پدافند غیرعامل موجب افزایش پایداری ملی می‌شود

* در ابتدا لازم است با تاریخچه پدافند غیر عامل در کشور آشنا شویم؟بحث کمیته پدافند غیرعامل از چه زمانی شروع شد؟

**قبل از انقلاب سازمانی با عنوان سازمان دفاع غیرنظامی وجود داشت که سه دسته ماموریت را برعهده این سازمان بود؛ ماموریت اول این سازمان، هدایت،کنترل و پشتیبانی از مردم حین حوادث و بلایای طبیعی است. ماموریت دوم کمک امداد و نجات در حوادث و دسته سوم کاهش آسیب‌پذیری‌های کشور در برابر تهدیدات خارجی بوده است. بعد از پیروزی انقلاب اسلامی، این سازمان منحل شد و ماموریت‌های آن به بسیج واگذار گردید. گرچه در این زمینه هم دقت لازم نشد و به کارکردهای بسیج هم توجه نکردند.اما بعد از اینکه موضوع مطالعه شد، با سه موضوع که هر کدام سه عرصه مجزا از هم داشت مواجه شدند، هر کدام از این عرصه‌ها به یک پشتیبان نیاز داشت. بخش کاهش آسیب‌پذیری‌ها با بخش دفاع ارتباط دارد، چون باید با تهدیدات خارجی سنجیده شود که از وظایف نیروهای دفاعی کشور است. بخش مدیریت بحران، از وظایف دولت به شمار می‌رود که در وزارت کشور و ستاد حوادث غیرمترقبه شکل می‌گیرد و اداره مردم هم به بسیج واگذار شد. بعد از انقلاب این سه دسته ماموریت بین گروه‌ها و سازمان‌های مختلف دست به دست شد. تا اینکه بسیج بعد از تجربه در این عرصه متوجه شد که این کار با بسیج و فعالیت‌هایش سنخیت ندارد،به همین دلیل بحث بلاتکلیف ماند. وزارت کشور هم متولی مدیریت حوادث طبیعی است. دفاع غیرنظامی و کاهش آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های اساسی کشور در برابر تهدیدات خارجی و پایدار سازمان ملی، که با تهدید سر و کار دارند و این موارد با بخش دفاعی کشور سر وکار دارد در مقطعی به سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی واگذار شد که بعد از دو سال نتوانست کاری انجام دهد،به همین دلیل موضوع به شورای عالی امنیت ملی محول شد، که در این جا هم بحث متولی جدی پیدا نکرد. در مرحله بعد با فرمان مقام معظم رهبری این وظیفه به ارتش واگذار شد، که در نهایت به نتایج مطلوبی دست نیافتند.

سپس کار به قرارگاه پدافند هوایی کشور و سازمانی که وظیفه پوشش هوایی کشور را دارد، واگذارشد اما همچنان نتایج رضایت بخش نبود. در سال 82 مقام معظم رهبری با صدور فرمانی، این وظیفه را به ستاد کل نیروهای مسلح واگذار کردند. این ستاد، سیاست دفاعی کشور را نهایی و مدیریت می‌کند، در نتیجه بر اساس فرمان رهبری کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور تشکیل شد.

* گاهی با عنوان کمیته پدافند غیر عامل و گاهی با عنوان سازمان پدافند غیرعامل کشور مواجه می‌شویم، بالاخره کدام یک وجود دارند؟

**در ابتدا به دلیل آئین‌نامه‌ای که در دولت تصویب شد، کمیته‌ی مشترکی بین دولت و بخش دفاع تشکیل شده بود، بعد از اینکه آئین‌نامه اجرایی در هیئت دولت به تصویب رسید،کمیته دائمی پدافند غیرعامل کشور تشکیل شد، به شکلی که رئیس دستگاه مربوطه، نماینده دولت، نماینده قرارگاه پدافند هوایی کشور و رئیس کمیته پدافند غیرعامل که توسط ستاد کل نیروهای مسلح منصوب می‌شود، اعضای کمیته را تشکیل می‌دادند تا مدتی از عنوان کمیته استفاده می‌شد، اما پس از حضور در کمیته دائمی پدافند غیرعامل، طرحی را تهیه کردیم و از مقام معظم رهبری درخواست نمودیم تا سازمان پدافند غیرعامل به منظور اثربخشی بیشتر و اجرای بهتر وظایف تشکیل شود، که خوشبختانه مقام معظم رهبری پیشنهاد را تصویب کردند، سازمان پدافند غیرعامل، توانایی مدیریت بحث در سراسر کشور را دارد، این سازمان 9 معاونت دارد: شامل معاونت صنعت، معاونت زیربنایی، معاونت انرژی، معاونت فناوری اطلاعات و مخابرات و ارتباطات، معاونت فنی، معاونت طرح و برنامه و امور اداری و معاونت بحران و بهداشت و درمان، معاونت آموزش و پژوهش و مدیریت توسعه فرهنگی و مشاور بسیج است. هر چند در حال حاضر هم از عنوان سازمان و هم از نام کمیته استفاده می‌کنیم.

* ‌هدف سازمان پدافند غیرعامل بر چه مواردی متمرکز است؟

**سازمان پدافند غیرعامل کشور، عمده هدف کلانی که دنبال می‌کند، کاهش آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های کشور در برابر تهدیدات خارجی و افزایش پایداری ملی و در واقع تولید بازدارندگی برای کشور است.در حال حاضر سند راهبردی سازمان را آماده کردیم، ده هدف عمده را در این سند دنبال می‌کنیم، که بزودی در اختیار رسانه‌ها قرار می‌گیرد.

* شواهد نشان می‌دهد نسبت به این مساله کم‌توجهی صورت گرفته است.به نظر شما، به موضوع پدافند غیرعامل توجه کافی شده است؟

**بحث کم توجهی و یا بی‌توجهی نیست، باید گفت به پدافند غیرعامل کشور جفا شده است، باید وضعیت‌مان را با سایر کشورها مقایسه کنیم، با نتایج این مقایسه است که می‌توان پی برد که کم توجهی شده یا خیر؟ کشورهایی مثل سوئیس، سوئد و .... سمبل پدافند غیرعامل محسوب می‌شوند، این کشورها در حالیکه هیچ گونه تهدیدی ندارند، اما آینده‌نگری می‌کنند. سوئیس کشور بی‌طرف است ولی پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی قوی در این کشور وجود دارد، به طوری‌که بعضی از دانشگاه‌ها و بیمارستان‌های این کشور در زیر کوه ساخته شده‌اند و تمامی برج‌های مسکونی بزرگ دارای پناهگاه هستند، این پناهگاه‌ها در برابر حملات میکروبی، شیمیایی و هسته‌ای مقاومند. در چین شهری زیرزمینی ساخته شده که گنجایش 2 میلیون نفر را دارد. با یکی از NGO‌های سوئیسی که در این زمینه فعالیت می‌کرد مذاکراتی داشتیم، پرسیدیم که کشور شما با سیاست‌های بی‌طرفانه خود چرا پیگیر چنین مواردی است؟ در جواب گفتند: هیچ کس آینده را تضمین نمی‌کند، اگر می‌خواهیم همیشه در صلح بمانیم باید زیر ساختهای این چنینی را مدام تقویت کنیم.

اگر شرایط کشور خودمان را با ضریب تهدیدی که دارد مقایسه کنیم متوجه شرایط نامناسب پدافند غیرعامل در کشور خواهیم شد. جمهوری اسلامی بعد از پیروزی انقلاب همواره با تهدید مواجه بوده و خواهد بود. در دنیا بیشترین تهدید نظامی علیه ایران بوده است، در حال حاضر به دلیل پرونده هسته‌ای، همه روزه شاهد انواع و اقسام تهدیدها هستیم. با توجه به شرایط موجود، برای توسعه کشور می‌بایست به این تهدیدات توجه لازم را داشته باشیم. اگر این گونه نباشد، دیگر نمی‌توان نام کم توجهی بر آن نهاد، یا غفلت است که اگر آگاهانه باشد خطرناک است و باید دستگاه اطلاعاتی با آن برخورد کند و اگر غیرآگاهانه بوده که باید جبران شود.

* ارزیابی شما از شرایط چیست؟ چه میزان کار باید کرد تا این کم توجهی‌ها جبران شود؟

**ریشه مشکلات در زمینه پدافند غیرعامل، فرهنگی است. وقتی با مدیران درباره پدافند غیرعامل به بحث می‌نشینیم، با سه دسته از مدیران طرف هستیم. وقتی می‌گوییم باید پدافند غیرعامل اجرا شود می‌گویند پدافند غیرعامل یعنی چه؟ پس از توضیح ، در جواب ما می‌گویند: توان دشمن فراتر از قدرت‌ ماست و توان خودمان را به شدت ضعیف تصور می‌کنند. این نشان از عملیات روانی موثر دشمن دارد که به خوبی در توانمندیهای خودش اغراق کرده است، متاسفانه در بخشی از مدیران کشور این نگرش وجود دارد. برخی از مدیران، از پدافند غیرعامل برداشت نظامی دارند، یکی از مدیران بلند پایه دولتی می‌گفت: شما می‌خواهید پلهای کشور را رنگ و استتار کنید تا از دید دشمن پنهان بماند و در ادامه برای ما از سیستم‌های لیزری پیشرفته دشمن صحبت می‌کرد. در جواب گفتم که حداقل بپذیرد ما دکترای نظامی داریم، حرف‌های شما متعلق به 50 سال پیش است.در دانشگاه‌های نظامی کشورمان با دقت تحولات نظامی دشمن را مطالعه کرده و توانمندی‌ها و ضعف‌های آنها را بررسی می‌کنند و بر همین مبنا از نقاط ضعف دشمن اطلاع کامل داریم. امروز جنگ‌ها پیشرفته شده و نسل جدیدی از جنگ‌ها در حال وقوع است.

این کم اطلاعی باعث می‌شود، مدیران فکر کنند که انجام چنین اقدامات ولخرجی است! هر چند عده‌ای از مدیران هم درک مناسبی از پدافند غیرعامل دارند. باید بپذیریم که دشمن مطلق نیست و آسیب‌پذیری‌های فراوانی دارد و از طرفی توان ما بالاست. این جملات اعتقاد ماست و هرکس به این موارد اعتقاد ندارد، بهتر است به پدافند غیرعامل فکر نکند. باید باور فرهنگی ایجاد شود تا بتوانیم بر مشکلات فائق شویم. باید از سطح مدرسه نسبت به فرهنگ‌سازی و آموزش پدافند غیرعامل اقدام کنیم.

در پدافند غیرعامل به شدت جای کار وجود دارد. در پدافند غیرعامل به دنبال کاهش نسبی خسارت هستیم. اگر به شکل‌گیری مسکن توسط بشر دقت کنیم می‌بینیم انسان در مقابل تهدیداتی چون باد، باران، رعد و برق، سرما و دیگر عوامل، سرپناهی برای خود ساخته، تا از گزند این تهدیدات در امان باشد. این سرپناه، همواره به روز شده تا به خانه‌های امروزی رسیده، در ژاپن، با توجه زلزله‌هایی فراوانی که در این کشور رخ می‌دهد، هنگام زلزله مردم میز جلوی خود را می‌گیرند تا وسائل روی میز زمین نریزند.

ولی در کشور ما اهمیتی به این مسائل داده نمی‌شود و گمان می‌کنند که زلزله مخرب است و ما نمی‌توانیم برآن فائق شویم.

* ماموریت‌ها، وظایف و ساختار سازمان پدافند غیرعامل کشور را شرح دهید؟ آیا مصوبات سازمان متبوع شما جنبه اجرایی دارد یا خیر؟

**در بند 10 ماده 121 برنامه چهارم توسعه که به تصویب مجلس رسیده ، دولت مکلف شده تا در یک برنامه پنج ساله،کاهش آسیب‌پذیری رده‌های حیاتی و حساس کشور را فراهم کند. در سالهای 84 و 85 یک درصد از درآمد هر سازمان می‌بایست صرف پدافند غیرعامل همان سازمان می‌شد. در سال 85 با همکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی بودجه مستقلی برای بحث در نظر گرفته شد، تا با همکاری سایر سازمانها، برنامه‌های مربوط به پدافند غیرعامل را اجرا کنیم.

به لحاظ قانونی هم، آئین‌نامه اجرایی بند 10 ماده 121 قانون که به تصویب هیئت دولت و سپس به تائید مقام معظم رهبری رسیده است، تکلیف کرده که رئیس هر دستگاه و یا نماینده وی مسئول پدافند غیرعامل دستگاه متبوعشان هستند و مکلف‌اند تا آسیب‌پذیری را شناسایی کرده و با برنامه‌هایی که با هماهنگی کمیته پدافند غیرعامل هماهنگ می‌شود، آسیب‌ها را کاهش دهد و به سمت پایداری و ایستایی ببرد. در این آئین‌نامه هم 9 وظیفه کلی را برعهده کمیته دائمی پدافند غیرعامل گذاشته‌اند که شامل تعیین سطح بندی زیر ساخت‌های کشور، تهیه و تصویب طرح‌های پدافند غیرعامل در دستگاه‌ها، نظارت بر این طرح‌ها و اجرای آنها، تهیه و تصویب آئین‌نامه‌ها این حوزه و ابلاغ به دستگاه و دیگر موارد می‌شود. همین 9 وظیفه برای انجام وظیفه کمیته پدافند غیرعامل کفایت می‌کند. از طرفی بین دولت نهم و کمیته پدافند غیرعامل نوعی همزبانی نسبت به تهدید وجود دارد به همین دلیل مانع جدی را در توسعه بحث احساس نمی‌کنیم. فقط باید عقب ماندگی‌های موجود را از سر راه برداریم.

* طرح جامع پدافند غیرعامل کشور تصویب شده یا خیر؟

**سندی را با عنوان سند راهبردی پدافند غیرعامل کشور تهیه و به تصویب رسانده‌ایم، که بخش عمده‌ای از طرح جامع در آن پیش‌بینی شده است که شامل چشم‌انداز و همسو با چشم‌انداز 20 ساله اهداف کلان و بلند مدت،اهداف کوتاه مدت، سیاست‌های اجرایی و راهبرد می‌شود را پیش‌بینی کرده‌ و در اختیار دستگاه‌ها قرار خواهیم داد تا از آن استفاده کنند.

* با توجه به بحث‌های مطرح شده ،چه ارزیابی از وضعیت پدافند غیرعامل کشور دارید؟

**در مراحل اولیه و ابتدایی کار هستیم ، در اولین مرحله که رسیدن به یک باور مبتنی بر اینکه «می‌توانیم بر آسیب‌پذیری‌ها غلبه کنیم»، را پشت سر گذاشتیم. امسال با دستگاه‌های مختلف جهت تنظیم برنامه‌های پدافند غیرعامل همکاری داشته‌ایم، در این زمینه تدبیر مقام معظم رهبری بر مدنظر قرار گرفتن اولویت‌هاست؛ که این اولویت‌ها بعد از طبقه‌بندی زیر ساختها بدست می‌آید، نقش هر زیر ساخت در پایداری ملی مشخص می‌کند که این زیر ساخت حیاتی،‌حساس است و یا فاقد طبقه‌بندی است. تا امروز نزدیک به 70 درصد دستگاه‌هایی که طبقه‌بندی حیاتی و حساس دارند را شناسایی کرده و برنامه‌هایشان نهایی شده است و موافقت‌نامه‌هایی را هم در این زمینه مبادله کرده‌ایم.اگر مسیر تداوم داشته باشد و بودجه‌های مناسب را برای کار در نظر بگیرند، طی سه سال آینده بخش عمده‌ای از آسیب‌پذیری زیر ساخت‌های حیاتی کشور را مرتفع می‌کنیم.

*به نظر شما با وجود جفایی که به پدافند غیرعامل شده است، سرعت اجرای برنامه‌های مرتبط با پدافند غیرعامل رضایت بخش است؟

**مسلماً از سرعت برنامه‌های راضی نیستیم، به دلیل اینکه عقب‌ماندگی‌های زیادی را در این زمینه داریم. برای رفع مشکلات باید مطابق با نظام مهندسی و برنامه‌ریزی کشور قدم برداریم؛ این نظام تاکید می‌کند که طرح قبل از اجرا بایستی حتماً مطالعه شود و برای پروژه باید مشاور در نظر گرفته شود، مشاور برای انجام کار زمان خاص خودش را می‌خواهد، زیرا طرح باید توسط مشاور مطالعه شود تا آسیب‌پذیری‌ها را بشناسد و برای رفع آسیب‌ها، راه حل ارائه کند و در نهایت با توجه به نتایج مطالعات مشاور، برنامه اجرایی توسط کمیته پدافند غیرعامل تنظیم شود، زمان بر بودن بخشی از این نظام محسوب می‌شود، فرمانده کل قوا در زمینه اجرای طرح‌های پدافند غیرعامل فرمودند: باید بسیجی‌وار عمل کنید. برای حرکت بسیجی‌وار و اجرای طرح مقداری عقب هستیم. باید با تمرکز و علاقه بیشتر و توجه به تدابیر فرمانده کل قوا سرعت کارها افزایش یابد.

* عمده‌ترین فعالیتی که توسط کمیته پدافند غیرعامل انجام شده است، را بیان کنید؟

**عمده‌ترین فعالیت ما تنظیم برنامه‌های پدافند غیرعامل با دستگاه‌ها بوده است. کار دشواری است، از ابتدای سال 85 که قانون مرتبط با پدافند غیرعامل در مجلس به تصویب رسید به طوری جدی جلساتی را دستگاه‌ها و مشاورین داشته‌ایم تا بتوانیم به برنامه و تعریفی مناسبی از آن دست پیدا کنیم. به دلیل سابقه نداشتن برنامه پدافند غیرعامل، تعریف و مفهوم اولیه وجود نداشت، در ضمن عملکرد هر دستگاه‌ با دستگاه‌های دیگر متفاوت است در نتیجه برنامه هر دستگاه مختص خودش می‌باشد. تا پایان سال برنامه‌ 5 ساله‌ای را با همکاری دستگاه‌ها برای کاهش آسیب‌پذیری‌ زیر ساخت‌های حیاتی و حساس کشور تهیه می‌کنیم .در حال حاضر بخش‌های عمده‌ای از این طرح تهیه شده است. بدین ترتیب برنامه 5 ساله پدافند غیرعامل کشور تهیه شده تا پایان سال نهایی خواهد شد.

* بین دفاع غیرنظامی پدافند غیرعامل و پدافند غیرعامل چه تفاوت‌ها، اشتراکات و نسبتی وجود دارد؟

**پدافند عامل، دفاع با استفاده از تجهیزات نظامی است که برعهده نیروهای نظامیمی‌باشد. دفاع غیرنظامی در دنیا تعاریف متفاوتی دارد، در برخی کشورها مفهوم پدافند غیرعامل و دفاع غیرنظامی را یکسان می‌دانند ولی در کشور ما با توجه تنوعی که وجود دارد باید این مفاهیم را تفکیک کنیم؛ دفاع غیرنظامی پشتیبانی، اداره و تامین نیازهای مردم در شرایط مدیریت بحرانی ناشی از جنگ است. اگر جنگی اتفاق افتاد، چگونه از مردم دفاع کنیم. در اینجا مردم دسته‌بندی دارند، کودکان، زنان و افراد سالخورده و معلولان که باید توسط دولت حمایت شوند.دسته‌ بعدی شامل افرادی که می‌تـوانند در جنگ شرکت کرده و با حضور در بسیج می‌توانند به نیروهای نظامی کمک کنند. افرادی هم باید وظیفه سازماندهی پشت جبهه مثل بیمارستانها، ادارات، نیروگاه‌ها و ... را برعهده بگیرند.پدافند غیرعامل هم همانطور که قبلاً توضیح دادم به معنای کاهش آسیب‌پذیری‌ زیر ساختهای حیاتی که در برابر تهدیدات خارجی است به طور کلی دفاع یک مفهوم یکپارچه است، که از دفاع عامل و غیرعامل تشکیل می‌شود.

* پدافند غیرعامل دارای چه اصولی است؟

**در پدافند غیرعامل، با سه نوع از پروژه‌ها مواجه هستیم، یا در حال مطالعه ، یا در حال ساخت و یا در حال بهره‌برداری هستند. آنجایی که پروژه‌های در حال مطالعه هستند، می‌توانیم در مباحثی چون مکان‌یابی مناسب که یافتن عرصه امن در کشور است، پروژه را در برابر تهدید دشمن حفظ کنیم ، بحث مقیاس آمایشی نیز در اینجا مطرح است مثلا برای ساخت پالایشگاه باید، چه اندازه‌ای داشته باشد و کجا ساخته شود، ممکن است بخواهیم پالایشگاهی را کنار مرزها بسازیم، اما این پالایشگاه از لحاظ حجم و اندازه باید تعریف محلی و منطقه‌ای داشته باشد و مقیاس ملی آن باید در عمق مناسب کشور باشد.

دومین موضوع در مکان‌یابی، استفاده از عوارض طبیعی جهت کاهش آسیب‌پذیری است که اگر به درستی انتخاب شود، باعث کاهش آسیب‌ها می‌گردد.

سومین موضوع پراکندگی در سایت است، در ساخت پالایشگاه نباید مخازن سوخت را در کنار هم و به صورت خطی بسازیم، که با صدمه دیدن یکی از آنها باقی مخازن هم خود به خود آسیب ببینند، ممکن است عده‌ای بگویند که در قبال آسیب دیدن تاسیسات نفتی نمی‌توان کاری کرد، خوشبختانه یک مبتکر ایرانی با استفاده از آلیاژ آلومینیوم، ماده‌ای را ساخته‌ که مانع از انفجار مواد سیال می‌شود. این مواد را که به صورت الیاف بافته شده است مثلاً در باک موتور سیکلت تبعیه می‌کنند و سپس با شلیک گلوله آن را منفجر می‌کنند، به خاطر وجود این الیاف، باک منفجر نمی‌شود، بلکه مانند شمع می‌سوزد. می‌توانیم به جای مخازن فلزی از مخازن بتونی استفاده کنیم.با انجام این اقدامات می‌توانیم آسیب‌پذیری را از 100 درصد به 20 درصد برسانیم.

در قبال پروژه‌های در حال ساخت و یا بهره‌برداری هم می‌توان دست به اقداماتی انجام داد، در پروژه‌های در حال ساخت، به میزان پیشرفت پروژه نگاه می‌کنیم اگر درحال مطالعه اولیه باشند و هنوز برخی از تاسیسات ساخته نشده باشند، با ارائه راهکارهایی موارد مرتبط را اعمال خواهیم کرد.

در پروژه‌های در حال بهره‌برداری نیز با مطالعه پروژه‌، قسمت‌های آسیب‌پذیر را شناسایی کرده و تاثیر آسیب را بر سازه به حداقل می‌رسانیم.

*‌ برای بومی سازی دانش پدافند غیرعامل اقدامی کرده‌اید؟

**در زمینه پدافند غیرعامل از نبود دانش فنی مرتبط رنج می‌بریم، متاسفانه در کشورهای مختلف، مباحث مرتبط با پدافند غیرعامل طبقه‌بندی شده هستند و اطلاع کمی در این زمینه وجود دارد.در اجرای پروژه‌ها هم با مشکل عدم وجود مشاور فنی و تخصصی پدافند غیرعامل مواجه هستیم.

با وجود این مشکلات، خوشبختانه با اقدامات انجام شده طی دو سال گذشته و با همکاری دولت، تعدادی مشاور را در این زمینه تائید صلاحیت کرده‌ایم، در تولید دانش پدافند غیرعامل با توجه به اهمیتی که در همه عرصه‌ها دارد، با مشکل برخورد کرده‌ایم. برای رفع مشکل در دانشگاه‌های امام حسین و مالک اشتر پژوهشکده‌هایی ایجاد شده، در دانشگاه مالک اشتر پژوهشکده و دانشکده پدافند غیرعامل تاسیس گردیده که در مقطع کارشناسی ارشد و در سه رشته «مهندسی عمران با گرایش پدافند غیرعامل»، «مهندسی معماری با گرایش پدافند غیرعامل» و کارشناسی ارشد استتار، اختفا و فریب (ccd) راه‌اندازی شده است،این دانشکده دو دوره هم فارغ التحصیل داشته‌ است.

امسال هم با دانشگاه امام حسین به توافق رسیده‌ایم تا دانشکده‌ پدافند غیرعامل در مقطع کارشناسی و کارشناسی ارشد ایجاد شود. امیدوارم در بهمن ماه امسال این دانشکده هم دانشجو بپذیرد،این دانشکده در 6 رشته دانشجو می‌پذیرد، که شامل: ‌دفاع سایبری، مدیریت بحران ناشی از جنگ، دفاع غیرنظامی، معماری و عمران است.

پس از شروع فعالیت‌های شرکت‌های مشاور و همکاری با کمیته پدافند غیرعامل به دست آوردهای علمی مطلوبیدر زمینه دانش فنی دست یافته‌ایم. این موفقیت‌ها حتی درصنایع hi-tech بدست آمده که قابل تامل است، شرایط در این زمینه کاملاً امیدوار کننده و مثبت است.

* افکار عمومی در پدافند غیرعامل (قبل، حین و بعد از دفاع) چه نقشی می‌تواند داشته باشد؟

**در جنگ‌ها تحول اساسی ایجاد شده و نسل بندی شده اند، آمریکایی‌ها جنگ‌ها را به 4 نسل تقسیم بندی کرده‌اند.

جنگ‌های آینده از مدل جنگ‌هایی است که آمریکایی‌ها در حال حاضر با استفاده از آن می‌جنگند، آن‌ها در برخورد با کشورها مدل‌های مختلفی را دارند، ویژگی جنگ‌های گذشته بر قسمت‌های نظامی، تلفات عمده، برخورد با مردم و عمدتاً سخت‌افزاری تمرکز پیدا می‌کرد.در جنگ‌های جدید تصرف خاک معنایی ندارد، هدف اصلی جابه‌جایی حکومت‌هاست؛ حکومت‌ها نیز با رای و پذیرش و باور مردمی سر و کار دارند. در جنگ‌های گذشته عملیات روانی پشتیبان عملیات نظامی بود، در جنگ‌های جدید بر عکس شده ، عملیات اصلی همان عملیات روانی و سیاسی است و بخش نظامی از بخش سیاسی حمایت می‌کند.

به این صورت که ابتدا یک عملیات روانی و یا سیاسی بزرگ را طراحی و اجرا می‌کنند و در نهایت نیز با بمباران چند هدف نظامی، به هدف‌شان می‌رسند، اصطلاحاًَ به این اقدام نظامی، جراحی می‌‌گویند. تقریباً 70 درصد کار در جنگ‌های جدید عملیات روانی است.از این نظر شکل‌دهی به افکار عمومی و مقابله با عملیات روانی دشمن کار دستگاه‌های فرهنگی و به ویژه رسانه‌ها است. هدف قراردادن انسجام ملی با اینکه یک هدف نظامی نیست و یک هدف سیاسی- اجتماعی است.اما انسجام ملی را با ابزار روانی هدف قرار می‌دهند، با به هم خوردن این انسجام به بخش مهمی از هدف خود رسیده‌اند. اینجاست که می‌تـوان پی به عملکرد خطیر دستگاه‌های فرهنگی برد.در این مقطع باید چارچوب و کارکرد جدیدی را در عرصه‌های فرهنگی تعریف کنیم. این کارکردها می‌تواند آسیب‌پذیری‌های ما را در عرصه ملی در برابر دشمن کاهش دهد و در حفظ انسجام ملی و مدیریت یکپارچه کشور موثر باشد و آن را به پایداری برساند.

برای رسیدن به عوامل و چارچوب مورد نظر، باید مطالعه و دقت بیشتری انجام دهیم.

* نقش رسانه‌ها در عملیات روانی و پدافند غیرعامل کاملاً مشخص شد، رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی پدافند غیرعامل و در حین پدافند غیرعامل چه کارکردهایی می‌توانند داشته باشند؟

**رسانه‌ها در فرهنگ‌سازی و تغییر باورها در مردم و مسئولین نقش اساسی را ایفا می‌کنند،باید این جمله را که «ما می‌توانیم در مقابل تهدیدات دشمن و کاهش آسیب‌پذیری‌ها اقدام موثر انجام دهیم» در باور مردم بگنجانیم. یکی از اهداف مهم دشمن در عملیات روانی، القا «نمی‌توانیم» است، باید با استفاده از رسانه‌ها به جنگ این «القا» نادرست برویم. رسانه‌ها باید با بیان توانمندی‌ها و کارهای انجام شده و آشکار ساختن ضعف‌های دشمن برای مردم گام موثری را در این زمینه بردارند. مردم باید بپذیرند که می‌توانیم و به دشمن هم ثابت کنیم که نمی‌توانند کاری کنند. در حین دفاع هم رسانه‌ها باید ارتباطش را با مردم حفظ کنند و خدماتش را تداوم دهد، همچنین برای شرایط این چنینی آمادگی و برنامه داشته باشند، مدیریت و تولید محتوا در حین دفاع بحث مهمی است که باید از هم اکنون شروع شده و از زاویه مناسبی به آن نگریسته شود، در این زمینه نیازمند اقدامات اساسی و موثری هستیم.

* مهمترین مشکلات و چالش‌های فراروی پدافند غیرعامل را چه مواردی می‌دانید؟

**مشکل باورهای فرهنگی یکی از مهمترین مشکلات است،همان‌طور که قبلا هم گفتم، باید مردم و مسئولان به این باور برسند که «ما می‌توانیم» در برابر دشمن بایستیم.«سون‌ تزو» استراتژیست مشهور چینی می‌گوید: اگر طالب صلح هستی باید آماده جنگ باشی.

اگر آرامش و صلح را می‌خواهیم باید خود را برای شرایط جنگی هم آماده کنیم باید آسیب‌پذیری‌هایمان را کاهش دهیم به طوری که بتوانیم در برابر تهدید پایداری کنیم. دشمن باید بفهمد که با اعمال تهدید نمی‌تواند سیستم را به هم بریزد و اگر به این نتیجه برسد موجب بازدارندگی می‌شود.

دومین مشکل، نبود دانش فنی پدافند غیرعامل است به دلیل طبقه‌بندی بودن این بحث با مشکلاتی مواجه هستیم ،البته با تلاش زیاد می‌توان به نتایجی دست یافت. از همین فرصت استفاده می‌کنم و از همه محققان، دانش پژوهان، صاحب‌نظران و اساتید برای همکاری در زمینه دانش پدافند غیرعامل دعوت می‌کنم ،پدافند غیرعامل موضوعی کاملاً غیرنظامی است و محدودیت خاصی برای پژوهش و همکاری ندارند.

مشکل سوم هم نبود مشاور فنی است، مشاور باید سیاست‌ دفاعی کشور را به فرمول‌های ریاضی مهندسی تبدیل کند و چگونگی آسیب‌پذیری را از لحاظ فنی در هر دستگاهی برای کمیته پدافند غیرعامل مطالعه کرده و راهکار ارائه دهد.

آخرین و مهمترین چالش ما بودجه است، با عنایت مجلس و دولت در بودجه سال 86 بودجه مناسبی را در اختیار داشتیم، اما برای سال 87 بودجه بیشتری را می‌خواهیم. زیرا از این به بعد برای عملیاتی کردن طرح‌ها و برنامه‌هایمان و اجرایی کردن آنها بودجه مناسبی را می‌خواهیم .