ریشه‌یابی چالش‌های امنیتی در خاورمیانه

یوسف قوچانی غروی

هر چند درگیری‌های نهرالبارد که در حال حاضر در مراحل نهایی خود به سر می‌برد، شاهد برتری نسبی ارتش لبنان- علیرغم تحمل تلفات سنگین- می‌باشد. با این حال، این درگیری‌ها از پدیده‌ای مهم و قابل اعتنا پرده برداشته است که امروزه منطقه خاورمیانه را با چالش قابل ملاحظه‌ای مواجه ساخته است.

این پدیده عبارت از کشف همکاری تعداد قابل توجهی از اتباع عربستان سعودی با فتح‌الاسلام و پناه گرفتن شمار نامشخص از آنان در قلب اردوگاه‌های فلسطینی در لبنان است، به طوری که روزنامه الحیات نوشت مقامات امنیتی عربستان از دولت لبنان درخواست کردند اولا آن دسته از اتباع عربستان که در درگیری‌ها بازداشت شدند فورا به ریاض تحویل داده شوند و ثانیا از دفن اجساد کشته شدگان تا تعیین هویت و همچنین تکمیل پرونده‌های امنیتی و سایر روابط و اقدامات و فعالیت‌های کشته شدگان و شناسایی دوستان و وابستگان آنها، پرهیز شود، هر دو این درخواست‌ها، البته با اجابت دولت سنیوره که روابط بسیار نزدیکی با ریاض دارد، مواجه شد. از طرفی عبدالعزیز حکیم رهبر ائتلاف یکپارچه عراق چندی پیش طی اظهاراتی گفته است بسیاری از عناصر تکفیری و اعضای القاعده که در عراق حضور دارند در اردوگاه نهرالبارد، تعلیم و آموزش نظامی دیده‌اند. اکثریت این عناصر هم تبعه عربستان سعودی هستند.

همین جا هم یادآوری این نکته اهمیت داد که از 19 نفری که در حوادث یازدهم سپتامبر هواپیماها را به برج‌های دو قلو در نیویورک و پنتاگون هدایت کردند، 15 نفرشان، تبعه سعودی بودند. علاوه بر این باید خاطرنشان کرد تقریبا از دو سال پیش سازمان القاعده و ماموران امنیتی عربستان سرگرم جنگ و درگیری بیرحمانه، خشن و قساوت‌آمیزی علیه یکدیگر در این کشور شدند که طی آن، صدها نفر کشته و یا بازداشت شدند و به برقراری فضای پلیسی بر کشور عربستان انجامیده است.

ردپای اتباع عربستان در مسایل بحرانی دیگر، از جمله در افغانستان، چچن و الجزایر و حتی در اعمال تروریستی اروپا پیدا شده است و تحلیلگران، پیدایش این نگرش جامد و زمخت که به چیزی جز سر بریدن و شکم دریدن و پاره کردن اجساد مخالفان نمی‌اندیشد را به اندیشه‌ها و نگره‌های آیین وهابیت ارجاع می‌دهند که هر چند به عنوان مذهب رسمی عربستان محسوب می‌شود اما اغلب در مراکز غیررسمی و مکتب‌خانه‌ها و مساجد و برخی دانشگاه‌ها تدریس می‌شود و خروجی این مذهب، عناصر افراطی، متعصب و بیرحمی هستند که امروزه حتی کشتار هم مسلکان و هم کیشان خود را به عنوان گامی به سمت تحقق اهدافشان، می‌شمارند.

حال، ساده‌لوحانه است اگر پنداشته شود پایان درگیری‌ها در نهرالبارد به منزله پایان این تفکر خشن و خشکی است که از سرچشمه‌های اصلی خود در مراکز غیررسمی عربستان، مایه می‌گیرد!