رفراندوم نارنجی برای یک رئیس‌جمهور

امیرحسین اصطباری

رفراندوم برگزار شده در رومانی، منجر به ادامه کار ترایان باسسکو در مقام ریاست جمهوری این کشور شد. قریب به نیمی از واجدین شرایط برای رأی دادن در این رفراندوم مهم مشارکت داشتند و حدود 75 درصد از رای‌دهندگان با استعفای رئیس‌جمهور کشورشان به دلیل اتهامات وارد شده، به وی مخالفت ورزیدند. باسسکو در حالی که محبوب‌ترین شخصیت سیاسی در رومانی محسوب می‌شود و از سوی مخالفانش به نقض قانون اساسی و سوءاستفاده از قدرت متهم شده است. به همین علت پارلمان رومانی در تاریخ 19 آوریل اتهامات وارد شده را تائید کرد و خواستار کناره‌گیری رئیس‌جمهور از قدرت به دلیل فساد اداری و مالی شد. بخش اعظم نمایندگان پارلمان کنونی رومانی، اعضای حزب سوسیال ـ دموکرات‌ هستند که در قالب حزب مخالف رئیس‌جمهور فعالیت می‌کنند. متهم ساختن رئیس‌جمهور رومانی به فساد اداری و مالی صرفا از سوی احزاب مخالف صورت نگرفته است. کالین پوپسکو تاریچانو، نخست‌وزیر کنونی رومانی و از متحدان سابق باسسکو، هم‌اکنون به یکی از مهمترین مخالفان رئیس‌جمهور تبدیل شده است. باسسکو پس از اعلام نتایج رفراندوم یاد شده، ضمن ابراز خرسندی از رای اعتماد مردم به وی، خواستار اصلاح قانون اساسی رومانی شد. از سوی دیگر میرثئا گئوآنا رهبر حزب سوسیال ـ دموکرات‌ که مخالف ادامه کار رئیس‌جمهور محبوب رومانی است، با اعلام نتایج همه‌پرسی، پیروزی رئیس‌جمهور را یک پیروزی بدون افتخار خواند. چرا که تنها 44 درصد واجدین شرایط در این همه‌پرسی شرکت داشتند.

باسسکو کیست؟

ترایان باسسکو فرزند یک افسر ارتش است و خود نیز در ابتدای امر، کاپیتان یک کشتی تجاری بوده است. وی همچنین سابقه عضویت در حزب کمونیست رومانی را پیش از سقوط رژیم کمونیستی در این کشور در سال 1989 دارد. او پس از انقلاب 1989 رومانی وارد سیاست شد و به عضویت حزب عمده «جبهه ملی نجات» درآمد. او موفق شد در سال 1991 به وزارت حمل و نقل در دولت پتره رومان برسد. او کار خود را در همین مقام در دولت تئودور استولویان نیز تا نوامبر 1992 ادامه داد. در همین سال «جبهه ملی نجات» به دو جناح تقسیم شد و این دو جناح، دو حزب جدید را در رومانی تشکیل دادند: یکی حزب «سوسیال ـ دموکرات رومانی» (PSD) که رهبری آن را یان ایلیسکو بر عهده گرفت و دیگری «حزب دموکراتیک» (PD) که توسط پتره رومان نخست‌وزیر سابق رهبری می‌شد.

باسسکو به حزب دموکراتیک (PD) پیوست. وی در سال 1992 توانست به عنوان نماینده این حزب به پارلمان رومانی راه یابد و از سال 1996 تا سال 2000 دوباره به عنوان نماینده مجلس این کشور فعالیت کرد. باسسکو در همین دوره چهار ساله، علاوه بر نمایندگی مجلس مقام وزارت حمل و نقل دولت راستگرای میانه را تصاحب کرده بود. اما اختلاف‌نظرهای وی با نخست‌وزیر وقت و استعفای چند تن از اعضای کابینه که منجر به سقوط دولت در سال 1998 شد، سرآغاز مناقشات جدیی در دوران جناح راست میانه رومانی و حزب دموکراتیک بود. باسسکو توانست در سال 2001، رهبری حزب دموکراتیک را در دست بگیرد. او در همین مقام در سال 2003 با حزب «لیبرال ملی» (PNL) برای تشکیل یک جبهه قدرتمند راست میانه به منظور مقابله با حزب حاکم سوسیال ـ دموکرات وارد مذاکره شد. این مذاکرات نتیجه داد و از این رو، حزب جدیدی را با نام «اتحاد عدالت و حقیقت» تشکیل دادند. باسسکو سال 2000 با رای مستقیم مردم به عنوان شهردار بخارست انتخاب شد. وی کارنامه موفقی را در مقام شهردار پایتخت از خود به جای گذاشت. سیستم‌های آب‌رسانی و برق‌رسانی شهر که به وضعیت ناگواری مشهور بودند، به سرعت بهبود یافتند. حمل و نقل شهری نیز نوسازی شد و از همه مهمتر اینکه، سگ‌های ولگرد در بخارست جمع‌آوری شدند. در آن سال حدود 300 هزار سگ ولگرد در شهر بخارست وجود داشت که شرایط ناامنی را برای شهروندان و توریست‌های خارجی موجب می‌شد. جمع‌آوری این سگ‌ها به عنوان مهم‌ترین اقدام باسسکو در زمان ریاست وی بر شهرداری بخارست از سوی رسانه‌ها ذکر شده است. اقدامات مثبت باسسکو در تضاد با منافع دولت حاکم که متشکل از اعضای حزب سوسیال ـ دموکرات بود، به شمار می‌رفت. به همین جهت دولت درصدد برآمد تا بخشی از اختیارات شهرداری را به شورای شهر تفوبض کند و به دنبال این تصمیم، باسسکو اعضای شورای شهر را به فساد و رشوه‌خواری متهم ساخت. درگیری‌های سیاسی میان شهردار و اعضای چپگرای شورای شهر منجر به انحلال شورا از سوی دولت مرکزی در سال 2002 شد. اختلافات حزبی به شدت روند اصلاحات اقتصادی شهر را به تعویق انداخت. باسسکو در سال 2004 با شعارهای ضدچپگرایانه و ضدکمونیستی در انتخابات ریاست جمهوری به پیروزی رسید. رقیب اصلی او، نخست‌وزیر وقت رومانی آدریان ناستاس از حزب سوسیال ـ دموکرات بود. هر دو این افراد از اعضای سابق حزب کمونیست رومانی بودند. رسانه‌ها از پیروزی ترایان باسسکو به «انقلاب نارنجی رومانی» یاد کردند. این اصطلاح، اشاره‌ای به حضور هواداران ویکتور یوشچنکو در خیابان‌های اوکراین بود که پرچم‌هایی نارنجی با خود حمل می‌کردند. یوشچنکو یک سیاستمدار غربگرا و مخالف نفوذ روسیه در امور اوکراین بود که پس از انقلاب نارنجی اوکراین توانست مقام ریاست جمهوری را در این کشور احراز کند. حامیان حزب عدالت و حقیقت رومانی نیز در طول مبارزات انتخاباتی باسسکو، از رنگ نارنجی به عنوان سمبل ایده‌های خود استفاده می‌کردند. باسسکو پس از پیروزی در انتخابات براساس توافقی که قبلا میان دو حزب دموکراتیک و حزب لیبرال ملی صورت گرفته بود، کالین پوپسکو تاریچانو را به نخست‌وزیری انتخاب کرد. این دو حزب با چند حزب راستگرای دیگر نیز ائتلاف کردند تا اکثریت اعضای پارلمان را در اختیار داشته باشند اما در سال 2006 با خروج یکی از احزاب کوچک که در دولت ائتلافی حضور داشت، دولت حاکم اکثریت را در پارلمان از دست داد.

اختلاف از کجا شروع شد؟

اما همکاری باسسکو و تاریچانو با اختلاف همراه بود. باسسکو رئیس‌جمهوری بود که تمایل به دخالت در تمامی امور و نظارت بر تمامی نهادهای دولتی داشت. به همین علت اعضای کابینه و نخست‌وزیر وی را به نقض قانون اساسی و عدم رعایت محدودیت‌های قانونی اختیارات رئیس‌جمهور متهم ساختند. احزاب چپگرای مخالف دولت نیز با استفاده از اختلافات درونی دولت، باسسکو را به دخالت در امور قوه قضاییه و فعالیت دادگاه‌ها، سوءاستفاده از قدرت و فساد اداری و مالی متهم کردند. اختلاف‌نظرها میان باسسکو و تاریچانو هنگامی شدت یافت که رئیس‌جمهور رومانی پیشنهاد برگزاری انتخابات زودهنگام را در سال 2006 به منظور کسب یک اکثریت مطمئن در پارلمان مطرح ساخت اما این پیشنهاد با مخالفت تاریچانو روبه‌رو شد. مساله مهم دیگر اختلاف‌نظرهایی بود که در مورد سیاست خارجی وجود داشت. باسسکو یک سیاستمدار آتلانتیک‌گرا به حساب می‌آید. او در طول مبارزات انتخاباتی خود در سال 2004 از لزوم تشکیل «محور بخارست ـ لندن ـ واشنگتن» سخن گفت. باسسکو از حامیان ادامه حضور نظامیان رومانیایی در افغانستان و عراق بود. او همچنین در دسامبر 2005 قراردادی را میان رومانی و ایالات متحده آمریکا منعقد کرد که به موجب آن، آمریکا اجازه می‌یافت در خاک رومانی، پایگاه نظامی تاسیس کند. باسسکو از جورج بوش، رئیس‌جمهور آمریکا به عنوان یک دوست نزدیک یاد می‌کند. با این وجود تاریچانو در ژوئن 2006 اعلام داشت که وی و اعضای حزب لیبرال ملی خواستار خروج نیروهای نظامی رومانی از عراق هستند. بدین ترتیب اختلاف میان رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر عمیق‌تر شد و احزاب مخالف دولت نیز این فرصت را برای تحت فشار قرار دادن رئیس‌جمهور، بیش از پیش غنیمت شمردند.

رفراندومی برای رئیس‌جمهور

باسسکو فردی است که در عرصه داخلی به شدت با فساد اداری در کشوری که دارای نرخ بالای رشوه‌خواری در جهان محسوب می‌شود، مبارزه کرده است. اقدامات اصلاح‌طلبانه وی منجر به توفیق رومانی برای عضویت این کشور در اتحایه اروپا در سال 2007 شد. به طور حتم اقدامات وی در این عرصه با منافع عده زیادی از سیاستمداران رومانیایی که به سوءاستفاده از قدرت سیاسی خود عادت کرده‌اند، در تضاد قرار می‌گرفت. در این میان باسسکو به شدت تاریخ این کشور در دوران حکومت کمونیست‌ها را محکوم می‌کند. این در حالی است که اعضای حزب سوسیال ـ دموکرات، اخلاف حزب کمونیست رومانی محسوب می‌شوند و به هیچ عنوان، مواضع تند رئیس‌جمهور رومانی را برنمی‌تابند. حزب سوسیال ـ دموکرات از سال 1990 تا 1996 و از سال 2000 تا 2004 قدرت اجرایی را در رومانی در دست داشت اما به هیچ عنوان عملکرد مناسبی از خود نشان نداد. باسسکو ضمن نشان دادن عملکرد مفید خود در دوران شهرداری بخارست، رئیس‌جمهوری بود که شرایط عضویت رومانی در اتحادیه اروپا را فراهم کرد و رشد تولید ناخالص داخلی در رومانی را به 7/7 درصد رساند. اقدامات باسسکو به اندازه‌ای در تضاد با ذی‌نفعان قدرت سیاسی در رومانی قرار دارد که توریچانو در کابینه خود هیچ یک از اعضای حزب دموکراتیک (حزب متبوع باسسکو) را انتخاب نکرده است و همین مساله، یکی از مولفه‌های تشدیدکننده اختلاف نخست‌وزیر و رئیس‌جمهور رومانی بوده است. بدین ترتیب احزاب مخالف دولت و حتی نخست‌وزیر رومانی، ضمن وارد آوردن اتهامات مختلف به رئیس‌جمهوری رومانی، خواستار استعفای وی و کناره‌گیری او از مقام ریاست جمهوری شدند، اما باسسکو هرگونه کناره‌گیری را رد کرد و شرط کناره‌جویی از قدرت را، رای مستقیم مردم مبنی بر مخالفت آتی با ادامه کار وی به عنوان رئیس‌جمهور اعلام کرد. نخست‌وزیر با پیشنهاد رئیس‌جمهور موافقت کرد و در تاریخ 19 می، یک همه‌پرسی برگزار شد تا مشخص شود آیا مردم رومانی، تمایلی به ادامه کار رئیس‌جمهور فعلی خود دارند یا خیر. آنان نتیجه‌ای برخلاف میل نخست‌وزیر و احزاب مخالف دولت رقم زدند. به نظر می‌رسد در حال حاضر ترایان باسسکو، محبوب‌ترین سیاستمدار امروز رومانی باشد. رفراندوم اخیر جایگاه باسسکو را در رومانی تقویت کرد.