دار و دسته سن پترزبورگی‌ها در حاکمیت روسیه

نویسنده: داریوش صفرنژاد

در روز چهاردهم سپتامبر جاری (2007 میلادی) مجلس دومای روسیه نخست وزیری ویکتور زوبکوف را تأیید کرد.

مجلس دومای روسیه با 381 رای مثبت در برابر 41 رای منفی به ویکتور زوبکوف، نخست وزیر پیشنهادی ولادیمیر پوتین، رییس جمهور روسیه رای داد. در این جلسه‌ رای‌گیری 8 نماینده نیز رای ممتنع دادند.

زوبکوف پیش از رای‌گیری پارلمان متعهد شد تا سیاست‌های پوتین را پیش ببرد و گفت: احیای مجموعه‌های صنعتی دفاعی اولویت ماست.

وی به نمایندگان حاضر در دومای روسیه گفت: هدف استراتژیک ما کمک به بالا بردن توان صنعت دفاعی کشور است.

وی اظهار داشت: من معتقدم اولویت‌های ما باید اهداف استراتژیک و برنامه‌های منسجمی باشد که در سخنرانی ملی رییس جمهور در چند سال گذشته عنوان شده است. من فکر می‌کنم دولت باید جایی را برای کاهش مالیات بیابد. نفت، گاز، جنگل، صنعت شیلات و دیگر منابع طبیعی روسیه باید درآمد‌های زیادتری داشته باشند.

دو روز قبل از این اقدام در حرکتی غیر منتظره، استعفای میخائیل فرادکوف نخست‌وزیر قبلی روسیه از سوی ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری پذیرفته شد و بلافاصله ویکتور زوبکوف که طی چند ساله اخیر همواره مشاغل مالیاتی یا مبارزه با فساد مالی را بر عهده داشته و آخرین مسئولیت اجرایی اش ریاست سازمان فدرال نظارت مالى ( آژانس ویا سرویس بازرسی جرائم مالی) در روسیه بوده است، به عنوان جانشین نخست‌وزیر مستعفی معرفی شد.

ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه دو هفته برای معرفی جانشین فرادکوف وقت داشت، اما در کمتر از نصف روز پوتین ، زوبکوف را به عنوان نخست‌وزیر جدید به دومای دولتی روسیه معرفی کرد.

مختصری در مورد ویکتور زوبکوف:

ویکتور زوبکوف 66 ساله که در ناحیه کوهستانى اورال زاده شده، نخستین بار با پوتین در آستانه فروپاشی اتحاد شوروى و در نخستین سال هاى دهه 90 آشنا شد. در آن زمان آنها هر دو در شهردارى سن پترزبورگ زیر نظر شهردار آناتولى سابچاک که یک لیبرال اصلاح طلب بود، کار مى کردند.

سپس وی در سال‌های 1992تا 1993میلادی که ولادیمیر پوتین شهردار سن‌پترزبورگ شد، معاونت رییس کمیته روابط خارجی در شهرداری سن پترزبورگ را برعهده داشت. پس از آن وارد سرویس هاى مالیاتى شد تا جایى که در سال 1989 معاون وزیر دارایى روسیه شد.

پوتین در کا گ ب فعال بود، اما زوبکوف چنین سابقه اى را در پرونده خود ندارد. او در سال هاى اخیر و در روسیه تحت رهبرى پوتین موفق شد ریاست سازمان فدرال نظارت مالى روسیه را در دست بگیرد.

او نخستین شغل درخور توجه خود را در سال 1986 به دست آورد، یعنى زمانى که کمیته حزب کمونیست شهر پریوزرسک او را به عنوان دبیر اول حزب انتخاب کرد. سپس وی یک سال بعد معاون رئیس کشاورزى و صنایع غذایى لنینگراد از طرف حزب کمونیست شد.

زوبکوف پدرزن وزیر دفاع فعلی روسیه است و از دوستان قدیمی و مورد اعتماد و امین پوتین محسوب می‌شود.

برخی اظهار نظرها در روسیه پیرامون این رویداد:

1 - سرگئی مارکوف استاد علوم سیاسی که با کرملین نیز دارای ‌ارتباط می باشد معتقد است: استعفای فرادکوف و آمدن زوبکوف مرحله‌ای جدید در طرح انتقال آرام قدرت در روسیه است. ما در سال 2008 رئیس‌جمهور جدیدی‌خواهیم داشت اما گروه سیاسی و تیم اجرایی و سیاست‌ها تغییر نخواهد کرد.

2 - کنستانتین کوزاچکوف رئیس کمیته امور بین‌الملل دومای روسیه نیز در توضیح استعفای فرادکوف می‌گوید: این تغییر احتمالا برای تضمین سهولت انتقال ریاست جمهوری به فرد بعدی صورت گرفته است.

3- در این خصوص سایت Russia Profile.org اینگونه می نویسد که:

این سؤال مطرح می‌شود که چرا پوتین برای اطمینان از جریان آرام انتقال قدرت به کنارگذاشتن فرادکوف نیاز داشت، در حالیکه پوتین دو تن (سرگئی ایوانف و دمیتری مدودف) از افرادی را که از آنان به عنوان رئیس‌جمهور احتمالی آینده روسیه یاد می‌شود به عنوان معاونان نخست‌وزیر گمارده بود. آنچه در حال حاضر در مسکو می‌گذرد، به جریان روی کارآمدن پوتین بسیار شبیه است.

بوریس یلتسین، اولین رئیس جمهور روسیه در آگوست 1999 پوتین را به سمت نخست‌وزیری روسیه گمارد و پنج ماه بعد با نصب وی به عنوان کفیل ریاست جمهوری از قدرت کناره گرفت.

برخلاف یلتسین که محبوبیت چندانی نداشت، پوتین در شرایط بسیار بهتر قرار دارد و به مانورهای پیچیده برای انتخاب جانشین خود نیازی ندارد. پوتین با یک اشاره می‌تواند در سلسله مراتب حزبی در حزب روسیه متحد در هرم قدرت حزب جریان حمایت از فرد مورد نظر را به حرکت درآورد.

بسیاری در مسکو و در خارج از روسیه فکر می‌کردند نخست‌وزیر جدید کسی جز سرگئی ایوانف نخواهد بود.

اما ایوانف نامزدی زوبکوف را مورد تایید قرار می‌دهد و می‌گوید: به عنوان یک نامزد نخست‌وزیری می‌توانم بگویم زوبکوف مردی است که بدون سر و صدا و گرد و خاک کارش را انجام می‌دهد و این چیزی است که روسیه به آن نیاز دارد. ایوانف در توصیف زوبکوف تاکید می‌کند که وی به هر هدفی که قبل از او تعیین شده بود، دست یافت.

4 - ویتالی ترتیاکف سردبیر هفته‌نامه Moskovskiye Novosti، می‌گوید:

فکر نمی‌کنم زوبکوف جانشین پوتین شود. من این خطر را قبول می‌کنم و می‌گویم که زوبکوف رئیس‌جمهور آینده روسیه نیست و نامزدهای اصلی ریاست جمهوری هنوز هم ایوانف و مدودف هستند. ضمن اینکه طبق قانون اساسی روسیه منعی برای نامزدی نخست‌وزیر برای انتخابات ریاست جمهوری وجود ندارد.

5 - در همین حال سرگئی لاوروف، وزیر امورخارجه‌ روسیه گفت که استعفای نخست‌وزیر میخاییل فرادکوف از پستش به دلیل خطا و یا مورد خاصی نبوده است. وی گفت قانون اساسی این امکان را به رییس دولت می‌دهد در صورتیکه بخواهد خود را از انجام وظایف منع کند و این دقیقا همان کاری بود که فرادکف انجام داد.

لاوروف افزود: وی به صراحت اعلام کرد که این اقدام را به دلیل ورود به دوران انتخابات پارلمانی و ریاست‌جمهوری و اینکه ترجیح می‌دهد رییس‌جمهور از آزادی عمل کامل برخوردار باشد انجام داده است.

6 - در همین حال پس از معرفی زوبکوف از سوی پوتین، مطبوعات روسیه به اتفاق نوشتند: تصمیم ناگهانی ولادیمیر پوتین برای تغییر نخست وزیر و قرار دادن رییس کرملین در موقعیتی بسیار قوی آن هم در آستانه‌ انتخابات ریاست جمهوری در ماه مارس رقبای وی را در موقعیتی بسیار سخت قرار داد.

در این راستا، روزنامه کومسومولت -چاپ مسکو- نوشت: فقط پوتین می‌داند. او درست به شیوه‌ همیشگی‌اش رفتار کرد و به طور غیر منتظره یک خرگوش را از کلاه جادوگری‌اش بیرون کشید. انتخاب زوبکوف بدون ترمیم دولت یک اقدام عجیب و جدی بود.

چندین روزنامه روسی نیز در مقاله‌های خود تاکید داشتند انتظار تغییرات سیاسی چندانی نمی‌رود اما به یقین گرمان گرف، وزیر اقتصاد و بازرگانی با مشکلات جدی روبرو خواهد شد.

روزنامه‌ دولتی پوسیسکایا نوشت: رییس جمهور تمام افکار تحلیلگران را مبنی بر این که چه کسی بعد از فرادکوف نخست وزیر خواهد شد، از بین برد. پوتین همچنان تفکرات درخصوص جانشینش را با دوگانگی روبرو کرده است. به این ترتیب او همچنان کنترل اوضاع سیاسی را در دست دارد.

روزنامه گازتا نیز نوشت: رییس جمهور نخست وزیر را تغییر داد اما یک رقیب برای خودش نساخت.

ایزوستیا نوشت: زوبکوف فقط برای زمانی که لازم باشد نخست وزیر خواهد بود. تا زمانی که سیاست‌های کنونی حفظ شود. اگر ایوانف نخست وزیر می‌شد، پوتین مجبور بود زودتر از موعد پستش را ترک کند. اکنون دیگر هیچ جانشینی وجود ندارد.

نووستی نیز نوشت: منابع ما دریافته‌اند که بازارها آماده تغییر در دولت بودند.

7 - در همین راستا آریل کوهن یکى از محققان سیاسى روسیه پس از اعلام خبر انتخاب زوبکوف مى گوید: پوتین هیچ برنامه اى براى عزلت نشینى از عالم سیاست و گم شدن در غبار فراموشى ندارد. او وقتى خبرنگاران درباره احتمال بازگشت پوتین به عرصه سیاست پرسیدند، آن را انکار نکرد و گفت به سربلندى روسیه مى اندیشد و افزود که پس از 2008 از عرصه سیاست کنار نمى رود و اگرچه حضور او کمرنگ خواهد بود، اما تلاش مى کند اثر لازم را داشته باشد.

اما چرا پوتین باید در چنین مقطعى فردى را که تاکنون کمتر نامش شنیده مى شد، براى سمت نخست وزیرى انتخاب کند:

ناظران سیاسى معتقدند که چند تئورى مى توان براى انتخاب زوبکوف ارائه کرد،که تعدادی از آنها به این قرار است:

1 - تئورى اول آن است که نخست وزیر جدید انتخاب شد تا براى خطرى که در پس دیوارهاى بلند کرملین به وجود آمده بود، عاملى مسکن باشد. در واقع پوتین او را انتخاب کرد تا جاى خودش را در ریاست جمهورى براى دوره اى که سال 2012 شروع خواهد شد، حفظ کند. بویژه که زوبکوف از هم اکنون اعلام داشته احتمال شرکت او در انتخابات بهار آینده بسیار زیاد است و دیگران هم عقیده دارند، این بهترین کار براى حفظ پوتین بود، زیرا به این ترتیب رئیس جمهور کنونى مى تواند در پس پرده و آن گونه که خود مى خواهد جریانات روسیه را به دست رئیس جمهور بعدى که مى تواند زوبکوف باشد، هدایت کند و جاى خود را نیز براى 2012 محفوظ دارد.

ارتقای زوبکوف 66 ساله، حکایت از طرح‌هایی دارد که نشان می‌دهد وی احتمالا به عنوان یک مسوول وفادار که می‌تواند کرسی ریاست جمهوری را حفظ کند و سپس به منظور بازگشت پوتین از آن کناره بگیرد، انتخاب شده است.

زوبکوف در پاسخ به این سوال که آیا وی رییس جمهور خواهد شد، گفت: اگر من چیزی در این موقعیت به دست آورم این امر را رد نمی‌کنم.

2 - برخى دیگر نیز معتقدند زمان بازگشت پوتین حتى مى تواند زودتر از 2012 نیز روى دهد و آن زمانى است که بنا به دلیلى که در زمان خود موجه خواهد بود، انتخابات ریاست جمهورى زودتر از موعد برگزار شود.

3 - اما تئورى دیگرى هم وجود دارد و برخى مى گویند پوتین باید به خاطر این انتخاب و سپردن کرملین به یک فرد ناشناخته بسیار هوشیار و محتاط باشد. پوتین خود نیز خارج از عالم سیاستمداران برجسته بود، اما بوریس یلتسین او را به عنوان نخست وزیر خود انتخاب کرد و به این ترتیب اندکى بعد مأمور سابق کا گ ب بر مسند ریاست جمهورى نشست و دیگر قدرت را از دست نداد. اما با وجود این، حتى همین دسته هم این انتخاب را دلیلى براى ریاست جمهورى بعدى پوتین مى دانند.

4 - در روسیه گمان عموم بر آن است که پوتین با جابه جا کردن این چهره ها در واقع در پی آراستن صحنه سیاسی به صورتی است که رئیس جمهور آینده روسیه فردی مطابق میل و سلیقه وی باشد. این باور عمومی البته باور درستی هم است. پوتین می خواهد رئیس جمهور آینده، که در انتخابات ماه مارس (اسفند جاری) برگزیده می شود، فرد مورد اعتماد وی بوده و شکل و سیاق فعلی نظام سیاسی را حفظ کند.

از سویی جابه جا شدن نخست وزیران پوتین تا حدودی یادآور کیش قدرت تزارها است. او می خواهد با این رویه بگوید؛ هر آن کس را که مورد رضای ما باشد بر می کشیم، هر آن کس را که بخواهیم کنار می زنیم و رعایای ما راهی ندارند جز آنکه از کارهای ما تعریف و تمجید کنند.

هر بار که این رویه یعنی صدور فرامین پوتینی و اطاعت عامه رعایا تکرار می شود مرام ارباب و رعیتی در عرصه سیاسی روسیه بیشتر ریشه می دواند.

5 - در روسیه برگزاری انتخابات پارلمانی برای ماه دسامبر (آذرماه) و انتخابات ریاست جمهوری برای ماه مارس2008 (اسفند ماه جاری ) تعیین شده است. پوتین عزم خود را جزم کرده که در این هر دو مورد کوتاه نیاید و سلطه بلامنازع خود بر قدرت را تا هر کجا و هر زمان که بتواند حفظ کند. حال با گماردن زوبکوف مرد 65 ساله یی که از محارم حلقه پوتین است به نخست وزیری خیالی از بابت دردسرهای احتمالی در دولت نداشته و می تواند به دنبال پیدا کردن و انتخاب فرد مورد نظرش برای به دست گرفتن زمام ریاست جمهوری برآید.

پوتین با اعمال این تمهیدات زبانه های جنگ قدرت بین دو معاون نخست وزیر به علاوه سرگئی ایوانف وزیر دفاع پیشین و دیمیتری مدودوف مدیر شرکت گازپروم را شعله ورتر کرده و از طرفی از قدرت گرفتن انحصاری هر کدام از آنان نیز جلوگیری به عمل آورد. چنانچه هر کدام از مدعیان یادشده متصدی سمت نخست وزیری می شدند - آن گونه که پوتین توانست بر جای یلتسین بنشیند - ساکنان کرملین همه به سوی آن شخصیت کشیده شده و از راه و رسم پوتین کناره می گرفتند.

6 - پوتین گفت، وی در نظر دارد بر عرصه‌ی سیاسی کشور پس از کناره‌گیری نفوذ داشته باشد و تلاش برای کسب کرسی ریاست جمهوری در آینده را رد نکرد.

بدین ترتیب بیش از هر کسی احتمال نخست وزیری سرگئی ایوانف، همشهری، دوست نزدیک و همکار قدیمی ولادیمیر پوتین در ک. گ. ب مطرح شد که در حال حاضر معاون نخست وزیر است.

در حالی که اغلب تحلیلگران متفق القول بودند که ولادیمیر پوتین، سرگئی ایوانف را برای نخست وزیری برمی گزیند تا راه او را برای جانشینی خود در مسند ریاست جمهوری بازکند، اکنون با انتخاب ویکتور زوبکوف به نخست وزیری روسیه، نظرهای متفاوتی میان تحلیلگران در مورد نقش زوبکوف مطرح است.

اما عده ای دیگر با توجه به اینکه خود پوتین نیز در زمانی که به نخست وزیری رسید، چهره‌ای گمنام بود، بعید نمی دانند که ویکتور زوبکوف، انتخاب او برای ریاست جمهوری نیز باشد.

نتیجه گیری:

1 - اعلام خبر انتخاب ویکتور زوبکوف به عنوان نخست وزیر روسیه اغلب سیاستمداران روسیه را شگفت زده کرد، زیرا در گمانه زنى ها هیچ کس نام زوبکوف به گوشش نرسیده بود. انتخاب زوبکوف از آن جهت مهم است که این انتخاب در آستانه تغییر در ریاست جمهورى روسیه روى مى دهد، بهار آینده ولادیمیر پوتین پس از 2 دوره فعالیت در هیأت ریاست جمهورى روسیه باید جاى خود را به نفر بعد بسپارد و مترصد بنشیند تا آن گونه که خود اظهار داشته، براى انتخابات 2012 ریاست جمهورى روسیه آماده شود،

2 - این تحولات در شرایطی صورت می‌گیرد که بر اساس نظرسنجی‌های اخیر،مردم روسیه به خط مشی در پیش گرفته شده از سوی ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری این کشور اعتماد دارند.

در این نظر سنجی بیشتر افراد خواستار تقویت گرایش‌هایی شده‌اند که در سیاست داخلی و خارجی در زمان پوتین آغاز شده است. 51 درصد معتقدند که تقویت خودکفایی کشور در آینده برای روسیه بسیار ضروری است. 56 درصد خواستار تقویت نقش دولت در اقتصاد شده‌اند و 49 درصد نیز خواهان حمایت از مردم در برابر سیل مهاجرت خارجیان هستند.

3- نظرسنجی‌ها حاکی از این است در صورتی که سرگئی ایوانف در انتخابات سال آینده نامزد ریاست جمهوری روسیه شود، بیش از رقبایش احتمال برنده شدن دارد.

60 درصد کسانی که در نظرسنجی بی. بی. سی شرکت کردند نیز از نخست وزیری سرگئی ایوانف حمایت کردند.

4 - عده ای معتقدند که زوبکوف تنها نقشی جنبی خواهد داشت و در نهایت پوتین برای رییس جمهور شدن سرگئی ایوانف یا فرد دیگری از حلقه نزدیکانش نظیر مدودف، خواهد کوشید.

5 - در ساختار سیاسی روسیه نخست وزیر صرفاً یک مجری بوده و عهده دار پیگیری امور اقتصادی کشور می باشد.

طی 15 سال اخیر در روسیه زوبکوف، نهمین نخست وزیر در این کشور می باشد و در واقع تغییر نخست وزیر، که وظیفه اصلی اش سکانداری امور اقتصادی کشور بوده و به جهت ساختار وخیم اقتصادی این کشور بایستی به لحاظ اجرایی پاسخگوی انتظارات مردم باشد، امری عادی و مرسوم محسوب می شود و افکار عمومی مردم روسیه با این روند آشنا است.

6 - در حال حاضر طیف سن پترزبورگی ها، عهده دار هدایت امور سیاسی در کرملین بوده و پشت پرده نشینان اصلی در کرملین نیز این طیف هستند. طبیعی است به واسطه منافع ایجاد شده، آنها هیچگاه رضایت نخواهند داد که قدرت در این کشور پس از رفتن پوتین از کرملین - ولو برای هر مدتی - از دست آنها خارج شود.