*محمدعلی مهتدی
تونی بلر، نخستوزیر سابق انگلستان، پس از کنارهگیری از این پست، به اصرار جورجبوش، رئیسجمهور آمریکا، به عنوان نماینده کمیته چهارجانبه بینالمللی در بحران خاورمیانه انتخاب شد. به درستی مشخص نشد که آیا قرار است آقای بلر نماینده سازمان ملل متحد در این کمیته باشد یا نماینده هر چهار عضو کمیته که در این صورت وظیفهاش گشت زدن در منطقه و ملاقات با مسؤولان کشورهای ذیربط در بحران خاورمیانه خواهد بود.
چنین فردی قاعدتاً باید شخصیتی بیطرف و مورد قبول و احترام همه کشورها و گروههایی باشد که به نوعی مستقیم یا غیر مستقیم در بحران خاورمیانه و هسته مرکزی آن یعنی مسأله فلسطین ذیربط یا ذینفع محسوب میشوند. آیا آقای تونیبلر این ویژگی را دارد؟ پاسخ این سؤال به این بستگی دارد که کمیته چهارجانبه چه طرح یا برنامهای را برای حل بحران خاورمیانه و بخصوص مسأله فلسطین در نظر گرفته است.
اگر آنطور که جورجبوش ادعا میکند، هدف حل بحران از طریق رسیدن به تفاهم در چارچوب تشکیل دو کشور (اسرائیل و فلسطین) در کنار یکدیگر باشد، باید گفت تونیبلر شخصیت مناسبی برای پیشبرد مذاکرات و ایجاد فضای تفاهم در منطقه نیست، زیرا سابقه طولانی وی در پست نخستوزیری انگلستان نشان داده وی به طور کامل دنبالهرو سیاست دولت آمریکا بویژه جریان نومحافظهکاران بوده و هرگز حاضر نشده حداقل به جای عنوان «دنبالهرو»، عنوان «شریک» را به خود بدهد و با توجه به درکی که به عنوان یک سیاستمدار انگلیسی از مسایل خاورمیانه دارد، گاهی با دیدی منتقدانه به مسایل بنگرد و با دادن اندرزهایی به جورجبوش، مانع از اعمال سیاستهای جنونآمیز در منطقه شود. درست به همین دلیل است که برخی از ناظران، گناه تونیبلر در فجایع پدید آمده در خاورمیانه را بزرگتر از گناه جورجبوش میدانند، چرا که بلر میفهمد و نسبت به عواقب سیاستها و خطمشیها آگاهی دارد، در حالی که جورجبوش، که حماقتش زبانزد خاص و عام است، نمیفهمد و نمیتواند یا نمیخواهد بفهمد.
بدینترتیب، تردیدی نیست که تونیبلر قادر به انجام اقدامهای مثبتی در منطقه نخواهد بود. بلر در کشورهای عربی و اسلامی چهرهای مثبت و اعتمادآفرین محسوب نمیشود، بویژه سوریها، فلسطینیها و لبنانیها او را قبول ندارند و به وی اعتماد نمیکنند. احتمالاً روسها نیز در کمیته چهارجانبه تحفظهایی داشتهاند و اروپاییها نیز قاعدتاً نباید از اینکه تونیبلر نماینده و فرستاده آنها باشد، خوشحال باشند. آقای بانکیمون، دبیر کل سازمان ملل متحد نیز در همین مدت کم نشان داده حوصله چندانی برای ایستادگی در برابر فشار آمریکا را ندارد، که اگر داشت، نماینده قبلیاش، «الوارو دوسوتو» وادار به استعفا نمیشد و آن گزارش افشاگرانه 52 صفحهای را برای دبیرکل نمینوشت (خلاصه این گزارش جنجالی حدود دو هفته پیش در روزنامه گاردین چاپ لندن منتشر شد). متأسفانه اجلاسها و مواضع قبلی کمیته چهارجانبه نشان داده است که در مورد فلسطین، این کمیته همان درخواستهای آمریکا و اسرائیل را مدنظر قرار داده و توجهی به حقوق قانونی ملت فلسطین نداشته است.
اگر این کمیته قبل از ورود تونیبلر چنین موضع میگرفته، باید دید وقتی تونیبلر وارد عمل میشود، چه مواضعی خواهد گرفت و چطور خواهد توانست به ایجاد تفاهم برای حل بحران بپردازد! واقعیت این است که قرار نیست مسأله فلسطین حل شود و به گفته «یوسیسارید»، وزیر سابق آموزشوپرورش در کابینه رژیم صهیونیستی، «اسرائیل با دروغپردازی همچنان توهم یک دولت فلسطینی را به سیاستمداران فلسطینی میفروشد.» آنچه آمریکا و اسرائیل و آقای تونیبلر در منطقه دنبال خواهند کرد، نه حل مسأله فلسطین بلکه نابود کردن آرمان فلسطین خواهد بود.