ماشین ترور انگلیس از کجا فرمان می‌برد؟

گروه بین‌الملل ـ هرمز برادران: موج تعقیب ‌و ‌گریز در انگلیس هنوز ادامه دارد و هر ساعت خبری تازه از بازداشت جمعی از مسافران و مهاجران مقیم این کشور منتشر می‌شود. ماجرای خودرو‌های بمب‌گذاری شده در حالی دولت نو‌پای گوردون براون را به اعمال شدید‌ترین رفتار امنیتی علیه اتباع ملیت‌های دیگر واداشته است که تردید‌ها و ابهام‌های بسیار درباره ماهیت این حوادث و منشأ بروز آن وجود دارد. فضای سیاسی امروز لندن شباهت زیادی به اوضاع نیویورک در فردای 11سپتامبر دارد.

نگرانی جدی ناظران در این فضای غبارآلود این است که انبوه حقایق مربوط به ماهیت این حوادث در غوغای جنگ و مبارزه‌ جدید با تروریسم پنهان بماند.

ظاهرا ماجرا این است که در سالگرد انفجار 7 ژوئیه 2005 متروی لندن انفجار 2 خودروی بمب‌گذاری شده در گلاسکو و خنثی‌سازی 3 خودروی دیگر در لندن و لیورپول، آرامش جزیره را بر هم زد و این نقطه اروپا با موج حملات تازه تروریستی روبه‌رو شد. اما در حالی که هنوز دستگاه‌های اطلاعاتی و نظارتی مجال تحلیل و ریشه‌یابی اسباب و علل حادثه را پیدا نکرده‌اند، فرمان دستگیری و بازداشت گسترده خیلی از اتباع غالباً خاورمیانه‌ای مقیم انگلیس صادر شد. تاکنون پلیس بریتانیا بیش از 2000 نفر با عنوان اعضای گروه‌های تند‌رو را در لیست تعقیب قرار داده است.

مطبوعات لندن در نخستین گزارش‌های تحلیلی خود نوشتند: عملیات‌های تروریستی بریتانیا بیش از آن ‌که از خارج هدایت شود، در داخل این کشور رهبری می‌شود و مفسران این رسانه‌ها تأکید کردند که حتی با عینک جامعه‌شناسی اگر حوادث اخیر بررسی شود، عوامل پیدایش آن به عوامل اقتصادی، سیاسی و تا اندازه‌ای ایدئولوژیکی باز‌می‌گردد. در نگاه این تحلیلگران نگرانی طبقات پائین جامعه از اوضاع اقتصادی، نفرت از سیاست‌های حاکم بر جهان غرب (که عمدتاً در میان مهاجران دیده می‌شود) و جنگ عراق (که میراث تلخ تونی ‌بلر برای بریتانیاست) از جمله انگیزه انجام چنین اقدام‌هایی در میان طبقات پائین و ناراضی جامعه بریتانیا است. کارشناسان سیاسی انگلیس حتی بدون محاسبه صحت و سقم ادعاهای لندن درباره نقش القاعده در این حوادث با قاطعیت می‌گویند که وقایع اخیر نشان‌دهنده شکست دولت در ایجاد همگرایی میان ساکنان این جزیره است. به باورآنان، لندن از زمانی به کانون خطر تبدیل شد که جایگاه آن به ‌عنوان کانون تکثر ملیت‌ها و اقوام در سایه اندیشه‌های بلر مخدوش شد.

اما آیا براون با ارجاع به این عوامل دریافته که تنها پاسخ بریتانیا به این حوادث، ایجاد همگرایی میان اقوام و نژادهای مختلف کشور است. براون در یکی از اظهارات خود پذیرفت که دولت سلف او راه خطا را پیموده است. او گفت: یک شیوه مقابله با تروریسم، همگرایی و شیفته‌کردن ذهن و قلب مردم به انگلیس است.

اما نخست‌وزیر جدید انگلیس که روزی در نقد رفتار دولت پیشین می‌گفت: نخستین راه‌‌حل تروریسم راه‌های امنیتی نیست، اکنون با آزمونی دشوار رو‌به‌رو شده است. براون پیش از این با صراحت گفته بود که باید ماهیت این حملات را شناخت و با آنها به ‌طور ریشه‌ای برخورد کرد. اما تصمیم‌ها و رفتار‌های 2،3 روز اخیر براون قدری ناظران را نگران ساخته است. او بار دیگر رشته تصمیم در این میدان را به‌دست نیروهایی سپرده که 2 سال پیش لندن را به دومین مرکز تهاجم به شهروندان خاورمیانه تبدیل کردند، در همین راستا نهادهای بریتانیایی جست‌و‌جو برای بازداشت خاورمیانه‌ای‌ها را آغاز کرده و تاکنون چند نفر را در این ارتباط دستگیر کرده‌اند. همین منابع امنیتی در بیانیه‌های شتابزده خود وقوع این حوادث را به اقاعده و گروه‌های مرتبط با آن نسبت داده‌اند. آنها مدعی شده‌اند که نخستین گزینه پس از شبکه القاعده گروه انصارالاسلام عراق است.

لرد استیونس رئیس‌ پلیس سابق انگلیس و مشاور امور امنیت بین‌الملل در این راستا می‌گوید: القاعده در بریتانیا رشدیافته و ساختار پیچیده‌تری یافته است، زیرا این گروه موفق شده تاکتیک‌های قدیمی خود را کنار گذاشته و از ترفند‌های تروریستی که در عراق و افغانستان از آن بهره می‌برد، در غرب اروپا نیز به ‌کار بگیرد. منتقدان این دست گزارش‌های امنیتی با استدلالی آسان نظرات پلیس لندن را رد کرده‌اند. آنها معتقد هستند که انفجارهای اخیر نشانه‌ای از حرفه‌ای بودن طراحان آن ندارد و ابزارهای به کار گرفته شده براحتی قابل دسترسی بوده و نحوه ساخت آنها در اینترنت به وفور یافت می‌شود. مفسر روزنامه گاردین می‌نویسد: نسل جدیدی که با این دیدگاه‌ها پرورش یافته، بدون هیچ مشکلی راه خود را در پیش می‌گیرد. این تحلیلگر می‌افزاید: حتی اگر گفته‌های پلیس انگلیس درباره نقش نیروهای بن‌لادن درست باشد، رهبر القاعده نیازی ندارد که برای رسیدن به اهداف خود از خارج به بریتانیا نیرو وارد کند و لزوماً دلیلی نمی‌‌بیند که در عملیات خود به انهدام هواپیماهای مسافربری و فروریختن ساختمان‌های بلند دست بزند، زیرا حکومت بلر در سیاست‌های جنگ‌افروزانه خود زمینه‌های هر نوع حادثه خطرناک علیه انگلیسی‌ها را فراهم ساخته است.