مردی متفاوت از علاوی

از برمر تا ایاد علاوی

زمانی که "پل برمر" حاکم بغداد بود، بسیاری از عراقیها خواستار جایگزینی فردی عراقی در راس معادلات سیاسی کشور خود شدند. موقعیت "عراق پس از صدام" به گونه‌ای بود که امکان برگزاری انتخاباتی آزاد و فراگیر در این کشور وجود نداشت. نومحافظه‌کاران در چنین شرایطی درصدد آن برآمدند تا الگوی مطلوب خود در خاورمیانه را در قالب انتخاب رئیس‌جمهور و نخست‌وزیر موقت عراق به تصویر بکشند. "غازی عجیل الیاور" و "ایاد علاوی" در چنین شرایطی از سوی کاخ سفید مامور تشکیل دولتی موقت شدند. علاوی به مهره واشنگتن در بغداد تبدیل شده بود. انتصاب "حازم الشعلان" به سمت وزارت دفاع و تلاش جهت احیای ناسیونالیسم عربی در سیاست خارجی بغداد از جمله اقدامات دولت علاوی به شمار می‌آمدند. اقداماتی که سبب خشم افکار عمومی عراق از علاوی و همراهانش شد. استراتژیستهای نومحافظه‌کار به دنبال دولتی در عراق بودند که بتواند در جهت پیشبرد اهداف میانی آنها در خاورمیانه، نقش کاتالیزور را ایفا کند. در این راستا دولت ایاد علاوی نمونه‌ای کامل از دولت مطلوب واشنگتن در بغداد به شمار می‌رفت. دولتی که سیاست داخلی و خارجی و حتی چینش مهره‌های خود را بر مبنای تامین منافع آمریکا تعریف می‌کرد. اقبال مردم عراق نسبت به شیعیان و شکست سنگین افرادی مانند علاوی و شعلان در انتخابات عمومی این کشور ضربه بسیار سنگینی را به نومحافظه‌کاران آمریکا وارد ساخت. آنها پایگاه رسمی سیاسی خود در عراق را از دست داده بودند و مجبور بودند بخش اعظمی از نیروی خود را صرف تقابل با دولتی برخاسته از آرای عراقیها نماید.

مردی متفاوت از علاوی

نوری المالکی در حالی به سمت نخست‌وزیری عراق برگزیده شد که شیعیان طرفدار آیت‌الله سیستانی توانسته بودند موفقیت چشمگیری را در انتخابات پارلمان عراق کسب کنند. بر این اساس نوری المالکی عهده‌دار هدایت دولتی متفاوت از دولت علاوی شد. دولت آشتی ملی ویژگیهای خاص خود را داشت که از مهم‌ترین آنها می‌توان به تلاش برای امنیت عراق و حضور گسترده احزاب مختلف عراقی در قدرت اشاره کرد. وی همانند ابراهیم الجعفری تلاش خود را در مسیری هدفمند و مستقل از دخالتهای آمریکا متمرکز نمود. نوری المالکی بارها در سخنان خود نسبت به دخالت اشغالگران در امور داخلی عراق هشدار داده و آن را عاملی در جهت تشدید بحران در کشور دانسته است.

اظهارات مالکی در دیدار با "حسین الصدر" یکی از علمای عراقی نشان‌دهنده نگاه واقع‌بینانه مالکی نسبت به مسائل داخلی عراق است: «آنچه در کمین عراق و ملت آن است خطرناک می‌نماید و همه کسانی که این کشور را اشغال کرده‌اند و به جایگاه منطقه‌ای و نقش محوری آن لطمه می‌زنند، دلشان برای عراق نمی‌سوزد بلکه برعکس از آن بیم دارند زیرا این کشور دارای ثروت، عظمت، جایگاه ممتاز و اندیشه‌های پربار است.»

تلاش کاخ سفید برای سرنگونی دولت مالکی

ایالات متحده آمریکا پس از پیروزی شیعیان در انتخابات عمومی عراق از هیچ‌گونه اقدامی در جهت تضعیف دولت نوری المالکی فروگذار نکرد. در حالی که رابرت گیتس، وزیر دفاع دولت بوش سعی داشت بر حمایت واشنگتن از دولت عراق تاکید کند، استراتژیستهای نومحافظه‌کار از دو جبهه متفاوت فشار خود بر نوری المالکی را تشدید کردند: یکی ترغیب القاعده و تجهیز این گروه در جهت تشدید بحران امنیت و دیگری تلاش برای نفوذ عوامل بعثی به سازمانهای اطلاعاتی و امنیتی عراق. حتی کشورهای مصر، عربستان، اردن و امارات طی ماه‌های گذشته از طرح "ایاد علاوی" نخست‌وزیر اسبق عراق برای تشکیل یک فراکسیون بزرگ پارلمانی حمایت کردند. این طرح در جهت تضعیف و سرنگونی دولت المالکی تدوین شده است.

اقدامات دولت نوری المالکی

مخالفت علنی مالکی با ساخت دیوار حائل در مناطقی از بغداد سبب شد تا توطئه کاخ سفید در جهت ایجاد مرزهای کاذب میان اقوام عراقی ناکام بماند. همچنین نوری المالکی تلاش زیادی در جهت واگذاری امنیت شهرها بدست عراقیها از خود بروز داد. تلاش نخست‌وزیر عراق جهت کمرنگ‌ نمودن حضور نیروهای انگلیسی در بصره مهم‌ترین این تلاشها محسوب می‌شود. مالکی خواهان آن است که نیروهای عراقی و محلی ظرف سه ماه مسوولیت حفظ امنیت استان جنوبی بصره را به جای نیروهای انگلیسی به عهده گیرند نخست‌وزیر عراق در مکالمه تلفنی با گوردون براون نخست‌وزیر انگلیس این نقطه‌نظر خود را مطرح کرده است. انگلیس مسوولیت حفظ امنیت سه استان از چهار استان جنوبی عراق را به نیروهای عراق اعاده کرده و تنها استان بصره باقی مانده است. هر چند که منابع خبری از احتمال جایگزینی ابراهیم الجعفری به عنوان نخست‌وزیر بعدی عراق خبر می‌دهند اما نمی‌توان اقدامات مثبت و موثر نوری المالکی در بغداد را تحت تاثیر این جابه‌جایی احتمالی نادیده گرفت. مالکی به هیچ عنوان نقش مجری سیاستهای اشغالگران در عراق را ایفا ننموده و همین مسئله سبب خشم مقامات آمریکایی از نخست‌وزیر دولت آشتی ملی شده است. نخست‌وزیر عراق کارنامه خوبی از خود به جای گذاشته است. نباید فراموش کرد که ناآرامی‌های عراق تحت نظارت کامل نیروهای آمریکایی و با همکاری واشنگتن و القاعده صورت می‌گیرد و در این میان، دولت عراق را نمی‌توان مقصر این بحرانها دانست. تا زمان خروج کامل اشغالگران از عراق، نمی‌توان اصالت کاملی را برای دولت در عراق قائل شد، زیرا قسمت عمده‌ای از معادلات سیاسی و امنیتی تحت تاثیر حضور اشغالگران قرار می‌گیرد.

نوری المالکی به تهران می‌آید

نخست‌وزیر عراق بنا به دعوت مقامات ایرانی و به منظور شرکت در سومین نشست کمیسیون مشترک عالی همکاری‌های جمهوری اسلامی ایران و عراق طی روزهای آینده به ایران سفر می‌کند. زمان دقیق این سفر هنوز مشخص نشده است. در حال حاضر پرویز داودی و نوری المالکی ریاست این کمیسیون را بر عهده دارند. دو نشست قبلی این کمیسیون نیز در تهران برگزار شده بود. اولین نشست این کمیسیون در سال 1384 و در زمان نخست‌وزیری «ابراهیم جعفری» در تهران برگزار شد که در طی آن پنج یادداشت تفاهم در زمینه همکاری‌های اقتصادی، تجاری، بازرگانی، سیاسی و فرهنگی به امضا رسید. در نشست دوم این کمیسیون نیز که سال گذشته و در اوایل آغاز به کار دولت مالکی و در تهران برگزار شد. سه یادداشت تفاهم در زمینه همکاری‌های امنیت مرزی، اقتصادی، نفت و برق به امضا طرفین رسید. همچنین نوری المالکی در این سفر از "عبدالعزیز حکیم"، رئیس مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق عیادت خواهد کرد.

جمهوری اسلامی ایران مامن و پناهگاهی امن برای سیاستمداران مردمی عراق محسوب می‌شود. تهران طی سالهای اخیر به عنوان تامین‌کننده ثبات و امنیت در بغداد نقش بلا انکاری داشته است. سیاستمداران عراقی از جمله نوری المالکی، ابراهیم الجعفری و جلال طالبانی نیز بارها نسبت به نقش مفید و موثر ایران در این خصوص اشاره کرده‌اند.