد دبیرکل سازمان ملل برای حل مشکلات موجود در تلاش هستند، فضای کنونی را بهترین معضل برای همراهی دیده‌اند و از سوی دیگر با توجه به مساله تشکیل دولت وحدت ملی و اختلافات فتح و حماس به نظر می‌رسد در سطح افکار عمومی اتخاذ مواضع همسو از سوی شیمون پرز و سلام فیاض تا حدود زیادی مقبول مقامات دو طرف باشد و این در حالی است که تاریخ نشان داده مقامات فلسطینی همیشه در قبال اسرائیل نمی‌توانند تابع سیاستمداران خود باشند.